پیام متفاوت عارف در روز خبرنگار؛ «قهرمانان واقعی جنگ روایتها شما هستید»
محمدرضا عارف در پیامی به مناسبت ۱۷ مرداد، روز خبرنگار، تصویری فراتر از تعریفهای معمول از حرفه روزنامهنگاری ارائه کرد و خبرنگاران را «قهرمانان واقعی» نبردی دانست که به اعتقاد او امروز بر سر امید، هویت ملی و روایت واقعیت جریان دارد. معاون اول رئیسجمهور در عین تأکید بر تقابل رسانهای ایران با آمریکا و اسرائیل، بخش قابل توجهی از پیام خود را نیز به ضرورت وجود رسانههای جسور، صادق و منتقد اختصاص داد و تصریح کرد حکمرانی حکیمانه بدون نقد منصفانه رسانهها امکانپذیر نیست. این بخش از پیام عارف از آن جهت اهمیت دارد که مسئولیت رسانه را نه فقط دفاع از روایت رسمی، بلکه پرسشگری، نقد و کمک به اصلاح عملکرد حاکمیت تعریف میکند.
۱۱:۲۴ - ۱۷ مرداد ۱۴۰۵
وانانیوز|
پیام روز خبرنگار محمدرضا عارف با جملهای آغاز شد که بهنوعی چارچوب کلی نگاه او به رسانه را مشخص میکند.
معاون اول رئیسجمهور نوشت ممکن است فاتحان در میدان نبرد پیروز شوند، اما آنچه در تاریخ باقی میماند به روایت کسانی وابسته است که وقایع را ثبت میکنند.
عارف از همین زاویه خبرنگاران را بخشی از فرآیند ثبت تاریخ دانست و تلاش کرد نقش رسانه را از انتقال روزانه خبر فراتر ببرد.
در روایت او، خبرنگار تنها کسی نیست که رویدادها را گزارش میکند؛ بلکه کسی است که با انتخاب تیتر، تصویر و واژهها در شکلگیری حافظه عمومی جامعه نقش دارد.
این نگاه در بخش دیگری از پیام نیز تکرار شده؛ جایی که او خبرنگاران را بازیگران اصلی «جنگ روایتها» معرفی میکند.
«جنگ روایتها»؛ محور اصلی پیام روز خبرنگار
شاید مهمترین کلیدواژه پیام عارف، عبارت «جنگ روایتها» باشد.
معاون اول رئیسجمهور معتقد است بخش مهمی از تقابلهای سیاسی و بینالمللی امروز دیگر فقط در میدان نظامی یا دیپلماتیک جریان ندارد؛ بلکه افکار عمومی و نحوه روایت اتفاقات نیز به یکی از میدانهای اصلی رقابت تبدیل شده است.
او در پیام خود، رسانههای غربی و بهویژه رسانههای وابسته به آمریکا را به تلاش برای تحمیل روایت خود متهم کرد و در مقابل، رسانهها و خبرنگاران ایرانی را بخشی از جبهه مقابله با این وضعیت دانست.
این ادبیات البته تنها مختص ایران نیست. در بسیاری از بحرانها و درگیریهای بینالمللی، دولتها و بازیگران سیاسی تلاش میکنند علاوه بر میدان واقعی، در فضای رسانهای نیز روایت مطلوب خود را تثبیت کنند.
در چنین فضایی، رقابت بر سر اینکه «چه اتفاقی افتاد» گاهی به اندازه خود اتفاق اهمیت پیدا میکند.
ایران در روایت عارف؛ «جانپناه آزادگان جهان»
عارف در بخشی از پیام خود تعبیری سیاسی و ایدئولوژیک درباره جایگاه ایران به کار برد و ایران را «جانپناه آزادگان جهان» و تحولخواهانی توصیف کرد که از آنچه او نظام سلطه جهانی میخواند خسته شدهاند.
او همچنین ایران را نه تنها یک جغرافیا بلکه یک «آرمان انسانی و ضداستکباری» معرفی کرد.
این بخش از پیام، بازتابدهنده قرائت رسمی دولت از جایگاه منطقهای و بینالمللی جمهوری اسلامی است و طبیعتاً میتواند با ارزیابیها و دیدگاههای متفاوت سیاسی نیز روبهرو باشد.
