پیام تازه عراقچی درباره مذاکره؛ «هر وقت مدیریت عالی کشور تشخیص دهد، از دیپلماسی استفاده میکنیم»
سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در تازهترین موضع خود درباره مسیر سیاست خارجی ایران اعلام کرد: «هر موقع مدیریت عالی کشور تشخیص داد، از مسیرهای دیپلماسی استفاده میکنیم.» این جمله در شرایطی بیان شده که مذاکرات رسمی ایران و آمریکا متوقف است، پیامها همچنان از طریق میانجیها ردوبدل میشود و اختلاف بر سر اجرای تفاهم موقت خردادماه و وضعیت تنگه هرمز حل نشده است. با این حال، سخنان عراقچی را نمیتوان به معنای اعلام آغاز قریبالوقوع مذاکره دانست؛ پیام اصلی او این است که تهران درِ دیپلماسی را نبسته اما زمان بازگشت به میز مذاکره را به تصمیم در سطح عالی و فراهم شدن شرایط سیاسی گره زده است.
۱۳:۲۵ - ۲۷ مرداد ۱۴۰۵
وانانیوز|
ویدیویی که امروز سهشنبه ۲۷ مرداد ۱۴۰۵ از سخنان وزیر امور خارجه منتشر شده، حاوی جملهای کوتاه اما سیاسی است. عراقچی گفته است هر زمان «مدیریت عالی کشور» تشخیص دهد، ایران از مسیرهای دیپلماسی استفاده خواهد کرد. این موضع همزمان با حضور او در سیونهمین اجلاس رؤسای آموزش و پرورش سراسر کشور بازتاب پیدا کرده است.
در سخنان مفصلتر منتشرشده از همین اجلاس، عراقچی بار دیگر بر ارتباط میان قدرت ملی و دیپلماسی تأکید کرده و گفته از نگاه او «دیپلماسی و میدان» در هماهنگی با یکدیگر حرکت میکنند و دستگاه دیپلماسی با اتکا به توان کشور باید دستاوردهای بهدستآمده را در مسیر منافع ملی تثبیت کند. او همچنین روایتی از مذاکرات ماههای گذشته و تفاهم موقت ایران و آمریکا ارائه کرده است.
بنابراین جمله امروز را باید بخشی از یک موضع گستردهتر دانست: وزارت خارجه دیپلماسی را کنار نگذاشته، اما خود را تنها مرجع تصمیمگیری درباره زمان و چارچوب مذاکره نمیداند.
آیا سخنان عراقچی به معنای آغاز دوباره مذاکرات ایران و آمریکاست؟
خیر؛ دستکم با اطلاعات فعلی چنین نتیجهای نمیتوان گرفت.
وزارت امور خارجه پیشتر صراحتاً اعلام کرده است که در حال حاضر مذاکره رسمی با آمریکا جریان ندارد. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه، در ۱۹ مرداد توضیح داد که تبادل پیام از طریق میانجیها ادامه دارد اما این ارتباطات به معنای مذاکره رسمی نیست و تعیین گام بعدی به شرایط بستگی خواهد داشت. او همچنین گفت هر مذاکره وزارت خارجه تحت نظارت شورای عالی امنیت ملی و بر اساس دستورالعمل مراجع بالادستی انجام میشود.
عراقچی نیز چند روز قبل گفته بود ایران و آمریکا در حال مذاکره نیستند و پیامها از طریق کشورهایی مانند پاکستان و قطر منتقل میشوند. رویترز گزارش کرده تهران بازگشت واشنگتن به تعهدات تفاهم موقت و تعیین جدول زمانی برای اجرای آنها را پیششرط حرکت به سمت مذاکرات بعدی میداند.
در نتیجه، جمله «هر موقع مدیریت عالی کشور تشخیص داد» بیشتر باز گذاشتن امکان دیپلماسی است تا اعلام زمان یا مکان یک دور جدید مذاکره.
