ایران پیشنهاد ترامپ را رد کرد؛ تهران بازگشت به مذاکره با آمریکا را هم نپذیرفت

تحرکات دیپلماتیک فشرده دوشنبه ۲ شهریور ۱۴۰۵ در تهران، در ساعات پایانی شب با یک خبر مهم وارد مرحله تازه‌ای شد. گزارش تازه منتسب به پرس‌تی‌وی می‌گوید ایران پیشنهاد منتقل‌شده از سوی پاکستان و مورد حمایت دولت دونالد ترامپ را نپذیرفته و درخواست برای ازسرگیری مذاکرات با ایالات متحده را نیز رد کرده است.

تا زمان تنظیم این گزارش، جزئیات کامل پیشنهاد تازه، متن آن و شروط دقیق واشنگتن به صورت عمومی منتشر نشده و وزارت امور خارجه ایران یا کاخ سفید نیز بیانیه مستقلی با جزئیات این پیشنهاد منتشر نکرده‌اند. بنابراین باید میان اصل گزارش پرس‌تی‌وی و جزئیات تأییدنشده پیرامون محتوای بسته پیشنهادی تفاوت گذاشت.

با این حال، مجموعه مواضعی که مقام‌های ایرانی در دیدارهای امروز با عاصم منیر مطرح کردند، با ادعای رد بازگشت فوری به مذاکرات همخوانی دارد.

ایران پیشنهاد تازه آمریکا را چرا رد کرد؟

نشانه اصلی را می‌توان در سخنان عصر امروز محمدباقر قالیباف پیدا کرد.

رئیس مجلس و رئیس هیأت مذاکره‌کننده ایران در دیدار با فرمانده ارتش پاکستان گفت تهران همچنان اجرای تعهدات مندرج در یادداشت تفاهم اسلام‌آباد را مطالبه می‌کند و از نگاه ایران این آمریکاست که با عمل نکردن به تعهدات خود، مسیر تثبیت توافق را مختل کرده است.

قالیباف تصریح کرد فشارهای جدید باعث تغییر موضع جمهوری اسلامی نمی‌شود و واشنگتن باید پیش از انتظار برای حرکت بعدی ایران، به تعهدات توافق قبلی بازگردد.

چند ساعت بعد محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، نیز تقریباً همین چارچوب را در دیدار با عاصم منیر تکرار کرد. او گفت ایران به آمریکا اعتماد ندارد و واشنگتن باید با «اقدامات عملی» اجرای شروط تفاهم‌نامه را نشان دهد.

کنار هم قرار دادن این مواضع نشان می‌دهد اختلاف فعلی فقط درباره اصل مذاکره نیست؛ تهران ترتیب اقدامات را نیز مسئله‌ای اساسی می‌داند. ایران می‌گوید ابتدا تعهدات قبلی باید اجرا شود و سپس می‌توان درباره مراحل بعدی صحبت کرد.

تماس ترامپ با عاصم منیر قبل از سفر به ایران

ماجرای سفر فرمانده ارتش پاکستان زمانی مهم‌تر می‌شود که گزارش امروز رویترز را در نظر بگیریم.

رویترز به نقل از سه منبع پاکستانی گزارش داد دونالد ترامپ هفته گذشته و پیش از سفر عاصم منیر به تهران با او تلفنی گفت‌وگو کرده است. طبق این گزارش، رئیس‌جمهور آمریکا از پاکستان خواسته بود از نفوذ خود برای تشویق ایران به بازگشت به مذاکرات استفاده کند.

این تماس نشان می‌دهد عاصم منیر در سفر امروز فقط حامل دیدگاه‌های عمومی اسلام‌آباد درباره کاهش تنش نبوده و موضوع بازگرداندن تهران و واشنگتن به مسیر مذاکرات نیز یکی از محورهای اصلی مأموریت او بوده است.

