سیگنال همتی به بورس ۶ میلیونی؛ نرخ سود فعلاً بالا نمی‌رود | پول از بانک به سهام می‌آید؟

عبدالناصر همتی چهارشنبه ۲۸ مرداد در یک برنامه تلویزیونی اعلام کرد بانک مرکزی در شرایط فعلی قصدی برای تغییر نرخ سود بانکی ندارد.

رئیس‌کل بانک مرکزی توضیح داد اگرچه نرخ بهره یکی از ابزارهای شناخته‌شده سیاست پولی و مهار تورم است، استفاده مؤثر از این ابزار نیازمند پیش‌شرط‌هایی است که به اعتقاد او اکنون در اقتصاد ایران فراهم نیست. یکی از مهم‌ترین دلایل مطرح‌شده نیز ناترازی بخش قابل توجهی از شبکه بانکی است.

این جمله از نگاه بازار سرمایه اهمیت زیادی دارد؛ زیرا طی سال‌های گذشته هر بار احتمال افزایش نرخ سود سپرده یا انتشار ابزارهای با درآمد ثابت با نرخ‌های بالا مطرح شده، بورس با نگرانی از خروج نقدینگی مواجه شده است.

اما یک تفاوت مهم باید روشن باشد: همتی نگفته نرخ سود کاهش پیدا می‌کند؛ گفته فعلاً تغییر نمی‌کند.

بنابراین بازار یک محرک بزرگ در قالب کاهش نرخ بهره دریافت نکرده، بلکه فعلاً از یک ریسک منفی یعنی احتمال افزایش فوری آن آسوده‌تر شده است.

بورس همان روز ۶ میلیونی شد

واکنشی که در بازار شنبه دیده شد بسیار قدرتمند بود.

شاخص کل در جریان معاملات حتی بیش از ۱۲۶ هزار واحد بالا رفت و پس از تعدیل بخشی از رشد در ساعات پایانی، نهایتاً با افزایش ۱۰۸ هزار و ۴۲۱ واحدی روی عدد ۶ میلیون و ۶۱ هزار واحد بسته شد. این نخستین بار بود که شاخص کل بورس تهران یک روز معاملاتی را بالاتر از مرز ۶ میلیون واحد به پایان می‌رساند.

اما شاید مهم‌تر از خود عدد شاخص، کیفیت معاملات باشد.

طبق آمار پایان بازار، حدود ۸۸ درصد نمادها مثبت بودند. ارزش معاملات به حدود ۴۲ همت رسید و ۲ هزار و ۶۵۲ میلیارد تومان نقدینگی به سهام، حق‌تقدم و صندوق‌های سهامی وارد شد. در هفته قبل نیز حدود ۴.۸ همت پول حقیقی جذب بازار شده بود.

این اعداد نشان می‌دهد عبور از ۶ میلیون واحد صرفاً حاصل بالا رفتن چند سهم بزرگ نبوده و تقاضا در بخش وسیعی از بازار جریان داشته است.

آیا صعود بورس نتیجه حرف همتی بود؟

نه؛ دست‌کم نمی‌توان چنین رابطه مستقیمی را اثبات کرد.

خبر ثابت ماندن نرخ سود قطعاً برای بازار سهام مثبت تلقی می‌شود، اما بورس پیش از سخنان همتی نیز یک روند صعودی چندروزه را آغاز کرده بود. چهارشنبه شاخص کل در محدوده ۵ میلیون و ۹۵۲ هزار واحد قرار داشت و طی هفته قبل نیز ورود قابل توجه پول حقیقی ثبت شده بود.

افزایش نرخ ارز، رشد قیمت‌های جهانی برخی کالاها، انتظارات تورمی و افزایش جذابیت سهام شرکت‌های صادراتی نیز در شکل‌گیری موج خرید نقش داشته‌اند.

ایسنا در گزارش پایان معاملات شنبه نیز افزایش نرخ دلار و رشد اونس جهانی طلا را از عواملی دانسته که انتظارات تورمی را تقویت کرده و توجه سرمایه‌گذاران را به دارایی‌هایی که قابلیت حفظ ارزش در برابر تورم دارند افزایش داده است.

بنابراین «عدم افزایش نرخ سود» را بهتر است یکی از قطعات پازل صعود بورس دانست، نه دلیل یگانه جهش ۱۰۸ هزار واحدی.

چرا نرخ سود این‌قدر برای سهامداران مهم است؟

رابطه نرخ سود و بورس در ساده‌ترین شکل به «هزینه فرصت پول» برمی‌گردد.