منظور عراقچی از «مدیریت عالی کشور» چیست؟
عراقچی در این جمله نام یک نهاد مشخص را ذکر نکرده است، بنابراین نباید دامنه عبارت او را بیش از متن سخنانش تفسیر کرد. با این حال، توضیحات رسمی وزارت امور خارجه درباره سازوکار مذاکرات روشن میکند که تصمیمهای مهم در این حوزه صرفاً در سطح وزارت خارجه اتخاذ نمیشوند.
بقائی گفته است مذاکراتی که وزارت امور خارجه انجام میدهد تحت نظارت شورای عالی امنیت ملی است، گزارش روند مذاکرات به مراجع مربوط ارائه میشود و ادامه مسیر براساس دستورالعملهای بالادستی صورت میگیرد.
از این منظر، سخن امروز عراقچی یک پیام داخلی هم دارد: مسئولیت تصمیم درباره ورود یا عدم ورود به یک مذاکره حساس را نباید صرفاً متوجه وزیر خارجه یا تیم مذاکرهکننده دانست. وزارت خارجه مجری یک تصمیم در سطح کلان سیاست خارجی است.
چرا این جمله درست در این مقطع اهمیت دارد؟
اهمیت سخنان امروز زمانی مشخص میشود که وضعیت تفاهم ایران و آمریکا مرور شود.
تهران و واشنگتن در ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶ به یک یادداشت تفاهم ۱۴ بندی رسیدند که قرار بود زمینه توقف درگیریها و آغاز یک دوره حداکثر ۶۰ روزه برای مذاکره درباره توافق نهایی را فراهم کند. در این سند موضوعاتی مانند تحریمها، برنامه هستهای ایران، داراییهای مسدودشده، تردد دریایی و سازوکارهای امنیتی تنگه هرمز مطرح شده بود.
اما اجرای تفاهم خیلی زود با اختلاف روبهرو شد. ایران واشنگتن را به نقض تعهدات متهم کرد و آمریکا نیز درباره نحوه اجرای بخشهای مربوط به تنگه هرمز با تهران اختلاف پیدا کرد. دونالد ترامپ در ۷ ژوئیه تفاهم را «تمامشده» خواند و تلاشهای بعدی میانجیها برای احیای روند نیز تاکنون به پیشرفت تعیینکنندهای منجر نشده است.
روز دوشنبه ۱۷ اوت نیز ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره تمدید چارچوب موقت گفت آمریکا به دنبال تمدید آن نیست. همزمان منابع ایرانی به رویترز گفتهاند بازگشت آمریکا به اجرای مفاد تفاهم، شرط تهران برای ورود به مرحله بعدی گفتوگوهاست.
در چنین فضایی، اظهارات عراقچی نشان میدهد تهران با وجود بالا گرفتن تنشها هنوز ابزار دیپلماسی را از مجموعه گزینههای خود حذف نکرده است.
عراقچی قبلاً درباره «نقطه مناسب مذاکره» چه گفته بود؟
موضع امروز با صحبتهای قبلی وزیر خارجه نیز همخوانی دارد. عراقچی در تیرماه گفته بود تشخیص زمان مناسب مذاکره موضوعی «سرنوشتساز» است و باید محاسبه شود که منافع کشور در هر مقطع از ادامه فشار و تقابل بیشتر تأمین میشود یا ورود به مذاکره. او تأکید کرده بود تصمیمگیری در چنین موضوعی را نمیتوان بدون محاسبه هزینهها انجام داد.
از این جهت، سیاستی که از مجموعه سخنان او برداشت میشود «مذاکره به هر قیمت» یا «رد دائمی مذاکره» نیست؛ بلکه استفاده از دیپلماسی در زمانی است که ساختار تصمیمگیری کشور آن را در راستای منافع ایران ارزیابی کند.
همین رویکرد توضیح میدهد چرا تهران همزمان دو پیام ظاهراً متفاوت میدهد: از یک سو تأکید میکند فعلاً مذاکره رسمی با آمریکا وجود ندارد و از سوی دیگر، وزیر خارجه میگوید مسیر دیپلماسی در صورت تصمیم در سطح عالی قابل استفاده است.