اما از منظر رسانهای، اهمیت آن در پیوندی است که معاون اول رئیسجمهور میان «هویت ملی» و «روایت رسانهای» برقرار میکند.
از نگاه عارف، خبرنگار ایرانی فقط درباره تحولات روزمره گزارش نمیدهد، بلکه در نحوه دیده شدن ایران در داخل و خارج از کشور نیز سهم دارد.
از هابیل و یوسف تا ماندلا و مارتین لوترکینگ
یکی از بخشهای متفاوت پیام عارف، کنار هم قرار دادن شخصیتهایی از سنتهای دینی، تاریخی و سیاسی مختلف بود.
او از هابیل، یوسف و عیسی تا امام علی(ع)، امام حسین(ع)، نلسون ماندلا و مارتین لوترکینگ یاد کرد و آنها را در امتداد روایتی از عدالتخواهی، مقابله با تبعیض و مقاومت در برابر ظلم قرار داد.
در ادامه نیز از چهرههای سیاسی و نظامی معاصر ایران نام برد و تلاش کرد روایت سیاسی امروز جمهوری اسلامی را در امتداد همین مسیر تاریخی تعریف کند.
این بخش بیش از هر چیز جنبه نمادین دارد و نشان میدهد پیام عارف برخلاف بسیاری از پیامهای معمول روز خبرنگار، فقط یک متن تبریک حرفهای نیست؛ بلکه حاوی یک روایت سیاسی مشخص از شرایط امروز ایران و جهان است.
مهمترین بخش پیام عارف؛ رسانه باید منتقد باشد
با این حال، شاید بخشی که برای خود جامعه رسانهای اهمیت بیشتری دارد، جایی باشد که معاون اول رئیسجمهور از ضرورت نقد سخن میگوید.
عارف تأکید کرده «حکمرانی حکیمانه» بدون حضور رسانهای جسور، صادق و نقدپذیر شکل نمیگیرد و کشور برای رسیدن به جامعهای آگاه و عادل به قلمهای بیدار و نقد منصفانه نیاز دارد.
این جمله، مسئولیت متفاوتی را متوجه دولت نیز میکند.
اگر نقد رسانهای بخشی از حکمرانی مطلوب است، طبیعتاً دستگاههای اجرایی نیز باید امکان دسترسی خبرنگاران به اطلاعات، طرح پرسشهای دشوار و بررسی عملکرد مدیران را فراهم کنند.
به بیان دیگر، حمایت از خبرنگار تنها با پیام تبریک در ۱۷ مرداد محقق نمیشود؛ بلکه کیفیت رابطه مدیران دولتی با رسانهها در تمام طول سال معیار واقعی این نگاه است.
نقد رسانهای چگونه سرمایه اجتماعی را تقویت میکند؟
عارف در پیام خود ارتباط مستقیمی میان صداقت رسانه و سرمایه اجتماعی ایجاد کرده است.
به اعتقاد او، نقد میتواند مسیر اصلاح را باز کند و صداقت رسانهها نیز به ترمیم اعتماد عمومی کمک خواهد کرد.
این گزاره در شرایط امروز جامعه ایران اهمیت ویژهای دارد. مخاطبان با حجم عظیمی از اخبار رسمی، شبکههای اجتماعی، کانالهای غیررسمی و رسانههای خارجی روبهرو هستند و رقابت اصلی رسانهها بیش از هر زمان دیگری بر سر «اعتماد» است.
اگر مخاطب احساس کند اطلاعات مهم حذف یا دیر منتشر میشوند، احتمال مراجعه او به منابع غیررسمی بیشتر میشود.
در مقابل، رسانهای که بتواند خطاها، ضعفها و موفقیتها را با استاندارد یکسان بررسی کند، شانس بیشتری برای حفظ اعتماد مخاطب خواهد داشت.
از همین منظر، شاید مؤثرترین ابزار در جنگ روایتهایی که عارف از آن سخن میگوید، نه صرفاً افزایش حجم پیام، بلکه افزایش اعتماد عمومی به رسانه باشد.
