جنجال عارف حاجی‌عیدی بعد از استقلال–سپاهان؛ عذرخواهی کافی است یا محرومیت در راه است؟

حاشیه بزرگ دیدار استقلال و سپاهان نه در جریان ۹۰ دقیقه، بلکه پس از سوت پایان مسابقه شکل گرفت. استقلال در هفته سوم لیگ برتر با گل‌های یاسر آسانی و اسماعیل قلی‌زاده، سپاهان را دو بر صفر شکست داد؛ مسابقه‌ای که یکشنبه اول شهریور در ورزشگاه شهدای شهر قدس برگزار شد. عارف حاجی‌عیدی نیز از ابتدا در ترکیب سپاهان حضور داشت.

پس از پایان بازی و هنگام خروج بازیکنان، تصاویری از حاجی‌عیدی منتشر شد که نشان می‌داد او در واکنش به بخشی از تماشاگران استقلال حرکتی نامناسب انجام داده است. تصاویر به سرعت در فضای مجازی بازنشر شد و ماجرا به یکی از اصلی‌ترین حاشیه‌های هفته سوم لیگ تبدیل شد. رسانه‌ها گزارش دادند باشگاه استقلال نیز تصمیم گرفته مستندات این اتفاق را برای پیگیری انضباطی آماده کند.

واکنش فوری سپاهان؛ عذرخواهی و احضار حاجی‌عیدی

باشگاه سپاهان برخلاف برخی پرونده‌های مشابه که باشگاه‌ها در ساعات نخست ترجیح می‌دهند سکوت کنند، این بار موضع رسمی گرفت.

سپاهان در اطلاعیه خود رفتار حاجی‌عیدی را مغایر با «ارزش‌های اخلاقی، اصول حرفه‌ای و شأن باشگاه» دانست و اعلام کرد بازیکن به کمیته انضباطی داخلی باشگاه فراخوانده شده است. طبق همین بیانیه، حاجی‌عیدی مسئولیت رفتار خود را پذیرفته و از اتفاق رخ‌داده ابراز ندامت کرده است.

باشگاه اصفهانی همچنین از باشگاه استقلال، هواداران این تیم، هواداران سپاهان و جامعه فوتبال عذرخواهی و تأکید کرد اقدامات انضباطی متناسب درباره بازیکنش انجام خواهد شد.

این واکنش از یک منظر قابل توجه است؛ سپاهان رسماً تخلف بازیکنش را انکار نکرد و تلاش نکرد اصل رفتار را با توضیح‌های فنی یا تفاسیر متفاوت زیر سؤال ببرد. پذیرش مسئولیت سازمانی، نخستین گام برای مواجهه حرفه‌ای با چنین اتفاقی است.

اما بیانیه سپاهان بخش دیگری هم داشت که بحث تازه‌ای ایجاد کرد.

سپاهان: با همه پرونده‌ها یکسان برخورد کنید

باشگاه سپاهان پس از عذرخواهی، خطاب به ارکان انضباطی فوتبال ایران تأکید کرد که رسیدگی به پرونده‌ها باید «فارغ از نام باشگاه یا افراد» و براساس عدالت، تناسب و وحدت رویه باشد.

سپاهان بدون نام بردن از پرونده‌ای خاص، به موارد مشابه سال‌های گذشته اشاره کرد و خواستار آن شد که رفتار بازیکنش با معیارهایی متفاوت از سایر پرونده‌ها بررسی نشود. باشگاه همچنین اعلام کرد حق پیگیری موضوع از مجاری قانونی را برای خود محفوظ می‌داند.

این بخش از بیانیه را می‌توان هم یک مطالبه حقوقی و هم پیامی پیشگیرانه دانست. سپاهان اصل تخلف را پذیرفته، اما در همان حال به کمیته انضباطی یادآوری می‌کند که مجازات حاجی‌عیدی باید با احکام صادرشده برای رفتارهای مشابه تناسب داشته باشد.

دقیقاً همین نقطه یکی از مشکلات قدیمی فوتبال ایران است؛ زمانی که برای تخلف‌های مشابه احکام متفاوت صادر شود، مجازات علاوه بر اینکه قدرت بازدارندگی خود را از دست می‌دهد، به منبع تازه‌ای برای مجادله میان باشگاه‌ها تبدیل می‌شود.

عارف حاجی‌عیدی هم عذرخواهی کرد؛ «باید خودم را کنترل می‌کردم»

ماجرا به بیانیه باشگاه محدود نماند. حاجی‌عیدی نیز در ادامه سکوت خود را شکست و بابت اتفاق رخ‌داده از استقلالی‌ها عذرخواهی کرد.

بازیکن سپاهان توضیح داد پیش از رفتن به رختکن و در شرایطی که خانواده‌اش در جایگاه VIP حضور داشته‌اند، از سوی چند نفر مورد توهین قرار گرفته و در یک لحظه واکنشی نشان داده که صحیح نبوده است.

نکته مهم در توضیح حاجی‌عیدی این بود که او مسئولیت رفتار خود را پذیرفت. هافبک سپاهان تأکید کرد یک بازیکن حرفه‌ای باید حتی در چنین شرایطی واکنش خود را کنترل کند و از باشگاه و هواداران استقلال و همچنین باشگاه و هواداران سپاهان عذرخواهی کرد.

