توافق ایران و آمریکا برای آتشبس ۶۰ روزه؟ روایتهای متناقض از بازگشایی هرمز و کاهش تحریمها
انتشار گزارشهایی درباره دستیابی ایران و آمریکا به توافقی تازه برای تمدید ۶۰ روزه آتشبس، بازگشایی تنگه هرمز و کاهش بخشی از تحریمهای تهران بار دیگر بازارهای منطقه و فضای سیاسی را در انتظار یک تحول بزرگ قرار داده است. با این حال، بررسی تازهترین گزارشهای بینالمللی در روز دوشنبه ۱۷ اوت ۲۰۲۶ نشان میدهد هنوز نمیتوان از «توافق قطعی» سخن گفت. در حالی که برخی منابع از پیشرفت مذاکرات و مبادله پیشنهادهای تازه خبر میدهند، تهران اعتبار مهلت ۶۰ روزه قبلی را زیر سؤال برده و خبرگزاریهای آسوشیتدپرس و رویترز نیز از نبود تأیید عمومی برای تمدید توافق خبر دادهاند. در این میان، پیشرفت جداگانه ایران و عمان برای مدیریت تردد کشتیها در تنگه هرمز میتواند مهمترین نشانه از حرکت دیپلماسی به سمت کاهش تنش باشد.
۱۵:۰۹ - ۲۶ مرداد ۱۴۰۵
وانانیوز|
گزارش تازه منتسب به منابع آگاه العربیه مدعی است تهران و واشنگتن بر سر تمدید ۶۰ روزه آتشبس به تفاهم رسیدهاند؛ تفاهمی که بر اساس آن تنگه هرمز باز میشود و آمریکا نیز بخشی از محدودیتها و تحریمهای اعمالشده علیه ایران را کاهش خواهد داد.
اما نکته کلیدی اینجاست که تا زمان تنظیم این گزارش، تمدید تازه از سوی دو دولت به شکل رسمی و مشترک اعلام نشده است.
آسوشیتدپرس روز دوشنبه ۱۷ اوت گزارش کرد دوره ۶۰ روزهای که برای یافتن یک توافق جامعتر میان ایران و آمریکا تعیین شده بود در حال پایان یافتن است، بدون آنکه تمدید آن رسماً اعلام شده باشد. این خبرگزاری وضعیت مذاکرات را همچنان مبهم توصیف کرده است.
رویترز نیز چند روز قبل به نقل از یک مقام ارشد ایرانی گزارش داده بود که تهران اصولاً بحثی با عنوان «تمدید مهلت ۶۰ روزه» را نمیپذیرد؛ زیرا از نگاه ایران، آمریکا توافق موقت قبلی را مدت کوتاهی پس از دستیابی به آن نقض کرده و بنابراین مهلتی وجود ندارد که اکنون تمدید شود.
این اختلاف روایت مهمترین نکته در ارزیابی خبر جدید است.
تهران و واشنگتن درباره «۶۰ روز» دو روایت متفاوت دارند
مبنای اختلاف به یادداشت تفاهم ماه ژوئن بازمیگردد. طبق متن منتشرشده از این چارچوب، ایران و آمریکا متعهد شده بودند در یک دوره حداکثر ۶۰ روزه، که با موافقت دو طرف امکان تمدید آن وجود داشت، برای رسیدن به توافق نهایی مذاکره کنند.
اما اجرای این چارچوب با اختلاف جدی روبهرو شد. تهران آمریکا را به عدم اجرای تعهدات خود متهم کرد و واشنگتن نیز ایران را مسئول اجرا نشدن بخشهایی از توافق، بهویژه درباره تنگه هرمز، دانست.
به همین دلیل یک منبع ارشد ایرانی در ۱۲ اوت به رویترز گفت از نگاه تهران اساساً «دورهای آغاز نشده» که اکنون درباره تمدید آن مذاکره شود. همان مقام تأکید کرد موضوعی که از طریق میانجیها مطرح است، بازگشت آمریکا به تعهدات توافق موقت و ارائه زمانبندی روشن برای اجرای آنهاست.
بنابراین تعبیر «تمدید آتشبس ۶۰ روزه» در گزارشهای مختلف الزاماً به معنای یک توافق حقوقی مورد قبول هر دو طرف نیست.
تنگه هرمز؛ شاید مهمترین قطعه پازل توافق
با وجود اختلاف بر سر آتشبس، در پرونده تنگه هرمز تحولات ملموستری مشاهده میشود.
آسوشیتدپرس امروز گزارش داده ایران و عمان در حال نهایی کردن یک بیانیه مشترک درباره شیوه عبور کشتیهای تجاری از تنگه هرمز هستند. طرح مورد مذاکره شامل مسیرهای مشخص برای ورود و خروج کشتیهاست و تهران از پیشرفت در تنظیم جزئیات آن خبر داده است.
این موضوع اهمیت فوقالعادهای دارد؛ زیرا پیش از جنگ حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از تنگه هرمز عبور میکرد. اختلال در کشتیرانی این منطقه یکی از عوامل اصلی افزایش ریسک عرضه انرژی در ماههای گذشته بوده است.
در روزهای اخیر ترافیک دریایی در تنگه همچنان بسیار پایین بوده است؛ رویترز گزارش داده فقط پنج کشتی روز شنبه از این مسیر عبور کردند و روز یکشنبه حتی عبور کشتی نیز ثبت نشد، در حالی که یک هفته قبل در همین بازه ۳۱ شناور از منطقه گذشته بودند.
بنابراین هر توافق عملی برای بازگشایی پایدار هرمز میتواند پیامدی بسیار فراتر از روابط تهران و واشنگتن داشته باشد.
