روایت تازه پزشکیان از پشت‌پرده مذاکرات؛ ۱۲ عضو شعام موافق بودند، یک نفر مخالف

سخنان تازه رئیس‌جمهور درباره مذاکرات، یکی از سیاسی‌ترین بخش‌های گفت‌وگوی تلویزیونی او با مردم بود. پزشکیان در آستانه ورود دولت به سومین سال فعالیت خود، علاوه بر مرور چالش‌های اقتصادی، امنیتی و اجتماعی دو سال گذشته، به حاشیه‌هایی پرداخت که پس از انتشار پیام رهبر انقلاب درباره روند مذاکرات شکل گرفته بود. این گفت‌وگو شامگاه چهارشنبه ۱۴ مرداد ۱۴۰۵ منتشر شد.

رئیس‌جمهور گفت برخی جریان‌های سیاسی، بخشی از پیام رهبر انقلاب را برجسته کردند تا چنین القا شود که دولت برخلاف نظر رهبری وارد مذاکره شده است. او این برداشت را غیرمنصفانه و تفرقه‌آمیز خواند و تأکید کرد تصمیم نهایی، پس از طرح موضوع در شورای عالی امنیت ملی و دستیابی به رأیی فراتر از نصاب تعیین‌شده اتخاذ شده است.

پزشکیان درباره رأی شورای عالی امنیت ملی چه گفت؟

براساس روایت پزشکیان، رهبر انقلاب اعلام کرده بودند چنانچه سه‌چهارم اعضای شورای عالی امنیت ملی با مسیر پیشنهادی موافقت کنند، ایشان نیز آن را می‌پذیرند. موضوع در شورا به رأی گذاشته شد و ۱۲ نفر از مجموع ۱۳ عضو حاضر، رأی موافق دادند.

این عدد نشان می‌دهد تصمیم موردنظر تنها با حداقل رأی لازم تصویب نشده، بلکه از حمایت اکثریت بسیار بالای اعضای شورا برخوردار بوده است. به گفته پزشکیان، اعضای موافق صرفاً رأی نداده‌اند؛ بلکه پس از بحث و تبادل‌نظر، از این روند دفاع کرده‌اند. رهبر انقلاب نیز پس از دریافت گزارش جمع‌بندی شورا، اجازه ادامه مسیر را صادر کرده‌اند.

رئیس‌جمهور پیش‌تر نیز همین روایت را مطرح کرده بود. او در سخنانی که حدود یک ماه قبل منتشر شد، گفته بود اگر رهبر انقلاب دستور می‌دادند مذاکره‌ای صورت نگیرد، دولت نه جلسه‌ای برگزار می‌کرد و نه وارد گفت‌وگو می‌شد. تکرار این توضیح در گفت‌وگوی جدید نشان می‌دهد دولت همچنان با انتقادهایی درباره نسبت مذاکرات با نظر رهبری روبه‌روست.

عدد ۱۲ از ۱۳ چه پیامی دارد؟

مهم‌ترین بخش سخنان پزشکیان شاید نه اشاره به موافقت رهبری، بلکه اعلام نتیجه دقیق رأی‌گیری در شورای عالی امنیت ملی باشد. تا پیش از این، افکار عمومی می‌دانست که مذاکرات در ساختارهای رسمی کشور بررسی شده است، اما اعلام رأی ۱۲ عضو از ۱۳ عضو، تصویری روشن‌تر از میزان حمایت درون شورا ارائه می‌کند.

این روایت، تصمیم برای مذاکره را از سطح خواست شخصی رئیس‌جمهور یا وزارت امور خارجه خارج می‌کند و آن را به تصمیمی نهادی و جمعی پیوند می‌زند. شورای عالی امنیت ملی محل حضور مقام‌ها و نمایندگان ارشد بخش‌های مختلف حاکمیت است؛ بنابراین رأی گسترده در این شورا، از نگاه دولت نشانه آن است که مذاکرات محصول تصمیم یک جناح سیاسی نبوده است.

البته صورت‌جلسه کامل، نام فرد مخالف و جزئیات استدلال اعضا در منابع رسمی بررسی‌شده منتشر نشده است. در نتیجه، آنچه فعلاً در اختیار افکار عمومی قرار دارد، روایت رئیس‌جمهور از روند رأی‌گیری است؛ روایتی که هم در پایگاه رسمی ریاست‌جمهوری و هم در گزارش خبرگزاری ایسنا بازتاب یافته است.

حاشیه پیام رهبر انقلاب از کجا آغاز شد؟

بخش جنجالی پیام مورد اشاره پزشکیان، عبارتی بود که نشان می‌داد رهبر انقلاب در ابتدا دیدگاه دیگری درباره روند پیشنهادی داشته‌اند، اما پس از تعهد مسئولان و جمع‌بندی شورای عالی امنیت ملی، با آن موافقت کرده‌اند.

منتقدان دولت بیشتر بر بخش نخست این پیام تمرکز کردند و آن را نشانه تحمیل مذاکرات یا بی‌توجهی دولت به نظر اولیه رهبری دانستند. پزشکیان اما بر بخش دوم تأکید دارد: اینکه رهبر انقلاب برای تصمیم کارشناسی شورا اعتبار قائل شده و پس از تحقق شرط تعیین‌شده، مسیر را پذیرفته‌اند.

