سیاسی - نظامی

سردار سید مجید ابن‌الرضا، سرپرست وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح ایران، امروز شنبه ۲۵ مهر ۱۴۰۵ در واکنشی صریح به تهدیدهای اخیر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تأکید کرد که قدرت موشکی ایران معادلات نظامی را تغییر داده است. او در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، با اشاره به پیامدهای احتمالی استفاده از بمب‌های سنگین آمریکایی، هشدار داد که هزینه اقدامات نظامی می‌تواند در اعتبار بین‌المللی، اقتصاد و فضای انتخاباتی آمریکا نیز نمایان شود. این موضع‌گیری در شرایطی مطرح شده که گزارش‌هایی درباره بررسی استفاده از بزرگ‌ترین بمب غیرهسته‌ای آمریکا علیه اهدافی در ایران منتشر شده و ترامپ نیز احتمال حمله به یک تأسیسات مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران را مطرح کرده است. اما پیام تازه وزارت دفاع چه معنایی دارد و آیا این تنش لفظی می‌تواند به مرحله جدیدی از رویارویی نظامی منجر شود؟

سردار ابوالفضل شکارچی، سخنگوی ارشد نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، در تازه‌ترین موضع‌گیری خود درباره تنش‌های نظامی در خلیج فارس و تنگه هرمز، با هشدار به آمریکا و اسرائیل اعلام کرد که نیروهای مسلح ایران از آمادگی و توانمندی بیشتری نسبت به گذشته برخوردارند و در برابر هرگونه تهدید نظامی از منافع ملی و امنیت کشور دفاع خواهند کرد. او همچنین آمریکا را به قاچاق سوخت و عملیات دریایی غیرقانونی متهم کرد و از کشورهای منطقه خواست در سیاست‌های امنیتی خود نسبت به اتکا به واشنگتن تجدیدنظر کنند. این اظهارات در شرایطی مطرح شده که گزارش‌های تازه از ادامه حملات به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز و اختلاف تهران و واشنگتن بر سر شرایط بازگشایی این آبراه راهبردی حکایت دارد.

سید مجید ابن‌الرضا، سرپرست وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، امروز پنجشنبه ۱۶ مهر ۱۴۰۵ با انتشار پیامی خطاب به مقام‌های آمریکایی، یکی از صریح‌ترین هشدارهای نظامی ماه‌های اخیر تهران را مطرح کرد. او نوشت «میدان حرف آخر را می‌زند» و افزود: «فاصله شما با ما را موشک‌های ما تعیین می‌کنند؛ دیروز دریای عمان، امروز اقیانوس هند و فردا خلیج خوک‌ها.» این عبارت در شرایطی منتشر شده که جنگ ایران و آمریکا وارد ماه هشتم شده، حملات به کشتی‌ها در اطراف تنگه هرمز دوباره افزایش یافته و مسیرهای دریایی منطقه همچنان در مرکز تنش قرار دارند. با این حال، اشاره به «خلیج خوک‌ها» را باید در درجه نخست یک پیام سیاسی و بازدارنده دانست؛ وزارت دفاع همزمان با این سخنان هیچ جزئیات فنی یا سند عمومی درباره استقرار یا آزمایش سامانه‌ای با برد عملیاتی تا منطقه کارائیب ارائه نکرده است.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در آستانه ۱۵ مهر ۱۴۰۵ و سومین سالگرد حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حماس به اسرائیل، بیانیه‌ای با محوریت تحولات سه سال گذشته خاورمیانه منتشر کرد. سپاه در این بیانیه، عملیات «طوفان‌الاقصی» را نقطه‌ای تعیین‌کننده در معادلات منطقه توصیف کرده و همزمان درباره هرگونه حمله نظامی تازه به ایران هشدار داده است. با این حال، بخشی از تعابیر مطرح‌شده در این متن ــ از جمله «آغاز پایان صهیونیسم» یا «شکست در همه جبهه‌ها» ــ موضع و ارزیابی رسمی سپاه است و نباید با یک جمع‌بندی مستقل از وضعیت نظامی، سیاسی و اقتصادی منطقه یکسان تلقی شود.

امیر سرلشکر امیر حاتمی، فرمانده کل ارتش جمهوری اسلامی ایران، در جریان بازدید از یگان‌های ارتش در استان فارس، بر حفظ آمادگی رزمی و انتقال تجربه‌های جنگ اخیر به ساختار آموزشی ارتش تأکید کرد و گفت از نگاه او «جنگ هنوز پایان نیافته است». حاتمی همچنین اعلام کرد نیروهای مسلح باید ضمن حفظ هوشیاری، برای پاسخ به هر تهدید احتمالی آماده باشند. این مواضع در شرایطی مطرح می‌شود که تنش میان ایران و آمریکا همچنان بالاست و همزمان کانال‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از دور تازه درگیری باز مانده‌اند.