کاهش تحریمها در مقابل چه امتیازی؟
بخش اقتصادی مذاکرات نیز از ابتدا یکی از محورهای اصلی بوده است.
فایننشالتایمز پیشتر گزارش داده بود چارچوب مورد مذاکره شامل کاهش مرحلهای تحریمها، کاهش محدودیتهای بنادر ایران و آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده تهران در مقابل پیشرفت در موضوعات امنیتی و هستهای است.
در نسخههای قبلی مذاکرات همچنین درباره نحوه تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم غنیشده ایران بحث شده بود. گزینههای مطرحشده شامل رقیقسازی ذخایر در داخل ایران تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی یا تعیین سازوکاری برای انتقال بخشی از مواد بوده است.
بنابراین موضوع دسترسی ایران به داراییهای خارجی و کاهش فشار تحریمها مسئله تازهای نیست؛ اختلاف اصلی بر سر زمانبندی، میزان امتیازات و ضمانت اجرای تعهدات دو طرف است.
پرونده هستهای دوباره به مرکز مذاکرات برگشته است
هر توافق موقت جدید احتمالاً تنها مقدمهای برای مذاکره دشوارتر درباره برنامه هستهای ایران خواهد بود.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، پیشتر گفته بود واشنگتن در مذاکرات با تهران «پیشرفتهایی» مشاهده کرده اما هنوز کار زیادی باقی مانده است. او برنامه غنیسازی ایران و بازگشایی تنگه هرمز را از مسائل اصلی مذاکرات عنوان کرده بود.
رویترز نیز در چهارم اوت گزارش کرد که روبیو از پیشرفت مذاکرات درباره هرمز سخن گفته، اما تصریح کرده بود هنوز توافق نهایی حاصل نشده است. قطر نیز در همان مقطع اعلام کرد میانجیها به مراحل پیشرفتهتری رسیدهاند و پاکستان، قطر و عمان در حال تبادل پیشنویس پیشنهادها بین تهران و واشنگتن هستند.
این اطلاعات تأیید میکند که کانالهای دیپلماتیک فعال هستند، اما «پیشرفت» با «توافق نهایی» تفاوت دارد.
نقش پاکستان، قطر و عمان پررنگتر شد
مذاکرات ایران و آمریکا طی ماههای اخیر عمدتاً از طریق کشورهای میانجی پیش رفته است.
پاکستان نقش محوری در انتقال پیامهای سیاسی داشته و قطر نیز دوباره به مذاکرات پیوسته است. عمان در عین حال روی مسئله فنی و امنیتی عبور کشتیها از هرمز متمرکز شده است. رویترز گزارش داده این سه کشور برای نزدیک کردن مواضع تهران و واشنگتن و مبادله پیشنویسهای پیشنهادی با یکدیگر هماهنگ هستند.
به همین دلیل، اظهارات امیدوارکننده مقامهای پاکستانی را میتوان نشانه ادامه فعالیت جدی دیپلماتیک دانست، نه الزاماً تأیید نهایی یک توافق.
واکنش بازار نفت نشان میدهد معاملهگران هنوز مطمئن نیستند
بازار انرژی فعلاً با احتیاط به اخبار سیاسی واکنش نشان داده است.
رویترز روز دوشنبه گزارش کرد قیمت نفت با توجه به بنبست مذاکرات و کاهش شدید عبور کشتیها از هرمز افزایش یافته و نفت برنت به محدوده ۸۹ دلار در هر بشکه رسیده است.
این رفتار بازار نکته مهمی دارد: اگر معاملهگران از بازگشایی فوری هرمز و توافق قطعی ایران و آمریکا اطمینان داشتند، انتظار میرفت بخش قابل توجهی از «صرف ریسک ژئوپلیتیکی» قیمت نفت تخلیه شود.
ادامه قیمتهای بالا نشان میدهد بازار نیز هنوز توافق را قطعی تلقی نمیکند.
توافق ایران و آمریکا قطعی است یا نه؟
در وضعیت فعلی دقیقترین توصیف این است: مذاکرات و میانجیگریها ادامه دارد، برخی محورهای یک تفاهم جدید مشخص شدهاند، اما تمدید رسمی آتشبس ۶۰ روزه هنوز بهصورت مشترک از سوی تهران و واشنگتن تأیید نشده است.
از یک طرف، مذاکرات درباره بازگشایی تنگه هرمز، کاهش محدودیتهای اقتصادی، داراییهای مسدودشده و آینده ذخایر اورانیوم جریان دارد و میانجیها از پیشرفتهایی سخن گفتهاند.
از طرف دیگر، تهران همچنان روایت «تمدید مهلت ۶۰ روزه» را زیر سؤال میبرد و آسوشیتدپرس نیز امروز از پایان این دوره بدون اعلام رسمی تمدید خبر داده است.
بنابراین خبر توافق جدید را باید فعلاً یک گزارش مهم اما تأییدنشده در سطح رسمی دانست. نشانه تعیینکننده، انتشار بیانیه مشترک یا مواضع رسمی تهران و واشنگتن و مهمتر از آن، بازگشت واقعی و پایدار کشتیها به تنگه هرمز خواهد بود. اگر این اتفاق همراه با اعلام کاهش مشخص تحریمها رخ دهد، میتوان از ورود روابط ایران و آمریکا به مرحلهای تازه سخن گفت؛ مرحلهای که احتمالاً بلافاصله بر بازار نفت، ارز، طلا و انتظارات سیاسی منطقه اثر خواهد گذاشت.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
