از درهای بسته جام جهانی تا سوت سوپرجام اروپا؛ بازگشت تاریخی عمر آرتان / «هرگز دست از رویاپردازی برندارید»

داستان عمر آرتان اگر فقط از زاویه فوتبال دیده شود، داستان صعود یک داور آفریقایی به بالاترین سطح است؛ اما اتفاقات دو ماه گذشته ماجرا را به چیزی فراتر از یک انتصاب معمول تبدیل کرده است.

فیفا آرتان را برای جام جهانی ۲۰۲۶ در فهرست نهایی داوران قرار داده بود. او می‌توانست نخستین داور سومالیایی تاریخ باشد که در جام جهانی مردان قضاوت می‌کند، اما هرگز فرصت ورود به زمین را پیدا نکرد. آرتان هنگام سفر به آمریکا برای پیوستن به اردوی داوران در میامی، از سوی مقام‌های مرزی آمریکا اجازه ورود نگرفت.

چند روز بعد، رویایی که سال‌ها برای آن تلاش کرده بود متوقف شد.

حالا اما درست در آستانه سوپرجام اروپا، نام او دوباره در مرکز توجه فوتبال جهان قرار گرفته است.

آرتان داور سوپرجام اروپا شد؛ پاری‌سن‌ژرمن - استون‌ویلا زیر نظر مرد سومالیایی

یوفا به صورت رسمی اعلام کرده عمر آرتان مسابقه سوپرجام اروپا میان پاری‌سن‌ژرمن، قهرمان لیگ قهرمانان اروپا و استون‌ویلا، قهرمان لیگ اروپا را قضاوت خواهد کرد.

این مسابقه روز چهارشنبه ۱۲ اوت در سالزبورگ اتریش برگزار می‌شود. انتخاب آرتان پس از رایزنی یوفا با کنفدراسیون فوتبال آفریقا و در چارچوب توافق همکاری دو نهاد، از جمله در حوزه داوری، انجام شده است.

اما اهمیت انتخاب او فقط به سطح مسابقه محدود نمی‌شود.

رویترز گزارش کرده آرتان اولین داور غیراروپایی تاریخ است که قضاوت سوپرجام یوفا را برعهده خواهد گرفت؛ یعنی دیداری که از زمان شکل‌گیری آن همواره توسط داوران اروپایی اداره شده، این بار یک داور آفریقایی را در مرکز زمین خواهد دید.

یک اصلاح مهم؛ آرتان از سوی فیفا «محروم» نشده بود

در بازنشرهای مربوط به این ماجرا گاهی از عبارت «محرومیت آرتان از جام جهانی» استفاده می‌شود، اما از نظر دقیق خبری باید تفاوت مهمی قائل شد.

هیچ محرومیت انضباطی فوتبالی از سوی فیفا علیه آرتان اعلام نشد.

او در فهرست نهایی داوران جام جهانی قرار داشت، اما هنگام ورود به آمریکا در فرودگاه میامی پذیرفته نشد. اداره گمرک و حفاظت مرزی آمریکا اعلام کرد او به دلیل ملاحظات مربوط به بررسی‌های ورودی، غیرقابل پذیرش تشخیص داده شده است. آرتان حتی ویزای معتبر آمریکا در اختیار داشت.

در نتیجه او پس از این اتفاق از فهرست داورانی که عملاً در جام جهانی فعالیت کردند کنار رفت.

خود آرتان بعدها آن دوره را «بسیار سخت» توصیف کرد و گفت سال‌ها برای رسیدن به چنین فرصتی کار کرده بود و از دست دادن آن برایش چالش بزرگی بوده است.

بنابراین ماجرا بیش از آنکه یک پرونده انضباطی ورزشی باشد، نتیجه تصمیم مقام‌های مهاجرتی کشور میزبان بود.

تماس یوفا؛ لحظه‌ای که همه‌چیز عوض شد

دو ماه بعد، یک تماس تلفنی فضای زندگی آرتان را تغییر داد.