از نگاه رئیس‌جمهور، تفاوت نظر اولیه با تصمیم نهایی الزاماً به معنای اختلاف یا شکاف نیست. او معتقد است مسئولان باید نظرات کارشناسی خود را صریح بیان کنند و پس از تصمیم‌گیری در سازوکار قانونی، همه از نتیجه نهایی تبعیت کنند. پزشکیان این فرآیند را بخشی طبیعی از تصمیم‌سازی در ساختار حکمرانی معرفی کرده است.

پاسخ مستقیم پزشکیان به منتقدان مذاکرات

لحن رئیس‌جمهور در این بخش از گفت‌وگو دفاعی و در عین حال انتقادی بود. او برخی مخالفان را متهم کرد که از پیام رهبر انقلاب برای پیشبرد اهداف جناحی و ایجاد شکاف استفاده کرده‌اند. پزشکیان گفت در رفتار کسانی که با برجسته‌کردن اختلاف دیدگاه‌ها، دولت را در مقابل رهبری قرار می‌دهند، انصاف نمی‌بیند.

این موضع‌گیری دو مخاطب دارد. مخاطب نخست، جریان‌های سیاسی منتقدی هستند که مذاکرات و تفاهم صورت‌گرفته را خروج از سیاست‌های کلان نظام توصیف می‌کنند. مخاطب دوم، بخشی از افکار عمومی است که می‌خواهد بداند مسئولیت تصمیم‌های مرتبط با مذاکرات بر عهده چه فرد یا نهادی است.

پزشکیان با اعلام رأی ۱۲ به یک، تلاش می‌کند نشان دهد مسئولیت این تصمیم جمعی است. با این حال، او مسئولیت دولت را نیز انکار نمی‌کند؛ زیرا رئیس‌جمهور ریاست شورای عالی امنیت ملی را بر عهده دارد و تیم مذاکره‌کننده زیر نظر قوه مجریه فعالیت می‌کند.

آیا سخنان پزشکیان به اختلاف‌ها پایان می‌دهد؟

اعلام جزئیات رأی‌گیری می‌تواند بخشی از ابهام‌ها را کاهش دهد، اما بعید است اختلاف‌های سیاسی درباره مذاکرات را کاملاً متوقف کند. منتقدان ممکن است همچنان درباره محتوای توافق‌ها، امتیازات ردوبدل‌شده، ضمانت‌های اجرایی و نتایج اقتصادی یا امنیتی گفت‌وگوها پرسش داشته باشند.

رأی اکثریت اعضای شورای عالی امنیت ملی، قانونی و نهادی‌بودن مسیر تصمیم‌گیری را توضیح می‌دهد، اما به‌تنهایی پاسخی به تمام انتقادهای محتوایی نیست. برای قضاوت دقیق‌تر، افکار عمومی به اطلاعات بیشتری درباره تعهدات طرفین، خطوط قرمز، زمان‌بندی اجرا و نحوه نظارت بر توافق نیاز دارد.

در سوی مقابل، سخنان رئیس‌جمهور یک مرز مشخص میان نقد مذاکرات و متهم‌کردن دولت به نافرمانی ترسیم می‌کند. براساس روایت او، دولت نه مخفیانه و نه برخلاف دستور رهبری حرکت کرده، بلکه پس از رأی قاطع شورای عالی امنیت ملی و دریافت موافقت نهایی وارد مسیر شده است.

پیام سیاسی سخنان رئیس‌جمهور چیست؟

پزشکیان در گفت‌وگوی خود فقط از یک تصمیم گذشته دفاع نکرد؛ او در حال تعیین چارچوب روایت دولت از مذاکرات آینده نیز بود. پیام اصلی این است که گفت‌وگوهای خارجی باید نتیجه هماهنگی میان ارکان حاکمیت، نظر کارشناسی و تصویب در نهادهای مسئول باشد.

این سخنان همچنین تلاشی برای جلوگیری از شکل‌گیری دوگانه «دولت مذاکره‌طلب» و «حاکمیت مخالف مذاکره» است. رئیس‌جمهور می‌خواهد نشان دهد چنین تصویری با فرآیندی که در شورای عالی امنیت ملی طی شده، سازگار نیست.

روایت ۱۲ رأی موافق از ۱۳ رأی، اکنون به مهم‌ترین استدلال دولت در برابر منتقدان تبدیل شده است. با این حال، میزان اثرگذاری آن به شفافیت مراحل بعدی و نتیجه واقعی مذاکرات بستگی دارد. اگر گفت‌وگوها به کاهش تنش و تأمین منافع ملموس کشور منجر شود، این رأی به‌عنوان نشانه‌ای از تصمیم‌گیری جمعی برجسته خواهد شد؛ اما اگر نتیجه مورد انتظار حاصل نشود، پرسش درباره مسئولیت همین اکثریت دوباره به مرکز مناقشات سیاسی بازمی‌گردد.