پزشکیان: اگر مانده‌ایم به‌خاطر مردم است؛ روایت رئیس‌جمهور از سخت‌ترین دو سال دولت چهاردهم

بخش نخست گفت‌وگوی تفصیلی مسعود پزشکیان شامگاه چهارشنبه ۱۴ مرداد ۱۴۰۵ منتشر شد. رئیس‌جمهور در این مصاحبه، ترور اسماعیل هنیه در ابتدای فعالیت دولت، ناترازی برق و گاز، بحران آب، فعال شدن مکانیسم ماشه، جنگ‌های اخیر، اعتراضات دی‌ماه و شهادت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای را مهم‌ترین حوادث دوران ریاست‌جمهوری خود معرفی کرد.

پزشکیان شرایط موجود را «سخت‌ترین وضعیت پس از انقلاب» توصیف کرد و گفت دولت علاوه بر تحریم‌های اقتصادی و بانکی، با جنگ و محاصره نیز روبه‌رو شده است. منابع مستقل نیز شدت بحران آب ایران را تأیید کرده‌اند؛ به‌طوری‌که در پاییز ۲۰۲۵ کاهش شدید بارندگی و افت ذخایر سدها، تهران و چند منطقه دیگر را با یکی از جدی‌ترین بحران‌های آبی چند دهه اخیر مواجه کرده بود.

در این بخش از سخنان رئیس‌جمهور، یک نکته محوری دیده می‌شود: پزشکیان بقای ساختار سیاسی و استمرار اداره کشور را نه صرفاً نتیجه عملکرد مدیران یا نیروهای نظامی، بلکه محصول بردباری جامعه معرفی می‌کند. این روایت به‌نوعی تلاش برای انتقال مرکز ثقل از «اقتدار حاکمیت» به «تاب‌آوری مردم» است.

«مردم» در نگاه پزشکیان چه کسانی هستند؟

یکی از مهم‌ترین پرسش‌های مطرح‌شده در گفت‌وگو، تعریف پزشکیان از واژه مردم بود. از او پرسیده شد که آیا منظورش رأی‌دهندگان، معترضان، حامیان حکومت یا همه جمعیت ایران است.

رئیس‌جمهور پاسخ داد دولت موظف است همه شهروندان را مستقل از عقیده، جنسیت، قومیت و گرایش سیاسی ببیند. او با استناد به آیات قرآن و نامه امام علی به مالک اشتر، تأکید کرد حکومت باید با همه مردم عادلانه و همراه با مهربانی رفتار کند. متن رسمی ریاست‌جمهوری نیز این تعریف فراگیر از مردم را یکی از محورهای اصلی مصاحبه معرفی کرده است.

این بخش را می‌توان یکی از صریح‌ترین مواضع پزشکیان درباره شکاف اجتماعی دانست. او از کسانی سخن گفت که گلایه‌ها و «عقده‌هایی» در دل داشتند، اما به‌خاطر ایران وارد خیابان نشدند و همراهی کردند. چنین عبارتی نشان می‌دهد رئیس‌جمهور وجود نارضایتی گسترده را انکار نمی‌کند، بلکه معتقد است بخشی از جامعه با وجود نارضایتی، به دلیل نگرانی از آینده کشور از تشدید بحران خودداری کرده است.

این نگاه، مسئولیت بیشتری نیز متوجه دولت می‌کند. هنگامی که رئیس‌جمهور همراهی مردم را عامل اصلی حفظ کشور می‌داند، دولت باید نشان دهد چگونه قرار است به مطالبات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی همین جامعه پاسخ دهد.

اعتراضات دی‌ماه؛ پذیرش ضعف مدیریت در کنار تأکید بر مداخله خارجی

پزشکیان در بخش دیگری از مصاحبه، درباره حوادث دی‌ماه سخن گفت و اذعان کرد که نبود آمادگی کافی در مدیریت بحران موجب آسیب دیدن تعداد زیادی از شهروندان شد. او گفت شماری از معترضان، مطالبات واقعی و به‌حقی داشتند، اما گروه‌هایی نیز برای بهره‌برداری از فضای اعتراض وارد میدان شدند.

اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ ابتدا با مسائل اقتصادی، سقوط ارزش پول و افزایش قیمت‌ها آغاز شد و سپس به یکی از گسترده‌ترین ناآرامی‌های ایران در سال‌های اخیر تبدیل شد. گزارش‌های منتشرشده در زمان اعتراضات، آمارهای متفاوتی از تعداد کشته‌شدگان ارائه کردند و محدودیت اینترنت نیز امکان راستی‌آزمایی مستقل و سریع را دشوار ساخت.

پزشکیان ادعاهای مربوط به کشته شدن ده‌ها هزار نفر را رد کرد و گفت دولت اسامی و کد ملی جان‌باختگان را منتشر کرده است. با این حال، اختلاف میان آمارهای رسمی و گزارش نهادهای حقوق بشری همچنان یکی از مهم‌ترین موضوعات مناقشه‌برانگیز درباره آن حوادث است.

اهمیت سخنان رئیس‌جمهور در این است که برخلاف برخی روایت‌های رسمی، او اعتراض را به‌طور کامل با آشوب یکسان نمی‌داند و وجود مشکلات واقعی را می‌پذیرد. در مقابل، منتقدان انتظار دارند این پذیرش به انتشار اطلاعات شفاف، پاسخ‌گویی درباره عملکرد نهادهای مسئول و ارائه برنامه‌ای مشخص برای جلوگیری از تکرار چنین حوادثی منجر شود.