او درباره لحظه‌ای که از انتخابش برای سوپرجام مطلع شد گفته این خبر برای خودش و خانواده‌اش لحظه‌ای سرشار از شادی بوده است. آرتان همچنین به جامعه بزرگ سومالیایی ساکن اروپا و اتریش اشاره کرده و گفته آنها نیز از قضاوت او در چنین مسابقه‌ای بسیار خوشحال هستند.

این انتخاب برای فوتبال سومالی نیز یک اتفاق معمولی نیست.

آرتان در سال ۲۰۱۸ وارد فهرست داوران بین‌المللی فیفا شد و طی هشت سال توانست پله‌پله به مسابقات مهم‌تر برسد. او در جام ملت‌های آفریقا ۲۰۲۴ نیز تاریخ‌ساز شد و نخستین داور سومالیایی حاضر در این رقابت‌ها بود.

مسیر بعدی او حتی بزرگ‌تر بود.

از فینال لیگ قهرمانان آفریقا تا بهترین داور قاره

یکی از مهم‌ترین نقاط عطف کارنامه آرتان، قضاوت در مرحله تعیین‌کننده فینال لیگ قهرمانان آفریقا در فصل ۲۶-۲۰۲۵ بود.

یوفا این مسابقه را یکی از مهم‌ترین قضاوت‌های کارنامه او معرفی کرده و کنفدراسیون فوتبال آفریقا نیز در سال ۲۰۲۵ عنوان بهترین داور مرد آفریقا را به آرتان داده است.

همین عملکرد باعث شده الکساندر چفرین، رئیس یوفا، او را داوری جوان اما باتجربه توصیف کند که توانایی خود را در بالاترین سطح فوتبال آفریقا نشان داده است. یوفا نیز به صراحت انتخاب او را نشانه احترام به کیفیت داوری‌اش عنوان کرده است.

پاتریس موتسه‌په، رئیس CAF، هم گفته انتخاب آرتان برای فوتبال سومالی و کل قاره آفریقا افتخار بزرگی محسوب می‌شود.

آرتان چگونه برای پاری‌سن‌ژرمن و استون‌ویلا آماده می‌شود؟

داوری مسابقه‌ای با این سطح تنها به آمادگی بدنی و شناخت قوانین خلاصه نمی‌شود.

آرتان توضیح داده پیش از مسابقات، فیلم بازی تیم‌ها را بررسی می‌کند تا علاوه بر ساختار تاکتیکی، با رفتار بازیکنان و الگوهای احتمالی مسابقه نیز آشنا شود. او به‌طور مشخص گفته نحوه بازی، رفتارها و تاکتیک تیم‌ها را مطالعه می‌کند تا با شناخت بیشتری وارد زمین شود.

این بخش از آماده‌سازی برای یک داور در مسابقه‌ای مانند سوپرجام اهمیت زیادی دارد.

پاری‌سن‌ژرمن و استون‌ویلا دو تیم با بازیکنان سریع و مسابقه‌ای با شدت بالا را شکل خواهند داد و برای داور، پیش‌بینی نقاط برخورد، شکل پرس، ضدحملات و حتی رفتار بازیکنان در اعتراض‌ها می‌تواند در مدیریت بازی مؤثر باشد.

آرتان برای حفظ آمادگی خود پس از جام جهانی نیز بیکار نمانده است. او پیش از سوپرجام مسابقاتی را در لیگ سومالی و لیگ برتر کویت قضاوت کرده تا از ریتم مسابقه دور نماند.

تیم داوری سوپرجام هم کاملاً اروپایی نیست

انتخاب آرتان بخشی از همکاری گسترده‌تر یوفا و CAF در حوزه داوری است.

در سوپرجام، دو داور آفریقایی دیگر نیز او را همراهی خواهند کرد؛ لیبان عبدالرزاق احمد از جیبوتی و استیفن الیزار اون‌یانگو یمبه از کنیا به‌عنوان کمک‌داور در تیم او حضور دارند.

به همین دلیل مسابقه سالزبورگ از منظر نمادین نیز اهمیت دارد.

