پیام قالیباف به آمریکا در دیدار با عاصم منیر؛ تفاهم اسلامآباد دوباره روی میز
سفر فیلد مارشال عاصم منیر به تهران در یکی از حساسترین مقاطع روابط ایران و آمریکا، با پیامی صریح از سوی محمدباقر قالیباف همراه شد. رئیس مجلس و رئیس هیأت مذاکرهکننده ایرانی در دیدار عصر دوشنبه با فرمانده ارتش پاکستان تأکید کرد تهران همچنان اجرای شروط «یادداشت تفاهم اسلامآباد» را دنبال میکند و از نگاه ایران، این واشنگتن بوده که با عمل نکردن به تعهدات خود مسیر تثبیت توافق را مسدود کرده است. اهمیت این دیدار زمانی بیشتر میشود که رویترز گزارش داده دونالد ترامپ پیش از سفر منیر به تهران با او گفتوگو کرده و از پاکستان خواسته بود برای بازگرداندن ایران به میز مذاکره تلاش کند.
۲۲:۴۵ - ۰۲ شهريور ۱۴۰۵
وانانیوز|
دیدار عاصم منیر و محمدباقر قالیباف در تهران را نمیتوان صرفاً یک ملاقات دوجانبه میان ایران و پاکستان دانست. فرمانده ارتش پاکستان در شرایطی وارد تهران شده که اسلامآباد طی ماههای گذشته یکی از بازیگران اصلی میانجی میان ایران و ایالات متحده بوده و اکنون تلاش میکند روند متوقفشده مذاکرات را بار دیگر فعال کند.
منیر روز دوشنبه همراه با محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، وارد تهران شد. روابط عمومی ارتش پاکستان هدف این سفر را بخشی از تلاشهای اسلامآباد برای «تقویت صلح و ثبات منطقهای» توصیف کرده و وزارت خارجه ایران نیز پیش از ورود هیأت پاکستانی گفته بود این سفر علاوه بر همکاریهای دوجانبه، به آخرین تحولات منطقهای اختصاص دارد.
قالیباف به عاصم منیر چه گفت؟
بر اساس گزارشهای رسمی منتشرشده عصر دوشنبه ۲ شهریور ۱۴۰۵، قالیباف در دیدار با عاصم منیر به مرور روند اجرای یادداشت تفاهم اسلامآباد میان ایران و آمریکا پرداخت.
رئیس هیأت مذاکرهکننده ایرانی موضع تهران را اینگونه تشریح کرد که تعهدات دو طرف در تفاهم روشن بوده، اما از نگاه جمهوری اسلامی، ایالات متحده به تعهدات خود عمل نکرده و در نتیجه مانع تثبیت شرایط منطقه شده است. قالیباف همچنین تأکید کرد ایران تحت تأثیر فشارهای جدید قرار نخواهد گرفت و همچنان اجرای شروط توافق را مطالبه میکند.
نکته مهم این است که تعبیر «بدعهدی آمریکا» موضع اعلامشده طرف ایرانی است. واشنگتن در هفتههای گذشته روایت متفاوتی از سرنوشت توافق ارائه کرده و مقامهای آمریکایی در مقاطعی آن را پایانیافته توصیف کردهاند. همین اختلاف روایت نشان میدهد مسئله اصلی میان دو طرف دیگر صرفاً رسیدن به یک متن نیست، بلکه بر سر نحوه و ترتیب اجرای همان تعهدات نیز اختلاف جدی وجود دارد.
یادداشت تفاهم اسلامآباد چیست؟
ریشه صحبتهای امروز قالیباف به توافق موقتی بازمیگردد که پس از میانجیگری پاکستان و قطر میان ایران و آمریکا شکل گرفت.
متن گزارششده این تفاهم شامل ۱۴ بند بود و قرار بود چارچوبی برای توقف عملیات نظامی، کاهش تنش و آغاز یک دوره ۶۰ روزه برای دستیابی به توافق جامعتر ایجاد کند. از جمله محورهای آن، مسئله تنگه هرمز، تحریمهای نفتی، داراییهای مسدودشده ایران، وضعیت برنامه هستهای و سازوکار نظارت بر اجرای توافق بود.
طبق متن منتشرشده، آمریکا متعهد میشد در چارچوب توافق، برای صادرات نفت ایران معافیتهایی صادر کند و امکان استفاده از داراییهای مسدودشده ایران را فراهم سازد. ایران نیز تعهداتی درباره عبور امن کشتیهای تجاری و ثابت نگه داشتن وضعیت برنامه هستهای تا رسیدن به توافق نهایی بر عهده میگرفت.
اما این چارچوب خیلی زود با مشکل مواجه شد و روند اجرای آن متوقف ماند.
تهران اکنون میگوید از جمله شروط اجرا نشده، رفع محاصره بنادر ایران، برداشتن تحریمهای نفتی، آزادسازی داراییهای مسدودشده و پایان تهدیدها و عملیات نظامی آمریکا بوده است. رویترز هفته گذشته نیز گزارش کرد ایران بازگشایی کامل تنگه هرمز را به اجرای شروط توافق موقت مرتبط کرده است.
تماس ترامپ با عاصم منیر قبل از سفر به تهران
یک تحول تازه، اهمیت سفر فرمانده ارتش پاکستان را دوچندان کرده است.