ارتش پاکستان نیز در بیانیه رسمی خود اعلام کرده سفر منیر و محسن نقوی، وزیر کشور این کشور، با هدف تلاش برای دستیابی به یک راه‌حل مسالمت‌آمیز، پایدار و جامع برای درگیری‌های منطقه صورت گرفته است. هیأت پاکستانی ظهر دوشنبه وارد تهران شد.

اگر گزارش تازه پرس‌تی‌وی دقیق باشد، نخستین نتیجه این مأموریت روشن است: ایران حاضر نشده در شرایط فعلی پیشنهاد تازه و بازگشت فوری به مذاکرات را بپذیرد.

آیا رد پیشنهاد ترامپ به معنای پایان دیپلماسی است؟

نه الزاماً.

میان «رد یک پیشنهاد»، «نپذیرفتن شروع فوری مذاکرات» و «بستن کامل کانال دیپلماتیک» تفاوت مهمی وجود دارد.

عاصم منیر در دیدار با قالیباف تأکید کرده که پاکستان تلاش‌های خود برای احیای ثبات در منطقه را ادامه خواهد داد. در گزارش دیگری درباره محتوای دیدار نیز آمده است که طرف پاکستانی دیدگاه آمریکا را منتقل کرده و موضع ایران را درباره لزوم اجرای پیش‌شرط‌ها دریافت کرده است؛ موضعی که احتمالاً دوباره از طریق اسلام‌آباد به واشنگتن منتقل خواهد شد.

بنابراین کانال انتقال پیام میان دو طرف همچنان فعال به نظر می‌رسد، حتی اگر مذاکره مستقیم یا دور تازه گفت‌وگوها فعلاً مورد قبول تهران نباشد.

این مدل قبلاً نیز در روابط دو طرف مشاهده شده است. پرس‌تی‌وی در ماه‌های گذشته بارها میان «مذاکره» و «تبادل پیام از طریق واسطه‌ها» تفاوت قائل شده و در مقاطعی گزارش داده بود که تهران بدون پذیرش آغاز مذاکرات رسمی، پیام‌های خود را از طریق پاکستان منتقل می‌کند.

یادداشت تفاهم اسلام‌آباد دوباره به نقطه اصلی اختلاف تبدیل شد

تحولات امروز نشان می‌دهد توافق قبلی اسلام‌آباد همچنان مرکز اختلاف تهران و واشنگتن است.

ایران پیش‌تر تأکید کرده بود اجرای کامل شروط تفاهم، از جمله مسائل مرتبط با فشار اقتصادی، تحریم‌ها، اقدامات نظامی و ترتیبات تنگه هرمز، برای حرکت به مرحله بعد اهمیت دارد. در هفته‌های گذشته نیز مقام‌های ایرانی گفته‌اند تا زمانی که آمریکا به تعهدات مورد نظر تهران بازنگردد، ازسرگیری روند قبلی مذاکرات دشوار خواهد بود.

پرس‌تی‌وی در ماه مه، زمانی که مذاکرات با میانجیگری پاکستان فعال‌تر بود، گزارش کرده بود اختلاف بر سر رفع فشارهای اقتصادی، آزادسازی دارایی‌های ایران و اجرای تعهدات آمریکا از محورهای اصلی بی‌اعتمادی تهران است.

در نتیجه، پیشنهاد تازه‌ای که امروز از طریق منیر منتقل شده، در فضایی ارائه شده که ایران هنوز پرونده توافق قبلی را بسته‌شده نمی‌داند.

همزمانی پیشنهاد مذاکره با تحریم‌های تازه آمریکا

عامل دیگری که می‌تواند در موضع سخت‌تر تهران نقش داشته باشد، اتفاقی است که همزمان در واشنگتن رخ داده است.

وزارت خزانه‌داری آمریکا روز دوشنبه از گسترش دامنه فشارهای اقتصادی علیه ایران خبر داد. رویترز گزارش کرده دولت آمریکا قصد دارد امکان اعمال تحریم‌های ثانویه گسترده‌تر علیه اشخاص و کشورهایی را که با ایران تجارت می‌کنند فراهم کند.