سخنگوی نیروهای مسلح ایران با تأکید بر اینکه توان دفاعی کشور برای مقابله با هرگونه حمله احتمالی آمریکا یا اسرائیل در حال تقویت است، اعلام کرد نیروهای مسلح در «آماده‌باش کامل» قرار دارند و در صورت شکل‌گیری دور تازه‌ای از درگیری، پاسخ ایران شدیدتر و گسترده‌تر از جنگ‌های قبلی خواهد بود. این موضع در شرایطی مطرح می‌شود که همزمان کانال‌های مذاکره میان تهران و واشنگتن فعال است، اما تهدیدهای متقابل نظامی نیز ادامه دارد؛ وضعیتی که نشان می‌دهد دیپلماسی و بازدارندگی نظامی همزمان در معادلات منطقه حضور دارند.

سردار حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، با ارائه ارزیابی خود از جنگ اخیر ایران و آمریکا، بازماندن محدودیت‌های کشتیرانی در تنگه هرمز را یکی از نشانه‌های «شکست راهبردی آمریکا» خوانده است. او می‌گوید واشینگتن با وجود برخورداری از بزرگ‌ترین نیروی دریایی جهان نتوانسته مأموریت اعلامی خود برای تضمین آزادی کشتیرانی را محقق کند و ایران در حال تبدیل نتیجه جنگ به «بازدارندگی راهبردی دائمی» است. این تعبیرها موضع رسمی سپاه درباره نتیجه نبرد است و نمی‌توان آنها را به‌عنوان یک داوری مستقل درباره برنده و بازنده جنگ در نظر گرفت. با این حال، داده‌های ردیابی کشتی‌ها یک بخش مهم از سخنان او را تأیید می‌کنند: تردد تجاری از هرمز نسبت به قبل از جنگ به‌شدت سقوط کرده و در برخی روزهای اخیر به تعداد انگشت‌شمار رسیده است.

حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، در تازه‌ترین ارزیابی خود از جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل، از آنچه «شکست تاریخی و راهبردی آمریکا» خوانده سخن گفته و محدود شدن کشتیرانی در تنگه هرمز، خسارت به پایگاه‌های آمریکا و جابه‌جایی بخشی از ظرفیت لجستیکی این کشور در منطقه را از نشانه‌های این ارزیابی دانسته است. داده‌های مستقل، بخش‌هایی از تصویر مطرح‌شده درباره خسارت سنگین به زیرساخت‌های نظامی آمریکا و افت شدید تردد در هرمز را تأیید می‌کنند؛ اما برخی ادعاها، از جمله از کار افتادن «اکثر» پایگاه‌ها یا عقب‌نشینی ۴۰۰ کیلومتری کل ناوگان پنجم، در منابع مستقل موجود به همین صورت تأیید نشده‌اند. بنابراین بحث درباره «پیروزی» یا «شکست» بیش از هر چیز به معیار سنجش اهداف و هزینه‌های دو طرف بستگی دارد.

روابط عمومی سپاه پاسداران در اطلاعیه شماره ۹، حمله شامگاه ۱۰ شهریور آمریکا به منطقه کوهستک شهرستان سیریک را محور یک پرونده تاریخی قرار داده و با یادآوری چند حمله مرگبار به مراسم‌های عروسی در افغانستان، عراق و یمن، از مقام‌های آمریکایی خواسته درباره سابقه این حوادث پاسخ دهند. بررسی منابع مستقل نشان می‌دهد بخش عمده مواردی که در این فهرست آمده واقعاً رخ داده‌اند و در چند پرونده، حتی تحقیقات رسمی یا فرماندهان آمریکایی کشته شدن غیرنظامیان را تأیید کرده‌اند. با این حال همه حوادث ماهیت یکسانی ندارند و نسبت دادن تمام آنها به «حمله مستقیم و عمدی آمریکا به عروسی» دقیق نیست. در تازه‌ترین مورد کوهستک نیز آمریکا انجام عملیات نظامی در همان منطقه را تأیید کرده، اما سنتکام می‌گوید هدفش تأسیسات نظامی بوده و گزارش اصابت به عروسی را در دست بررسی دارد.

سرلشکر احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، سه‌شنبه‌شب ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ در پیامی به امیر سرتیپ علیرضا الهامی، فرمانده نیروی پدافند هوایی ارتش، بر یکپارچگی شبکه دفاع هوایی، هماهنگی ارتش و سپاه و توسعه فناوری‌های بومی تأکید کرد. اهمیت این پیام فقط به مناسبت روز پدافند هوایی محدود نمی‌شود؛ این اظهارات در همان روزی منتشر شده که دور تازه‌ای از حملات آمریکا به اهدافی در ایران گزارش شده و بار دیگر مسئله حفاظت از آسمان، زیرساخت‌ها و مراکز راهبردی کشور به یکی از اصلی‌ترین موضوعات امنیتی تبدیل شده است. وحیدی می‌گوید ترکیب شبکه‌سازی یکپارچه، به‌روزرسانی فناوری و اتکا به توان داخلی باید به افزایش بازدارندگی ایران منجر شود.