لیگ ۲۶ با ۱۸ سرمربی ایرانی؛ ویسی تنها قهرمان لیگ، تارتار باسابقه‌ترین / سایه مجیدی و اسکوچیچ روی نیمکت‌ها

با وجود ایرانی‌شدن کامل نیمکت‌ها، جمع مربیان از نظر افتخار تفاوت قابل‌توجهی دارد. عبدالله ویسی تنها سرمربی حاضر در فصل جدید است که قبلاً لیگ برتر را فتح کرده؛ جواد نکونام و ساکت الهامی نیز جام‌های داخلی دیگری در کارنامه دارند. در سوی دیگر، قاسم شهبا و محمد نوری نخستین تجربه سرمربیگری خود در لیگ برتر را پشت سر خواهند گذاشت.

۱۸ تیم، ۱۸ مربی ایرانی؛ اما این اتفاق برای نخستین‌بار نیست

ترکیب نهایی نیمکت‌های لیگ بیست‌وششم تا روز ۲۱ مرداد به این شکل است:

این وضعیت البته یک رکورد برای اولین بار نیست. بررسی تاریخ لیگ نشان می‌دهد لیگ بیستم در فصل ۱۴۰۰-۱۳۹۹ و لیگ بیست‌ویکم در فصل ۱۴۰۱-۱۴۰۰ نیز بدون سرمربی خارجی آغاز شدند. در لیگ بیست‌ویکم این شرایط فقط چهار هفته دوام داشت و تراکتور پس از فیروز کریمی، زوونیمیر سولدو را آورد. لیگ بیست‌وششم بنابراین سومین دوره‌ای است که در نقطه شروع، تمام نیمکت‌ها ایرانی هستند.

فقط یک نفر قبلاً جام لیگ برتر را بالای سر برده است

عبدالله ویسی با یک ویژگی منحصربه‌فرد وارد فصل جدید می‌شود. سرمربی فعلی ذوب‌آهن تنها نفر از میان ۱۸ مربی لیگ بیست‌وششم است که سابقه قهرمانی لیگ برتر به‌عنوان سرمربی دارد. او در فصل ۹۵-۱۳۹۴ استقلال خوزستان را در یکی از غافلگیرکننده‌ترین قهرمانی‌های تاریخ مسابقات به جام رساند.

جواد نکونام هنوز لیگ برتر را نبرده، اما در فولاد دو جام مهم کسب کرده است: جام حذفی فصل ۱۴۰۰-۱۳۹۹ و سوپرجام ۱۴۰۰. بهترین نتیجه او در لیگ برتر نیز نایب‌قهرمانی با استقلال در لیگ بیست‌وسوم بود.

ساکت الهامی هم دو قهرمانی جام حذفی دارد؛ ابتدا با تراکتور و سپس با نساجی. بنابراین اگر معیار تمام جام‌های سطح اول فوتبال ایران باشد، ویسی، نکونام و الهامی سه مربی جام‌دار شاخص فصل هستند؛ اما در خود لیگ برتر تنها ویسی سابقه قهرمانی دارد.

استقلال و پرسپولیس؛ ردپای سرخابی‌ها روی نیمی از نیمکت‌ها

یکی دیگر از ویژگی‌های فصل جدید، حضور پررنگ بازیکنان سابق استقلال و پرسپولیس در نقش سرمربی است. علاوه بر سهراب بختیاری‌زاده در خود استقلال، جواد نکونام، پیروز قربانی، رسول خطیبی، سیدمهدی رحمتی و ساکت الهامی نیز در دوران بازی سابقه پوشیدن پیراهن آبی را دارند.

پرسپولیس نیز حالا با یکی از بازیکنان سابق خودش وارد لیگ می‌شود. مهدی تارتار سرمربی سرخ‌هاست و محمد نوری در صنعت نفت، مجتبی حسینی در نساجی و مازیار زارع در ملوان نیز سابقه بازی برای پرسپولیس دارند؛ حمید مطهری هم سال‌ها در کادر فنی این تیم فعالیت کرده است.