فرض کنید سرمایه‌گذار میان یک دارایی بدون ریسک یا کم‌ریسک و سهام یک شرکت حق انتخاب دارد. هرچه بازدهی تضمین‌شده سپرده و اوراق بالاتر برود، سرمایه‌گذار برای پذیرفتن ریسک بورس بازده بیشتری مطالبه می‌کند.

به همین دلیل افزایش نرخ سود معمولاً می‌تواند از دو مسیر به بورس فشار بیاورد.

اول اینکه پول را به سمت سپرده، اوراق و صندوق‌های درآمد ثابت سوق می‌دهد. دوم اینکه نرخ تنزیل مورد استفاده برای ارزش‌گذاری سودهای آینده شرکت‌ها را بالا می‌برد و در نتیجه ارزش نظری سهام کاهش پیدا می‌کند.

برعکس، وقتی احتمال افزایش سود بانکی کاهش می‌یابد، این فشار نیز کمتر می‌شود.

این به معنی هجوم خودکار سپرده‌ها به بورس نیست؛ بلکه سهام در مقایسه با سناریویی که نرخ بدون ریسک بالاتر برود، رقیب قدرتمندتری باقی می‌ماند.

یک نکته مهم؛ نرخ پول در اقتصاد همچنان پایین نیست

در تفسیر سخنان همتی نباید به این نتیجه رسید که سیاست پولی ایران اکنون «ارزان» یا کاملاً انبساطی شده است.

نرخ بازار بین‌بانکی در هفته‌های اخیر به محدوده نزدیک ۲۴ درصد، یعنی حوالی سقف کریدور سیاستی، رسیده بود. تسنیم این وضعیت را نشانه افزایش عطش بانک‌ها برای نقدینگی و تداوم فشار ناشی از ناترازی منابع ارزیابی کرده است. نرخ ریپو نیز در سطح ۲۳ درصد گزارش شده بود.

بنابراین پیام همتی بیشتر این است که بانک مرکزی قصد ندارد در کوتاه‌مدت شوک جدیدی از ناحیه نرخ سود رسمی به اقتصاد وارد کند.

این موضوع برای بورس مثبت است، اما همچنان هزینه پول در اقتصاد بالاست و بازار سهام برای جذب پایدار سرمایه باید بازده مورد انتظار قابل رقابتی ارائه کند.

آیا پول از بانک خارج و وارد بورس می‌شود؟

این یکی از جذاب‌ترین برداشت‌ها از خبر اخیر است، اما باید با احتیاط به آن نگاه کرد.

ثابت ماندن نرخ سود می‌تواند انگیزه انتقال بخشی از سرمایه به بازارهای پرریسک را افزایش دهد، به‌خصوص اگر تورم و نرخ ارز در سطحی قرار داشته باشند که بازده واقعی سپرده بانکی را کاهش دهند.

اما خروج پول از بانک لزوماً به معنای ورود آن به بورس نیست.

سرمایه‌گذار ایرانی چند گزینه رقیب دارد: ارز، طلا، صندوق‌های طلا، مسکن، خودرو، صندوق‌های درآمد ثابت و سهام. اینکه نقدینگی کدام مسیر را انتخاب کند به انتظارات بازده و ریسک هر بازار وابسته است.

برای بورس، مزیت روزهای اخیر این است که علاوه بر خبر نرخ سود، خود جریان پول نیز نشانه‌های مثبتی نشان داده است.

ورود ۲ هزار و ۶۵۲ میلیارد تومان در معاملات شنبه و حدود ۴.۸ همت در هفته قبل، مدرک ملموس‌تری از افزایش توجه سرمایه‌گذاران به سهام است تا صرفاً پیش‌بینی درباره کوچ پول از سپرده‌ها.

نرخ سود ثابت برای کدام سهم‌ها بهتر است؟

تأثیر این خبر برای تمام شرکت‌ها یکسان نیست.

شرکت‌هایی که بدهی سنگین دارند یا بخش قابل توجهی از سرمایه در گردش خود را از طریق تسهیلات تأمین می‌کنند، معمولاً از افزایش بیشتر هزینه پول آسیب بیشتری می‌بینند. جلوگیری از جهش نرخ سود می‌تواند حداقل مانع افزایش یکباره فشار مالی بر این شرکت‌ها شود.

از سوی دیگر، سهام رشدی و شرکت‌هایی که بازار ارزش بالاتری برای سودهای آینده‌شان در نظر می‌گیرد، معمولاً نسبت به تغییر نرخ تنزیل حساس‌ترند.

اما در فضای فعلی بورس ایران، شرکت‌های بزرگ کامودیتی‌محور، فلزی، معدنی، پتروشیمی و دیگر صادرکنندگان متغیر مهم دیگری نیز دارند: نرخ ارز.