یوفا و CAF در توافق همکاری تازه خود بر توسعه همکاری در حوزه‌هایی از جمله داوری تأکید کرده‌اند و انتصاب آرتان یکی از اولین نمایش‌های بسیار بزرگ این همکاری است.

اگر این تجربه موفق باشد، می‌تواند در آینده زمینه تبادل بیشتر داوران میان کنفدراسیون‌ها را فراهم کند؛ هرچند این موضوع در نهایت به سیاست‌های داوری نهادهای قاره‌ای بستگی خواهد داشت.

از شوک میامی تا شب تاریخی سالزبورگ

فاصله میان دو تصویر برای آرتان فقط کمی بیش از دو ماه است.

در ژوئن، او پس از آنکه نتوانست وارد آمریکا شود به موگادیشو بازگشت و با استقبال مردم کشورش روبه‌رو شد. آسوشیتدپرس گزارش کرد هواداران و مسئولان سومالیایی هنگام بازگشت او به پایتخت از این داور استقبال کردند؛ آن هم در شرایطی که رؤیای تاریخی اولین قضاوت یک داور سومالیایی در جام جهانی از بین رفته بود.

حالا همان داور قرار است مقابل میلیون‌ها بیننده در یکی از معتبرترین مسابقات فوتبال اروپا سوت بزند.

این بار دیگر موضوع فقط سومالی نیست.

آرتان نماینده داوری آفریقا در مسابقه‌ای است که تا پیش از این هیچ داور غیراروپایی آن را قضاوت نکرده بود.

پیام آرتان؛ «اگر من توانستم، هر کسی می‌تواند»

شاید به همین دلیل مهم‌ترین بخش صحبت‌های او درباره تاکتیک، VAR یا حتی سوپرجام نیست.

آرتان تجربه شخصی خود را به پیامی برای داوران جوان تبدیل کرده است. او گفته معتقد است اگر خودش توانسته به موفقیت برسد، دیگران هم می‌توانند و تأکید کرده: «هرگز دست از رویاپردازی برندارید.»

این جمله وقتی در کنار اتفاقات تابستان قرار می‌گیرد معنای دیگری پیدا می‌کند.

در ابتدای ژوئن، آرتان فکر می‌کرد قرار است مهم‌ترین تورنمنت دوران حرفه‌ای خود را تجربه کند. چند ساعت در فرودگاه کافی بود تا همه‌چیز تغییر کند و بدون حتی یک قضاوت در جام جهانی به خانه برگردد.

دو ماه بعد، او دوباره در مرکز یکی از بزرگ‌ترین مسابقات فوتبال جهان قرار گرفته است.

سوپرجام برای آرتان فقط یک مسابقه نیست

چهارشنبه وقتی پاری‌سن‌ژرمن و استون‌ویلا در سالزبورگ مقابل یکدیگر قرار بگیرند، عمده توجه فوتبال جهان طبیعتاً به ستاره‌های دو تیم خواهد بود.

اما مردی که سوت شروع مسابقه را می‌زند نیز داستانی به‌اندازه کافی بزرگ دارد.

عمر آرتان، داور ۳۴ ساله‌ای که از سال ۲۰۱۸ در فهرست فیفا حضور دارد، بهترین داور آفریقا شده، فینال لیگ قهرمانان این قاره را قضاوت کرده و برای جام جهانی انتخاب شده بود، این بار قرار است تاریخی تازه برای خودش و فوتبال سومالی بسازد.

او جام جهانی را نه به دلیل اشتباه داوری و نه به دلیل محرومیت انضباطی، بلکه به دلیل عدم اجازه ورود به کشور میزبان از دست داد. حالا کمتر از سه ماه بعد، یوفا معتبرترین قضاوت ممکن در ابتدای فصل فوتبال اروپا را به او سپرده است.

برای آرتان شاید بهترین پاسخ به اتفاق میامی همین باشد: ورود به زمین سالزبورگ، برداشتن سوت و تبدیل‌شدن به اولین داور غیراروپایی تاریخ سوپرجام اروپا.