این موضوع باعث شده بازار مربیگری لیگ بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر شبکه پیشکسوتان دو باشگاه بزرگ تهران باشد؛ هرچند سابقه بازی برای یک باشگاه الزاماً ارتباطی با کیفیت مربیگری در تیم دیگر ندارد.

تارتار؛ مسیر ۱۷ ساله تا نیمکت پرسپولیس

مهدی تارتار باسابقه‌ترین سرمربی فصل جدید محسوب می‌شود. منابع آماری تعداد بازی‌های او در لیگ برتر در مقام سرمربی را حدود ۳۵۸ مسابقه ثبت کرده‌اند. او از اواخر لیگ هشتم و با راه‌آهن وارد جرگه مربیان شد و طی نزدیک به ۱۷ سال، هدایت تیم‌هایی مانند داماش، پارس جنوبی، نفت مسجدسلیمان، ذوب‌آهن، ملوان و گل‌گهر را تجربه کرد.

حالا بزرگ‌ترین آزمون دوران مربیگری تارتار فرا رسیده است. او سال‌ها در باشگاه‌های میانه جدول یا تیم‌هایی با منابع محدود کار کرده بود، اما در پرسپولیس دیگر صرفاً قرارگرفتن در نیمه بالایی جدول موفقیت محسوب نمی‌شود؛ معیار اصلی قهرمانی است.

فراز کمالوند که این فصل هدایت خیبر را برعهده دارد نیز از باسابقه‌ترین چهره‌های لیگ است و پس از تارتار در میان مربیان قدیمی فصل قرار می‌گیرد.

دو تازه‌وارد روی نیمکت؛ شهبا و محمد نوری

در نقطه مقابل تارتار، دو سرمربی برای نخستین بار قرار است به‌عنوان نفر اول در لیگ برتر فعالیت کنند.

قاسم شهبا پس از رساندن مس شهربابک به لیگ برتر، با همان تیم وارد سطح اول می‌شود. شهبا در فصل گذشته لیگ آزادگان یکی از بهترین خطوط دفاع مسابقات را ساخت و باشگاه تصمیم گرفت پروژه خود را با او ادامه دهد.

محمد نوری نیز پس از سال‌ها بازی در پرسپولیس و تجربه دستیاری، چند روز پیش به‌عنوان سرمربی صنعت نفت آبادان انتخاب شد. ورزش سه تأیید کرده این نخستین تجربه نوری در مقام سرمربی یک تیم است.

برای هر دو نفر، تفاوت لیگ یک و لیگ برتر خیلی زود آشکار خواهد شد؛ به‌خصوص در باشگاه‌هایی مانند صنعت نفت که فشار سکوها و انتظارات هواداران معمولاً بالا است.

فقط شش تیم از ابتدای فصل قبل مربی خود را حفظ کردند

با وجود ۱۸ سرمربی ایرانی، ثبات مدیریتی چندان بالا نیست. از میان ۱۸ تیم، فقط استقلال خوزستان، چادرملو، سپاهان، شمس‌آذر، ملوان و مس شهربابک با همان مربی‌ای وارد فصل می‌شوند که فصل گذشته را نیز با او آغاز کرده بودند.

سعید اخباری نمونه متفاوت این فهرست است. او از ۲۹ تیر ۱۴۰۱ هدایت چادرملو را در اختیار دارد و اکنون باثبات‌ترین سرمربی لیگ محسوب می‌شود. آمار منتشرشده تا آستانه شروع فصل، ۱۲۹ مسابقه با ۵۳ برد، ۴۱ تساوی و ۳۵ شکست را برای چادرملو زیر نظر اخباری ثبت کرده است.

مازیار زارع نیز پیوند طولانی با ملوان دارد، اما دوره حضورش کاملاً پیوسته نبوده و برای مدت کوتاهی از این تیم جدا شد؛ بنابراین از نظر استمرار بدون وقفه، اخباری در صدر قرار دارد.