کانالهای دیپلماتیک ایران و آمریکا کاملاً قطع شدهاند؟
نه. میان «مذاکره رسمی» و «تبادل پیام» تفاوت وجود دارد.
براساس اظهارات وزارت خارجه و گزارش رویترز، تهران و واشنگتن همچنان از واسطهها برای انتقال برخی پیامها استفاده میکنند. پاکستان و قطر از جمله میانجیهایی هستند که در هفتههای اخیر نام آنها مطرح شده است. همزمان ایران مذاکرات جداگانهای با عمان درباره ترتیبات کشتیرانی و مدیریت مسیرهای عبور در تنگه هرمز داشته است.
این کانالهای غیرمستقیم در شرایط بحرانی اهمیت ویژهای دارند، زیرا امکان انتقال پیام، تعیین خطوط قرمز و جلوگیری از سوءمحاسبه را بدون تشکیل یک میز مذاکره رسمی فراهم میکنند.
همزمان کشورهای منطقه نیز برای بازگرداندن دو طرف به مسیر گفتوگو تلاش میکنند. رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، روز دوشنبه از دونالد ترامپ خواست مسیر مذاکره با ایران را دنبال کند و آمادگی ترکیه برای کمک به تلاشهای دیپلماتیک را اعلام کرد.
آیا احتمال مذاکره دوباره ایران و آمریکا بالا رفته است؟
در کوتاهمدت هنوز موانع جدی وجود دارد. اختلاف بر سر اجرای تفاهم خرداد، تنگه هرمز، تحریمها و تعهدات امنیتی برطرف نشده و واشنگتن نیز از تمدید چارچوب قبلی استقبال نکرده است.
با این حال، جمله امروز عراقچی یک تفاوت مهم با موضعی مانند «مذاکره منتفی است» دارد. وزیر خارجه چنین عبارتی به کار نبرده و برعکس، استفاده دوباره از دیپلماسی را مشروط به تشخیص مدیریت عالی کشور کرده است. این یعنی از نظر سیاسی، امکان تغییر مسیر همچنان وجود دارد.
اگر میانجیها بتوانند درباره نحوه اجرای تعهدات قبلی راهحلی پیدا کنند، احتمال باز شدن مسیر مذاکرات افزایش خواهد یافت. اگر اختلافها تشدید شود، بهویژه در حوزه تنگه هرمز و درگیریهای نظامی، احتمالاً اولویت از مذاکره رسمی فاصله خواهد گرفت. این یک ارزیابی بر پایه مواضع فعلی دو طرف است، نه خبر از تصمیمی قطعی.
پیام اصلی عراقچی؛ در دیپلماسی بسته نشده است
سخنان سیدعباس عراقچی را میتوان در یک جمله خلاصه کرد: ایران در شرایط فعلی آغاز مذاکرات جدید را اعلام نکرده، اما دیپلماسی را نیز از دستور کار دائمی خود حذف نکرده است.
در حال حاضر مذاکره رسمی ایران و آمریکا متوقف است، تماسها بیشتر از طریق میانجیها صورت میگیرد و اختلاف درباره اجرای تفاهم قبلی پابرجاست. در عین حال وزیر خارجه تأکید میکند اگر در سطح عالی کشور تشخیص داده شود که استفاده از دیپلماسی در راستای منافع ملی است، وزارت خارجه این مسیر را دنبال خواهد کرد.
بنابراین تیترهایی مانند «آغاز مذاکرات ایران و آمریکا» یا «توافق جدید در راه است» در شرایط فعلی جلوتر از واقعیت هستند. خبر دقیقتر این است که عراقچی بار دیگر امکان بازگشت به دیپلماسی را تأیید کرده، اما زمان آن را به تصمیم در سطح عالی و تحول شرایط سیاسی موکول کرده است.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