این همزمانی از منظر تهران تناقض‌آمیز است: از یک طرف ترامپ از پاکستان می‌خواهد ایران را به میز مذاکره بازگرداند و از طرف دیگر دولت او فشار اقتصادی را افزایش می‌دهد.

واشنگتن البته این دو سیاست را متناقض نمی‌بیند و فشار اقتصادی را ابزاری برای تغییر محاسبات تهران و رسیدن به توافق مطلوب خود تلقی می‌کند. اما مقام‌های ایرانی طی ماه‌های اخیر بارها گفته‌اند مذاکره تحت فشار و تهدید را نمی‌پذیرند.

پرس‌تی‌وی نیز پیش‌تر موضع قالیباف را منعکس کرده بود که تهران «مذاکره زیر سایه تهدید» را رد می‌کند.

چرا پاکستان هنوز مهم‌ترین واسطه میان تهران و واشنگتن است؟

پاکستان در بحران جاری موقعیت کم‌نظیری پیدا کرده است.

اسلام‌آباد همزمان روابط نزدیکی با ایران، آمریکا و کشورهای عربی منطقه دارد و عاصم منیر طی ماه‌های گذشته شخصاً در چند مرحله از انتقال پیام و مذاکرات نقش داشته است. رویترز نیز در گزارش امروز تأکید کرده پاکستان پیش‌تر در ایجاد کانال ارتباطی میان تهران و واشنگتن و توافق‌های موقت نقش داشته است.

همین ارتباط مستقیم منیر با ترامپ از یک سو و دسترسی او به مقام‌های ارشد سیاسی و امنیتی تهران از سوی دیگر، باعث شده فرمانده ارتش پاکستان به یکی از مهم‌ترین چهره‌های میانجی در این پرونده تبدیل شود.

اما مأموریت جدید او نشان می‌دهد حتی چنین کانالی نیز با محدودیت روبه‌روست. مسئله اصلی اکنون فقط انتقال پیام نیست؛ دو طرف درباره اینکه چه کسی باید نخستین گام را بردارد اختلاف دارند.

بعد از پاسخ منفی ایران چه اتفاقی می‌افتد؟

اگر گزارش پرس‌تی‌وی مبنی بر رد پیشنهاد تازه تثبیت شود، احتمالاً مرحله بعد نه آغاز فوری مذاکرات، بلکه انتقال پاسخ ایران به واشنگتن خواهد بود.

عاصم منیر اکنون تصویری روشن‌تر از خواسته تهران دارد: ایران اجرای تعهدات قبلی را مقدم بر مذاکره تازه می‌داند. آمریکا در مقابل خواهان بازگشت تهران به گفت‌وگوهاست و همزمان ابزار تحریم را نیز تشدید کرده است.

به همین دلیل سفر دوشنبه منیر را نمی‌توان شکست کامل دیپلماسی دانست، اما نشانه‌ای از نبود پیشرفت فوری است.

تا لحظه تنظیم این گزارش، تاریخی برای دور تازه مذاکرات ایران و آمریکا اعلام نشده و جزئیات پیشنهاد ردشده نیز در دسترس عموم قرار نگرفته است. آنچه از مواضع امروز روشن است، این است که تهران فعلاً حاضر نیست صرفاً با انتقال یک پیشنهاد تازه از سوی پاکستان، بدون حل اختلاف بر سر اجرای تفاهم قبلی، به میز مذاکره بازگردد.

به این ترتیب، مأموریت عاصم منیر به جای اعلام آغاز دور جدید مذاکرات، فعلاً با یک پیام سخت از تهران همراه شده است: از نگاه ایران، مسیر مذاکره از ارائه پیشنهاد تازه نمی‌گذرد؛ واشنگتن ابتدا باید نشان دهد به تعهدات قبلی خود پایبند است.