شرط تازه سپاه برای بازگشایی تنگه هرمز؛ آمریکا باید شروط ایران را بپذیرد

سردار حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، در سفر به استان هرمزگان بار دیگر موضع تهران درباره آینده تنگه هرمز را تشریح کرد و گفت تصمیم درباره بازگشایی این گذرگاه براساس «سازوکار و شرایط اختصاصی جمهوری اسلامی ایران» گرفته خواهد شد.

او تأکید کرد تنگه هرمز از نگاه ایران صرفاً یک آبراه اقتصادی نیست، بلکه بخشی از قدرت جغرافیایی و راهبردی کشور محسوب می‌شود و بازگشایی آن به پذیرش شروط ایران از سوی ایالات متحده وابسته است.

این موضع در ادامه اظهارات قبلی سپاه درباره مدیریت تردد در هرمز مطرح شده است. محبی پیش‌تر نیز گفته بود ایران «حاکمیت و مدیریت» خود بر تنگه را ادامه خواهد داد و عبور شناورها باید مطابق ترتیبات موردنظر تهران صورت گیرد.

سپاه چه شرطی برای بازکردن تنگه هرمز گذاشت؟

محور اصلی سخنان تازه سخنگوی سپاه روشن است: از نگاه این نهاد، صرف رسیدن ایران و عمان به توافقی درباره مسیر حرکت کشتی‌ها برای بازگشت وضعیت عادی کافی نیست.

محبی گفته است هر زمان آمریکا شرایط ایران را بپذیرد، امکان بازگشایی تنگه فراهم خواهد شد. در روایت تهران، یکی از مسائل اصلی «دخالت آمریکا» در ترتیبات امنیتی و سیاسی منطقه و نحوه اجرای توافق‌های مرتبط با تنگه است.

سپاه پیش‌تر نیز اعلام کرده بود براساس تفاهم‌های گذشته قرار بوده عبور کشتی‌ها مطابق ترتیبات تعیین‌شده از سوی ایران انجام شود، اما واشنگتن مسیر دیگری را برای تردد اعلام کرده و همین اختلاف به دور تازه‌ای از درگیری‌ها منجر شده است. این روایت رسمی ایران است و آمریکا درباره مشروعیت محدودکردن آزادی کشتیرانی دیدگاه کاملاً متفاوتی دارد.

واشنگتن بارها تأکید کرده است که عبور از تنگه باید آزاد باشد. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، در ماه مه گفته بود یکی از خطوط قرمز دولت ترامپ «آزاد و بازبودن کشتیرانی» در هرمز است و آمریکا با دریافت عوارض یا محدودیت بر عبور مخالف است.

بنابراین اختلاف دو طرف تنها بر سر باز یا بسته‌بودن تنگه نیست؛ مسئله اصلی این است که چه کسی و بر اساس چه قواعدی عبور کشتی‌ها را مدیریت کند.

پس مذاکرات ایران و عمان درباره چیست؟

اظهارات محبی ممکن است در نگاه نخست با خبرهای چند روز اخیر درباره مذاکرات تهران و مسقط متناقض به نظر برسد، اما این دو موضوع را می‌توان در دو سطح جداگانه بررسی کرد.

وزارت خارجه ایران روز پنجم اوت تأیید کرد ایران و عمان درباره مختصات جغرافیایی یک مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز به تفاهم رسیده‌اند و متن یک اعلامیه مشترک در مرحله نهایی تدوین است.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، مذاکرات را «حرفه‌ای» و رو به پیشرفت توصیف کرد، اما همزمان تأکید کرد چنین تفاهمی به خودی خود امنیت تنگه را تضمین نمی‌کند.

رویترز نیز به نقل از یک مقام ارشد ایرانی و دو مقام منطقه‌ای گزارش داده طرح مورد مذاکره می‌تواند به تهران امکان دهد کنترل بیشتری بر ورود کشتی‌ها به خلیج فارس داشته باشد. با این حال جزئیات مهم توافق هنوز نهایی نشده است.

بنابراین مذاکرات با عمان بیشتر بر ترتیبات عملیاتی و دریانوردی متمرکز است؛ در حالی که آنچه سخنگوی سپاه مطرح می‌کند، شرط سیاسی و امنیتی ایران برای بازگشت کامل تردد است.

به بیان ساده‌تر، توافق با عمان می‌تواند مسیر عبور را مشخص کند، اما از دید سپاه حل اختلاف با آمریکا برای اجرای آن همچنان ضروری است.

آمریکا با شروط ایران موافق نیست

این دقیقاً همان نقطه‌ای است که مذاکرات پیچیده می‌شود.

آسوشیتدپرس گزارش داده ایران و عمان در مسیر دستیابی به توافق درباره بازگشایی هرمز پیشرفت کرده‌اند، اما آمریکا با واگذاری کنترل بیشتر تنگه به تهران مخالف است و بر اصل عبور آزاد بین‌المللی تأکید دارد.

در برخی طرح‌های مطرح‌شده، ایران کنترل مسیر ورودی و عمان مدیریت بخشی از مسیر خروجی را بر عهده می‌گیرند. موضوع دریافت هزینه برای خدمات امنیتی و دریایی نیز یکی از موارد اختلاف است.

رویترز روز جمعه گزارش کرد ایران در برخی پیشنهادها خواهان دریافت مبلغی معادل پنج تا هفت درصد ارزش محموله‌ها بوده، در حالی که رقم پیشنهادی عمان پایین‌تر است و آمریکا اصولاً با وضع چنین هزینه‌ای مخالفت دارد.

اختلاف دیگری نیز درباره کشتی‌های آمریکایی و اسرائیلی وجود دارد. گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد تهران خواهان محدودیت برای برخی شناورهای مرتبط با این دو کشور است؛ شرطی که احتمال پذیرش آن از سوی واشنگتن پایین ارزیابی می‌شود.

