پیام متفاوت قالیباف در روز خبرنگار؛ چرا «جنگ روایتها» به خط مقدم سیاست ایران آمد؟
محمدباقر قالیباف در پیام خود به مناسبت روز خبرنگار، از رسانه نه فقط بهعنوان ابزار اطلاعرسانی، بلکه بهعنوان بخشی از قدرت ملی ایران یاد کرد. رئیس مجلس با تأکید بر اینکه سرنوشت ملتها علاوه بر میدان نبرد در «میدان روایت» نیز تعیین میشود، خبرنگاران را پاسداران مرزهای حقیقت توصیف کرد؛ موضعی که نشان میدهد در فضای سیاسی و امنیتی امروز، رقابت بر سر روایت رویدادها از نگاه مقامات ایران اهمیتی همسطح با میدان دیپلماسی و حتی قدرت نظامی پیدا کرده است. پیام قالیباف صبح امروز ۱۷ مرداد ۱۴۰۵ همزمان با روز خبرنگار منتشر شد.
۱۱:۲۵ - ۱۷ مرداد ۱۴۰۵
وانانیوز|
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، در پیام امسال خود به مناسبت ۱۷ مرداد از ادبیاتی استفاده کرد که بهوضوح فراتر از یک پیام تبریک مناسبتی بود. محور اصلی سخنان او «روایت»، «تحریف»، «اعتماد عمومی» و نقش خبرنگاران در شرایط بحران بود.
او خبرنگاران را افرادی دانست که به تعبیر خودش سنگرشان آگاهی و سلاحشان حقیقت است و مأموریت آنها تنها انتقال خبر نیست، بلکه با امنیت روانی، هویت ملی و اقتدار فرهنگی جامعه ارتباط پیدا میکند. خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز در انتشار این پیام همین بخش را بهعنوان محور اصلی سخنان رئیس مجلس برجسته کرده است.
قالیباف: جنگ فقط در زمین و آسمان اتفاق نمیافتد
یکی از مهمترین فرازهای پیام رئیس مجلس به مفهوم «میدان روایت» اختصاص دارد.
قالیباف معتقد است سرنوشت ملتها فقط در میدان نظامی تعیین نمیشود و تصویر، خبر، شایعه و نحوه روایت اتفاقات نیز میتوانند در نتیجه یک منازعه اثرگذار باشند. او در همین چارچوب از عملیات رسانهای و آنچه تحریف واقعیت میخواند بهعنوان بخشی از تقابل سیاسی و امنیتی یاد کرده است.
این نگاه در ادبیات سیاسی سالهای اخیر ایران با عناوینی مانند «جنگ شناختی»، «جنگ رسانهای» و «جهاد تبیین» بارها مطرح شده، اما پیام روز خبرنگار قالیباف یک نکته متفاوت دارد: در این روایت، خبرنگار مستقیماً در کنار دیگر مؤلفههای قدرت ملی قرار میگیرد.
به بیان دیگر، رسانه از نگاه رئیس مجلس دیگر صرفاً ناظر رویداد نیست؛ خودش یکی از بازیگران میدان محسوب میشود.
چرا پیام روز خبرنگار ۱۴۰۵ رنگوبوی متفاوتی دارد؟
شرایط سیاسی سال ۱۴۰۵ باعث شده پیام امسال رئیس مجلس نسبت به تبریکهای معمول روز خبرنگار بار امنیتی و سیاسی بیشتری داشته باشد.
قالیباف در متن خود به درگیریهای اخیر اشاره کرده و از تعبیر «جنگ تحمیلی سوم» استفاده کرده است. او همچنین پوشش رسانهای رویدادهای جنگ، حضورهای خیابانی مردم و مراسم بدرقه رهبر فقید جمهوری اسلامی را نمونههایی از نقش خبرنگاران در شکلدهی روایت رویدادهای ملی دانسته است.
از دید او، یک تصویر یا روایت خبری میتواند در شرایط بحرانی اثری فراتر از انتقال ساده اطلاعات داشته باشد و بر افکار عمومی داخلی و خارجی تأثیر بگذارد.
این نگاه البته منحصر به ایران نیست. یونسکو نیز در تازهترین شماره نشریه خود در ژوئیه ۲۰۲۶ تأکید کرده که در جنگها و رویدادهای بزرگ سیاسی، گسترش سریع اطلاعات نادرست و محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی، تشخیص مرز میان واقعیت و دستکاری اطلاعات را دشوارتر کرده است.
۱۷ مرداد چرا روز خبرنگار شد؟
روز خبرنگار در ایران با نام محمود صارمی پیوند خورده است.
صارمی، خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران و مسئول دفتر ایرنا در مزارشریف افغانستان بود. او در ۱۷ مرداد ۱۳۷۷ همراه هشت نفر از کارکنان کنسولگری ایران پس از ورود نیروهای طالبان به مزارشریف کشته شد. پس از این حادثه، شورای فرهنگ عمومی کشور در نخستین سالگرد آن، ۱۷ مرداد را بهعنوان روز خبرنگار نامگذاری کرد.