رویترز روز دوشنبه به نقل از منابع آگاه گزارش داد دونالد ترامپ هفته گذشته و پیش از سفر عاصم منیر به تهران با فرمانده ارتش پاکستان صحبت کرده است. بر اساس این گزارش، رئیسجمهور آمریکا از اسلامآباد خواسته از نفوذ خود برای تشویق ایران به بازگشت به مذاکرات استفاده کند. کاخ سفید تا زمان انتشار گزارش، این تماس را علناً تأیید نکرده بود.
این گزارش نشان میدهد سفر منیر تنها نتیجه ابتکار مستقل پاکستان نیست و واشنگتن نیز به ظرفیت اسلامآباد برای انتقال پیام و کاهش شکاف میان دو طرف توجه دارد.
پاکستان از ماهها قبل همین نقش را دنبال کرده است. دولت شهباز شریف در ماه آوریل میزبان «مذاکرات اسلامآباد» بود و در اطلاعیه رسمی دولت پاکستان نیز تأکید شده بود اسلامآباد قصد دارد نقش میانجی خود را برای رسیدن به یک راهحل مذاکرهشده ادامه دهد. عاصم منیر نیز در همان روند حضور داشت.
چرا پاکستان به بازیگر کلیدی مذاکرات تبدیل شده است؟
جغرافیا و روابط سیاسی پاکستان باعث شده این کشور موقعیتی متفاوت در بحران فعلی داشته باشد.
اسلامآباد از یک طرف همسایه ایران است و حفظ ثبات در مرزهای غربی برای امنیت ملی پاکستان اهمیت مستقیم دارد. از سوی دیگر، روابط گستردهای با آمریکا، کشورهای عربی خلیج فارس و ترکیه دارد و همین شبکه ارتباطی امکان انتقال پیام میان بازیگرانی را فراهم میکند که کانالهای مستقیم محدودی با یکدیگر دارند.
دولت پاکستان طی ماههای گذشته بارها بر ادامه میانجیگری تأکید کرده است. وزارت خارجه این کشور نیز پیشتر اعلام کرده بود پاکستان و قطر در روند اجرای تفاهم اسلامآباد، تشکیل کمیتههای سیاسی و فنی و ایجاد کانالهایی برای جلوگیری از درگیری در تنگه هرمز مشارکت داشتهاند.
عاصم منیر نیز در دیدار امروز با قالیباف تأکید کرده است تلاشهای خود را برای بازگرداندن ثبات به منطقه ادامه خواهد داد.
فشار اقتصادی آمریکا همزمان با حضور منیر در تهران
زمان سفر فرمانده ارتش پاکستان اتفاقی نیست. درست همزمان با حضور او در تهران، دولت آمریکا در حال گسترش فشار اقتصادی علیه ایران است.
رویترز امروز گزارش داد وزارت خزانهداری آمریکا قصد دارد دامنه تحریمهای ثانویه علیه اشخاص و کشورهایی را که با ایران تجارت میکنند گسترش دهد. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، طی روزهای گذشته از برنامه واشنگتن برای اعمال شدیدترین فشار اقتصادی علیه تهران سخن گفته است.
این وضعیت یک تناقض اساسی در فضای دیپلماتیک ایجاد کرده است: از یک سو پاکستان برای احیای مذاکرات تلاش میکند و طبق گزارش رویترز، ترامپ نیز از منیر خواسته تهران را به گفتوگو بازگرداند؛ از سوی دیگر واشنگتن بهطور همزمان در حال تشدید فشار تحریمی است.
از نگاه تهران، همین رویکرد یکی از دلایل اصلی بیاعتمادی به آمریکا است. از دید واشنگتن اما افزایش فشار اقتصادی ابزاری برای وادار کردن ایران به پذیرش دوباره مذاکرات و شرایط مورد نظر ایالات متحده محسوب میشود.
آیا سفر عاصم منیر میتواند مذاکرات ایران و آمریکا را احیا کند؟
فعلاً هیچ اعلام رسمی درباره آغاز دور تازه مذاکرات ایران و آمریکا منتشر نشده است و دیدار امروز را نباید به معنای توافق برای بازگشت فوری به میز مذاکره تلقی کرد.
اما چند نشانه نشان میدهد کانال میانجیگری پاکستان همچنان فعال است: سفر منیر به تهران، تماس گزارششده ترامپ با فرمانده ارتش پاکستان و تأکید قالیباف بر اینکه ایران هنوز اجرای مفاد تفاهم اسلامآباد را مطالبه میکند.
در واقع، سخنان قالیباف یک پیام دوگانه دارد. تهران نمیگوید تفاهم اسلامآباد را کنار گذاشته است؛ بلکه تأکید میکند بازگشت به مسیر آن مشروط به اجرای تعهداتی است که ایران معتقد است آمریکا از انجام آنها خودداری کرده است.
این همان نقطهای است که مأموریت عاصم منیر دشوار میشود. پاکستان باید میان طرف ایرانی که ابتدا خواستار اجرای تعهدات قبلی است و دولت آمریکایی که همزمان فشار اقتصادی خود را افزایش میدهد، زمینه یک فرمول قابل قبول ایجاد کند.
بنابراین دیدار قالیباف و عاصم منیر بیش از آنکه نشانه یک توافق تازه باشد، نشاندهنده تلاش برای زنده نگه داشتن توافق قبلی است؛ توافقی که هنوز از نگاه تهران ظرفیت اجرا دارد، اما بدون حل بحران اعتماد میان ایران و آمریکا، احیای آن برای اسلامآباد مأموریتی بسیار دشوار خواهد بود.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