وفاق ملی؛ شایسته‌سالاری یا تقسیم پست‌ها؟

پزشکیان در پاسخ به انتقادهایی که وفاق ملی را به تشکیل «دولت سهامی» تعبیر می‌کنند، گفت منظورش از وفاق، تقسیم سمت‌ها میان جناح‌های سیاسی نیست. به گفته او، مسئولیت‌ها باید به افرادی واگذار شوند که توانمندتر، متخصص‌تر و کم‌خطاترند؛ حتی اگر از نظر سیاسی یا اعتقادی با دولت همسو نباشند.

او «تقوا» را حرکت حرفه‌ای و بدون خطا تعریف کرد و برای توضیح این دیدگاه، از مثال پزشکی استفاده کرد: پزشکی که بدون توجه به ظاهر و ادعا، بیمار را درست درمان می‌کند، از پزشکی که ظاهری مذهبی دارد اما عملکرد ضعیفی ارائه می‌دهد، شایسته‌تر است.

این تعریف از وفاق می‌تواند جذاب باشد، اما آزمون واقعی آن در انتصابات دولت است. جامعه باید بتواند به‌صورت ملموس ببیند که آیا مدیران براساس شایستگی انتخاب شده‌اند یا ملاحظات جناحی و فشار گروه‌های سیاسی همچنان نقش اصلی را ایفا می‌کنند.

دفاع از رهبر جدید و پاسخ به شایعه اختلاف در حاکمیت

بخش مهم دیگری از گفت‌وگوی رئیس‌جمهور به رابطه دولت با آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، اختصاص داشت. آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای روز ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ در حملات آمریکا و اسرائیل کشته شد و مجلس خبرگان هشتم مارس، فرزند او را به‌عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی انتخاب کرد. دفتر رهبری و منابع مستقل این انتقال قدرت را تأیید کرده‌اند.

پزشکیان شخصیت رهبر جدید را منطقی، بردبار و متواضع توصیف کرد و گفت تصویری که برخی جریان‌ها از او ارائه می‌کنند، با تجربه مستقیم رئیس‌جمهور متفاوت است. این اظهارات در شرایطی مطرح شد که گزارش‌هایی درباره اختلاف دولت و بخش‌هایی از حاکمیت بر سر مذاکره با آمریکا و تفاهم مربوط به تنگه هرمز منتشر شده بود. دفتر رهبر جمهوری اسلامی نیز ادعاهای مربوط به واکنش او به نامه یا استعفای احتمالی پزشکیان را تکذیب کرده است.

از این زاویه، مصاحبه پزشکیان تنها گزارش عملکرد دولت نبود؛ بلکه پیامی برای نمایش انسجام در رأس حاکمیت و مقابله با شایعات مربوط به شکاف میان دولت، نیروهای نظامی و رهبری نیز محسوب می‌شد.

بازگشت ایرانیان خارج از کشور؛ وعده‌ای نیازمند ضمانت اجرایی

رئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنان خود گفت هر ایرانی خارج از کشور باید بتواند آزادانه به وطن بازگردد. او تأکید کرد اگر شخصی با مانع قانونی روبه‌روست، باید پیش از ورود از آن مطلع شود، نه اینکه پس از بازگشت بازداشت شده یا از خروج مجدد منع شود.

این موضع می‌تواند برای میلیون‌ها ایرانی ساکن خارج از کشور اهمیت زیادی داشته باشد، اما عملی شدن آن به همکاری نهادهای قضایی، اطلاعاتی، انتظامی و وزارت امور خارجه نیاز دارد. بدون ایجاد یک سازوکار شفاف برای استعلام وضعیت و ارائه ضمانت حقوقی، این سخنان ممکن است در حد یک وعده سیاسی باقی بماند.

گزارش عملکرد یا بازتعریف رابطه دولت و جامعه؟

گفت‌وگوی پزشکیان دارای پیام‌های روشن سیاسی بود: تأکید بر وحدت، پذیرش همه ایرانیان به‌عنوان مردم، دفاع از شایسته‌سالاری، قدردانی از تحمل جامعه و نمایش هماهنگی با رهبر جدید.

با این حال، این مصاحبه در بخش نخست کمتر وارد جزئیات قابل‌اندازه‌گیری عملکرد دولت شد. اطلاعات دقیقی درباره رشد اقتصادی، تورم، اشتغال، کاهش ناترازی انرژی، وضعیت بودجه، سرمایه‌گذاری یا تحقق وعده‌های انتخاباتی ارائه نشد. به همین دلیل، سخنان رئیس‌جمهور را بیشتر می‌توان یک روایت سیاسی و اجتماعی از دو سال گذشته دانست تا یک گزارش کامل و آماری از عملکرد دولت.

جمع‌بندی

محوری‌ترین جمله پزشکیان این بود که اگر ایران از بحران‌های دو سال گذشته عبور کرده، به‌دلیل نجابت و همراهی مردم بوده است. این سخن از یک‌سو قدردانی از جامعه و از سوی دیگر اعترافی ضمنی به فشار سنگینی است که شهروندان تحمل کرده‌اند.

اکنون پرسش اصلی این است که دولت در آغاز سومین سال فعالیت خود چگونه می‌خواهد این همراهی را پاسخ دهد. وفاق ملی زمانی معنا پیدا می‌کند که در انتصابات، سیاست‌گذاری‌ها و برخورد با منتقدان دیده شود؛ پذیرش مردم زمانی معتبر است که معترضان و ناراضیان نیز حق شنیده شدن داشته باشند و قدردانی از جامعه زمانی اثرگذار خواهد بود که به بهبود معیشت، افزایش شفافیت و کاهش شکاف میان دولت و شهروندان منجر شود.