یک اصلاح مهم؛ رضا مهاجری «بدون تیم» نیست

در فهرست مربیان مطرح خارج از لیگ، نام‌هایی مانند محمد ربیعی، فرهاد مجیدی و دراگان اسکوچیچ قابل طرح هستند. ربیعی تنها چند روز قبل تراکتور را ترک کرده، اسکوچیچ از بهمن سال گذشته پس از جدایی از تراکتور تیم رسمی دیگری در اختیار نگرفته و فرهاد مجیدی نیز پس از سقوط البطائح، جای خود را به محمد جلبوت داده است.

اما یک بخش از روایت اولیه اشتباه است: رضا مهاجری بدون تیم نیست. باشگاه پارس جنوبی جم در ۲۵ تیر برای ادامه همکاری با او به توافق رسید و مهاجری فصل جدید را نیز در لیگ آزادگان روی نیمکت این تیم سپری می‌کند.

یحیی گل‌محمدی و علیرضا منصوریان هم برخلاف مربیان آزاد، اکنون در عراق شاغل‌اند؛ گل‌محمدی هدایت دهوک را برعهده دارد و منصوریان علاوه بر تیم بزرگسالان الطلبه، مسئولیت آکادمی این باشگاه را نیز پذیرفته است.

علی دایی و قلعه‌نویی؛ بیشتر نام‌های جذاب رسانه‌ای تا گزینه فوری

نام علی دایی تقریباً با هر نیمکت بزرگ و متزلزلی مطرح می‌شود، اما آخرین موضع صریح او همچنان عدم تمایل به بازگشت به مربیگری بوده است. ضمن اینکه دایی سال‌هاست هدایت تیمی را برعهده نگرفته؛ بنابراین قرارگرفتن نام او در «لیست جانشینان احتمالی» بیشتر یک سناریوی رسانه‌ای است تا گزینه‌ای که مذاکره فعالی درباره‌اش وجود داشته باشد.

امیر قلعه‌نویی نیز همچنان سرمربی تیم ملی ایران است و فدراسیون فوتبال در جام جهانی ۲۰۲۶ او را به‌عنوان سرمربی تیم معرفی می‌کرد. هرگونه صحبت درباره بازگشت او به لیگ برتر پس از جام ملت‌های آسیا فعلاً یک فرض آینده‌نگرانه است و نه خبری درباره بازار کنونی مربیان.

جمع‌بندی؛ فرصت بزرگ برای مربیان ایرانی، اما بدون حاشیه امن

لیگ بیست‌وششم با تصویری کم‌سابقه شروع می‌شود: ۱۸ باشگاه و ۱۸ سرمربی ایرانی. این سومین مرتبه در تاریخ لیگ برتر است که هفته نخست بدون مربی خارجی برگزار می‌شود. مهدی تارتار با صدها مسابقه تجربه در یک سوی طیف قرار دارد و قاسم شهبا و محمد نوری در سوی دیگر برای نخستین‌بار سرمربیگری در سطح اول را تجربه می‌کنند.

عبدالله ویسی تنها قهرمان سابق لیگ در میان این ۱۸ نفر است؛ نکونام و الهامی با جام‌های حذفی و سوپرجام وارد رقابت می‌شوند و مربیانی مانند نویدکیا، بختیاری‌زاده و تارتار زیر فشار مستقیم باشگاه‌های مدعی قرار دارند.

ایرانی‌بودن تمام نیمکت‌ها می‌تواند فرصتی برای سنجش واقعی کیفیت نسل فعلی مربیان داخلی باشد، اما یک خطر هم دارد: کمبود تنوع فکری و ارتباط کمتر با جریان‌های تازه مربیگری جهان. بنابراین موفقیت این فصل را نباید صرفاً با تعداد مربیان ایرانی سنجید؛ معیار اصلی کیفیت فوتبال، توسعه بازیکن و نتیجه‌ای است که این ۱۸ نفر در زمین تولید می‌کنند.

و البته تجربه فوتبال ایران یک واقعیت دیگر را هم یادآوری می‌کند: فهرست ۱۸ مربی هفته اول الزاماً همان فهرست هفته دهم نخواهد بود. در لیگی که تغییر سرمربی حتی پنج روز قبل از شروع فصل ممکن است، سایه مربیان آزاد خیلی زود می‌تواند روی نیمکت‌های لرزان بیفتد.