چرا تنگه هرمز تا این اندازه برای ایران و جهان مهم است؟

تنگه هرمز یکی از حساس‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان است.

در شرایط عادی، حدود یک‌پنجم نفت و گاز مورد معامله در سطح جهان از این محدوده عبور می‌کند. هرگونه محدودیت در کشتیرانی می‌تواند مستقیماً عرضه نفت، گاز طبیعی مایع، فرآورده‌های نفتی و حتی هزینه بیمه و حمل دریایی را تحت تأثیر قرار دهد.

به همین دلیل سخنگوی سپاه نیز آن را نه صرفاً یک مسیر اقتصادی، بلکه «مؤلفه قدرت جغرافیایی و استراتژیک» توصیف کرده است.

برای ایران، هرمز اهرمی است که می‌تواند فشار نظامی و اقتصادی آمریکا را به هزینه‌ای جهانی تبدیل کند. هرچه اختلال طولانی‌تر شود، اثر آن از منطقه فراتر می‌رود و مصرف‌کنندگان نفت در آسیا، اروپا و آمریکا نیز با افزایش قیمت روبه‌رو می‌شوند.

اما همین ویژگی هزینه‌هایی نیز برای خود ایران دارد؛ زیرا ادامه اختلال تجارت منطقه، صادرات و فعالیت بندری ایران را هم محدود می‌کند. به همین دلیل دستیابی به سازوکاری که در عین حفظ اهرم تهران، امکان ازسرگیری تجارت را فراهم کند برای ایران نیز اهمیت اقتصادی دارد.

نفت دوباره به خبرهای هرمز واکنش نشان داد

بازار نفت روز جمعه مستقیماً به ابهام درباره مذاکرات واکنش نشان داد.

قیمت نفت برنت بیش از یک دلار بالا رفت و معاملات را در سطح ۸۳ دلار و ۵۵ سنت در هر بشکه به پایان رساند. نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز به ۷۸ دلار و ۱۸ سنت رسید.

چند روز قبل، انتشار خبر پیشرفت مذاکرات ایران و عمان باعث شده بود نفت تا محدوده ۷۹ دلار پایین بیاید؛ اما روشن‌شدن اختلافات درباره شروط عبور کشتی‌ها دوباره بخشی از «حق بیمه ژئوپلیتیکی» را به قیمت نفت بازگرداند.

این واکنش نشان می‌دهد بازار بیش از آنکه به اعلام آغاز مذاکرات توجه کند، منتظر نشانه‌های واقعی از بازگشت پایدار کشتی‌هاست.

تا زمانی که شرکت‌های کشتیرانی، بیمه‌گران و مالکان نفتکش‌ها از امنیت مسیر مطمئن نشوند، حتی یک توافق سیاسی اولیه نیز لزوماً به بازگشت فوری حجم عادی تجارت منجر نخواهد شد.

پیام حضور سخنگوی سپاه در هرمزگان چه بود؟

محبی بخش دیگری از سخنان خود را به رسانه‌های استان هرمزگان اختصاص داد.

او گفت دلیل حضورش در استان، قدردانی از خبرنگاران و فعالان رسانه‌ای است که در شرایط جنگ و زیر حملات به فعالیت خود ادامه داده‌اند. به گفته او، حضور رسانه‌ها در مناطق درگیر حامل این پیام است که فعالیت اطلاع‌رسانی در شرایط حملات نیز متوقف نشده است.

انتخاب هرمزگان برای بیان مواضع تازه درباره تنگه نیز از نظر نمادین قابل توجه است؛ استانی که بندرعباس، بخش بزرگی از زیرساخت‌های دریایی ایران و سواحل مشرف به هرمز را در خود جای داده و طی ماه‌های گذشته مستقیماً تحت تأثیر جنگ دریایی قرار گرفته است.

آیا بازگشایی تنگه هرمز نزدیک است؟

داده‌های فعلی دو پیام متفاوت دارند.

از یک سو، مذاکرات ایران و عمان نسبت به هفته‌های گذشته پیشرفت ملموسی کرده و حتی درباره مختصات یک مسیر عبور تفاهم اولیه حاصل شده است. این مهم‌ترین نشانه مثبت دیپلماتیک در روزهای اخیر محسوب می‌شود.

از سوی دیگر، اختلاف ایران و آمریکا درباره شروط اصلی همچنان جدی است. نحوه کنترل کشتی‌ها، عبور شناورهای آمریکایی و اسرائیلی، دریافت هزینه، تحریم‌ها و محاصره بنادر ایران از موضوعاتی هستند که هنوز حل نشده‌اند.

اظهارات تازه سخنگوی سپاه نیز نشان می‌دهد تهران قصد ندارد توافق فنی با عمان را به معنای بازگشت بی‌قیدوشرط وضعیت پیش از جنگ تلقی کند.

در نتیجه، سناریوی محتمل‌تر فعلاً بازگشایی مرحله‌ای و مشروط است، نه بازگشت ناگهانی تمام ترددها به شرایط عادی.

پیام امروز سپاه روشن است: تهران تنگه هرمز را یکی از مهم‌ترین اهرم‌های خود در مذاکرات می‌داند و حاضر نیست پیش از دریافت امتیازات موردنظر، این اهرم را کنار بگذارد.

اکنون بازارهای جهانی منتظر یک پاسخ هستند؛ آیا واشنگتن برای بازگشت جریان عادی نفت حاضر به پذیرش بخشی از شروط ایران خواهد شد یا اختلاف بر سر کنترل هرمز، جنگ و بحران انرژی را وارد مرحله طولانی‌تری می‌کند؟