به همین دلیل مفهوم «خبرنگاری در میدان خطر» از همان ابتدا بخشی از هویت این مناسبت در ایران بوده است. انتخاب محمود صارمی بهعنوان نماد روز خبرنگار نیز بیش از هر چیز به حضور یک خبرنگار در محیط جنگی و ادامه فعالیت حرفهای در شرایط خطر مربوط میشود.
قالیباف در پیام امسال تلاش کرده همین مفهوم تاریخی را به شرایط رسانهای امروز پیوند بزند؛ با این تفاوت که میدان خطر از نظر او دیگر فقط محل درگیری نظامی نیست و شبکههای اجتماعی و فضای اطلاعاتی نیز به بخشی از آن تبدیل شدهاند.
«جنگ روایتها» دقیقاً چیست؟
اصطلاح جنگ روایتها به رقابت طرفهای یک بحران برای شکلدادن به برداشت عمومی از یک رویداد اشاره دارد.
برای مثال در یک جنگ، صرف وقوع یک حمله تعیینکننده نیست؛ اینکه چه کسی آغازگر معرفی شود، چه تصاویری منتشر شود، آمار تلفات چگونه گزارش شود و چه بخشهایی از یک اتفاق بیشتر در معرض دید مخاطبان قرار بگیرد، بر افکار عمومی اثر میگذارد.
رشد شبکههای اجتماعی این رقابت را بسیار پیچیدهتر کرده است. خبرهایی که زمانی برای انتشار نیازمند تحریریه و رسانه رسمی بودند، اکنون ممکن است ظرف چند دقیقه توسط میلیونها کاربر بازنشر شوند.
یونسکو هشدار داده است که فراوانی اطلاعات به خودی خود تضمینکننده کیفیت و صحت آنها نیست و گسترش دیپفیکها، محتوای ساختگی و اطلاعات نادرست به یکی از چالشهای اصلی روزنامهنگاری تبدیل شده است.
این همان فضایی است که اهمیت عبارت «میدان روایت» در پیام قالیباف را بیشتر میکند.
مرز مهم میان دفاع از حقیقت و روزنامهنگاری حرفهای
با این حال، مقابله با اطلاعات نادرست تنها زمانی میتواند اعتماد عمومی ایجاد کند که مخاطب رسانه را معتبر بداند.
استانداردهای حرفهای روزنامهنگاری بر راستیآزمایی اطلاعات، تفکیک خبر از نظر، اصلاح اشتباه، دسترسی به منابع متعدد و شفافیت تأکید دارند. یونسکو نیز اعتماد را یکی از ارکان اصلی روزنامهنگاری در مقابله با اطلاعات نادرست معرفی کرده و بر نقش راستیآزمایی و تفکر انتقادی تأکید دارد.
به همین دلیل «قدرت روایت» الزاماً با تکرار یک پیام حاصل نمیشود. در فضای رسانهای امروز، روایتی ماندگارتر است که مخاطب بتواند صحت آن را ارزیابی کند و رسانه ارائهدهنده آن از سرمایه اعتماد برخوردار باشد.
این نکته میتواند وجه دیگر پیام قالیباف درباره «صداقت روایت» باشد؛ زیرا اگر قرار است رسانه بخشی از قدرت ملی تلقی شود، میزان اعتماد عمومی به آن نیز به یک سرمایه ملی تبدیل خواهد شد.
خبرنگار در نگاه قالیباف؛ بخشی از قدرت ملی
یکی از کلیدیترین مفاهیم پیام رئیس مجلس در جمله پایانی آن دیده میشود.
قالیباف تأکید کرده ایران تنها با قدرت نظامی حفظ نمیشود و «قدرت اندیشه» و «صداقت روایت» را نیز در کنار آن قرار داده است. او خبرنگاران را پاسداران مرزهای حقیقت توصیف کرده و از فعالان رسانهای خواسته در برابر آنچه تحریف مینامد منفعل نباشند.
از این منظر، پیام ۱۷ مرداد رئیس مجلس را میتوان نشانهای از تغییر وزن رسانه در معادلات سیاسی ایران دانست. در دورهای که تلفن همراه، شبکههای اجتماعی، تصاویر ماهوارهای، هوش مصنوعی و انتشار لحظهای خبر تقریباً انحصار اطلاعرسانی را از میان بردهاند، کنترل کامل روایت عملاً امکانپذیر نیست.
مسئله اصلی حالا «اعتبار روایت» است.
هر طرفی که بتواند اطلاعات سریعتر، قابلراستیآزماییتر و قابلاعتمادتر ارائه کند، شانس بیشتری برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی خواهد داشت. همین واقعیت است که خبرنگاری را از یک حرفه صرفاً اطلاعرسان به یکی از عناصر مهم رقابت سیاسی و اجتماعی عصر دیجیتال تبدیل کرده است.
پیام قالیباف در روز خبرنگار نیز دقیقاً بر همین نقطه دست گذاشته است: در منازعات امروز، میدان روایت میتواند بهاندازه میدان واقعی تعیینکننده باشد؛ اما قدرت یک روایت در نهایت نه فقط به سرعت انتشار، بلکه به میزان صداقت و اعتمادی بستگی دارد که پشت آن قرار گرفته است.
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پرطرفدارترین