خبرنگار؛ مرزبان روایت یا پرسشگر قدرت؟
پیام عارف دو نقش را همزمان برای خبرنگاران تعریف میکند.
از یک سو، آنها در نبرد روایتها مسئول حفاظت از امید، هویت و منافع ملی معرفی میشوند و از سوی دیگر، باید منتقد حاکمیت و عامل اصلاح حکمرانی باشند.
جمع کردن این دو نقش همیشه آسان نیست.
رسانه حرفهای زمانی میتواند در برابر روایتهای نادرست خارجی اعتبار داشته باشد که در داخل نیز استقلال و قدرت پرسشگری خود را حفظ کرده باشد. مخاطبی که رسانه را در نقد مسائل داخلی معتبر بداند، احتمالاً روایت همان رسانه درباره مسائل خارجی را نیز جدیتر خواهد گرفت.
بنابراین «جنگ روایتها» در نهایت فقط رقابت بر سر تولید محتوا نیست؛ رقابت بر سر اعتبار است.
چرا ۱۷ مرداد روز خبرنگار شد؟
عارف در پایان پیام خود به محمود صارمی اشاره کرده است؛ خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی که در سال ۱۳۷۷ همراه با تعدادی از کارکنان کنسولگری ایران در مزارشریف افغانستان کشته شد.
۱۷ مرداد به یاد او در تقویم رسمی ایران به عنوان روز خبرنگار شناخته میشود.
عارف این مناسبت را فرصتی برای یادآوری هزینههایی دانسته که خبرنگاران در مسیر اطلاعرسانی متحمل میشوند و روزنامهنگاری را بیش از یک شغل توصیف کرده است.
این نگاه در شرایطی مطرح میشود که خبرنگاران علاوه بر مسائل حرفهای مانند دسترسی به اطلاعات و آزادی پرسشگری، با مشکلات اقتصادی، امنیت شغلی و تغییرات گسترده در مدل کسبوکار رسانهها نیز مواجهاند.
پیام روز خبرنگار؛ معیار عمل دولت در یک سال آینده؟
اگر پیام عارف را صرفاً یک متن مناسبتی نبینیم، چند تعهد مهم از دل آن استخراج میشود.
وقتی معاون اول رئیسجمهور از رسانه «جسور و منتقد» دفاع میکند، انتظار طبیعی جامعه رسانهای این است که مدیران اجرایی نیز نقدهای رسانهها را تحمل کنند، پاسخگوی پرسشها باشند و اطلاعات عمومی را در اختیار خبرنگاران قرار دهند.
اگر چنین اتفاقی رخ دهد، پیام روز خبرنگار میتواند فراتر از یک متن تشریفاتی معنا پیدا کند.
اما اگر فاصله میان این ادبیات و رفتار دستگاههای اجرایی زیاد باشد، همین رسانههایی که عارف آنها را قهرمانان روایت نامیده، نخستین منتقدان این فاصله خواهند بود.
جمعبندی؛ عارف از خبرنگاران چه خواست؟
پیام محمدرضا عارف در روز خبرنگار دو چهره متفاوت اما مرتبط از رسانه ترسیم کرد.
در سطح نخست، خبرنگاران بازیگران یک رقابت بزرگ بر سر روایت ایران، هویت ملی و افکار عمومی معرفی شدند؛ افرادی که هر تیتر، عکس و گزارش آنها میتواند بر تصویری که از کشور ساخته میشود اثر بگذارد.
در سطح دوم، اما عارف تأکید کرد همین رسانهها باید جسور، صادق و منتقد باقی بمانند و نقد آنها را لازمه اصلاح حکمرانی دانست.
شاید مهمترین نکته پیام او نیز همین باشد: رسانهای که قرار است در «نبرد روایتها» مؤثر باشد، پیش از هر چیز باید مورد اعتماد مخاطب قرار گیرد؛ و اعتماد نه با شعار، بلکه با دسترسی آزادتر به اطلاعات، صداقت در روایت و امکان نقد قدرت ساخته میشود.
از این زاویه، ۱۷ مرداد تنها روز تقدیر از خبرنگار نیست؛ روزی است که میتوان عملکرد دولت و حاکمیت در مواجهه با رسانهها را نیز با همین معیارها سنجید.
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پرطرفدارترین