اگر نرخ ارز افزایش پیدا کند یا نرخ‌های مؤثر بر فروش شرکت‌ها بالاتر بروند، سود ریالی شرکت‌های صادراتی می‌تواند تقویت شود؛ مسئله‌ای که در روزهای اخیر نیز بخشی از توجه بازار را به سمت صنایع بزرگ برده است.

شمشیر دولبه‌ای به نام سود ثابت

با این حال ثابت ماندن نرخ سود فقط خبر خوب ندارد.

اگر نرخ سود در حالی ثابت بماند که تورم و رشد نقدینگی دوباره شتاب بگیرند، نرخ سود واقعی بیشتر منفی می‌شود. چنین وضعیتی احتمال حرکت نقدینگی به سمت دارایی‌های مختلف را افزایش می‌دهد، اما همزمان می‌تواند نشانه افزایش بی‌ثباتی اقتصاد کلان باشد.

حتی خود همتی نیز تأکید کرده مهم‌ترین مأموریت بانک مرکزی مهار تورم است و گفته کاهش «شتاب تورم» به معنای توقف افزایش قیمت‌ها نیست.

به بیان دیگر، بورس بیش از آنکه به «نرخ سود پایین به هر قیمت» نیاز داشته باشد، به ترکیبی از تورم قابل کنترل، ثبات سیاست‌گذاری، نرخ ارز قابل پیش‌بینی و سودآوری واقعی شرکت‌ها نیاز دارد.

رالی صرفاً تورمی می‌تواند قیمت اسمی سهام را بالا ببرد، اما الزاماً به معنی افزایش واقعی ثروت سرمایه‌گذاران نیست.

بزرگ‌ترین خطر پس از فتح ۶ میلیون؛ شناسایی سود

بورس اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته که خبرهای مثبت زیادی در قیمت‌ها منعکس شده‌اند.

عبور شاخص از ۶ میلیون واحد پس از چندین روز رشد متوالی، طبیعتاً انگیزه شناسایی سود را نیز بیشتر می‌کند. حتی در معاملات شنبه نیز شاخص که در میانه بازار بیش از ۱۲۶ هزار واحد رشد کرده بود، در نهایت با افزایش ۱۰۸ هزار واحدی بسته شد؛ یعنی بخشی از عرضه‌ها در سطوح بالاتر فعال شد.

از اینجا به بعد فقط سبز بودن شاخص کافی نیست.

بازار برای تثبیت بالای ۶ میلیون واحد به سه نشانه مهم نیاز دارد: حفظ ارزش معاملات در سطوح بالا، ادامه ورود پول حقیقی و باقی ماندن گستردگی رشد در میان صنایع مختلف.

اگر شاخص بالا برود اما پول حقیقی شروع به خروج کند و تعداد نمادهای منفی افزایش یابد، کیفیت روند نزولی خواهد شد حتی اگر شاخص کل برای مدتی همچنان مثبت بماند.

بورس ۶ میلیونی حالا به چه چیزی نگاه می‌کند؟

پس از اظهارات رئیس‌کل بانک مرکزی، یکی از نگرانی‌های کوتاه‌مدت بازار یعنی احتمال افزایش فوری نرخ سود تا حدی کاهش پیدا کرده است.

اما چهار متغیر دیگر همچنان برای آینده بورس تعیین‌کننده‌اند: نرخ ارز، جریان پول حقیقی، سودآوری شرکت‌ها و ریسک‌های سیاسی.

در معاملات شنبه نشانه‌های اولیه مثبت بودند؛ شاخص بالای ۶ میلیون بسته شد، ۸۸ درصد بازار سبز بود، ارزش معاملات به حدود ۴۲ همت رسید و بیش از ۲.۶ همت پول وارد سهام و ابزارهای سهامی شد.

این مجموعه آمار نشان می‌دهد موج فعلی هنوز از پشتوانه تقاضا برخوردار است.

با این حال، جمله همتی را نباید با «چراغ سبز قطعی بانک مرکزی برای بورس» اشتباه گرفت. بانک مرکزی نرخ سود را کاهش نداده و حتی وضعیت بازار بین‌بانکی نشان می‌دهد فشار نقدینگی در شبکه بانکی همچنان جدی است.

پیام واقعی برای بورس ساده‌تر است: فعلاً قرار نیست رقیب بانکی سهام با یک افزایش رسمی تازه قدرتمندتر شود.

همین خبر برای بازاری که تازه قله ۶ میلیون واحدی را فتح کرده، یک ریسک را از روی میز کنار می‌زند؛ اما اینکه شاخص از این قله بالاتر برود یا وارد اصلاح شود، دیگر نه فقط به حرف همتی، بلکه به پولی بستگی دارد که در روزهای آینده واقعاً روی تابلو باقی می‌ماند.