توهین احتمالی از سوی تماشاگران نیز در صورت اثبات، رفتاری قابل دفاع نیست و می‌تواند موضوع رسیدگی جداگانه باشد؛ اما در فوتبال حرفه‌ای، تحریک شدن بازیکن معمولاً مجوز پاسخ متقابل محسوب نمی‌شود. بازیکنی که در سطح اول فوتبال کشور حضور دارد، بخشی از مسئولیت حرفه‌ای خود را دقیقاً در همین لحظات پرتنش نشان می‌دهد.

آیا کمیته انضباطی حاجی‌عیدی را محروم می‌کند؟

تا زمان تنظیم این گزارش در پنجشنبه ۵ شهریور، رأی رسمی نهایی کمیته انضباطی فدراسیون فوتبال درباره عارف حاجی‌عیدی منتشر نشده است.

اسماعیل حسن‌زاده، رئیس کمیته انضباطی، پس از مسابقه اعلام کرده بود گزارش‌های رسمی دیدار استقلال و سپاهان بررسی می‌شود و در صورت احراز تخلف، تصمیم لازم مطابق مقررات اتخاذ خواهد شد.

سابقه احکام فوتبال ایران نشان می‌دهد رفتار نامناسب بازیکنان مقابل افراد غیر از مقامات رسمی مسابقه می‌تواند به جریمه نقدی و حتی محرومیت منجر شود. برای نمونه، کمیته انضباطی در سال ۱۴۰۱ درباره سعید آقایی، بازیکن وقت پرسپولیس، به دلیل «بدرفتاری در مقابل اشخاصی غیر از مقامات رسمی مسابقه» با استناد به ماده ۵۴ مقررات انضباطی حکم به جریمه نقدی و یک جلسه محرومیت تعلیقی داد.

در پرونده شجاع خلیل‌زاده پس از دیدار تراکتور و چادرملو نیز گزارش‌ها از صدور یک جلسه محرومیت تعلیقی و جریمه نقدی بابت رفتاری ناشایست مقابل هواداران حکایت داشت.

البته این سوابق به معنای آن نیست که حاجی‌عیدی حتماً دقیقاً با همان مجازات روبه‌رو خواهد شد. شدت رفتار، گزارش داور و ناظر، تصاویر موجود، سابقه انضباطی بازیکن و مقررات حاکم بر پرونده در تعیین حکم مؤثر هستند.

مشکل فوتبال ایران فقط حرکت یک بازیکن نیست

پرونده حاجی‌عیدی یک سؤال قدیمی را دوباره مطرح کرده است: چرا رفتارهایی که سال‌ها درباره آنها صحبت شده، همچنان در فوتبال ایران تکرار می‌شوند؟

اگر یک تخلف در مسابقه‌ای خبرساز شود اما برخورد با آن محدود، نامشخص یا متفاوت از پرونده‌های مشابه باشد، پیام بازدارنده‌ای به بازیکنان منتقل نمی‌شود. در چنین فضایی، هر مورد تازه دوباره از نقطه صفر آغاز می‌شود؛ چند روز محکومیت رسانه‌ای، چند بیانیه، یک عذرخواهی و بعد فراموشی تا اتفاق بعدی.

جلوگیری از این چرخه الزاماً به معنای صدور سنگین‌ترین حکم ممکن نیست. مهم‌تر از شدت مجازات، قطعیت و یکسان بودن برخورد است.

اگر بازیکن بداند هر حرکت توهین‌آمیز مقابل تماشاگران فارغ از اینکه پیراهن استقلال، پرسپولیس، سپاهان، تراکتور یا هر تیم دیگری را بر تن دارد، با یک استاندارد مشخص بررسی می‌شود، احتمال تکرار چنین رفتارهایی کمتر خواهد شد.

باشگاه «فرهنگی ورزشی» فقط یک نام نیست

موضوع مهم‌تر به مسئولیت خود باشگاه‌ها بازمی‌گردد. تقریباً تمام باشگاه‌های بزرگ ایران عنوان «فرهنگی ورزشی» را همراه نام خود دارند، اما بخش فرهنگی نباید تنها عبارتی روی لوگو، سربرگ و تابلو باشگاه باقی بماند.

بازیکن حرفه‌ای تنها مسئول نتیجه مسابقه نیست. او مقابل ده‌ها هزار تماشاگر ورزشگاه و میلیون‌ها مخاطب تلویزیونی و فضای مجازی قرار دارد و رفتارش بخشی از تصویر عمومی باشگاه و فوتبال کشور را شکل می‌دهد.

این موضوع به‌ویژه برای خانواده‌ها و هواداران کم‌سن اهمیت دارد. فوتبال برای حفظ فضای خانوادگی، به رفتاری نیاز دارد که رقابت شدید و کری‌خوانی را از توهین، خشونت و حرکات خارج از عرف جدا کند. بازیکنان نیز به دلیل میزان دیده شدن، در این زمینه مسئولیت بیشتری از یک تماشاگر عادی دارند.

از همین منظر، اقدام سپاهان در احضار بازیکن و عذرخواهی عمومی می‌تواند قدم اول باشد؛ اما ارزش واقعی چنین برخوردی زمانی مشخص خواهد شد که آموزش، پیشگیری و برخورد داخلی با رفتارهای مشابه تبدیل به یک رویه مستمر شود.

عذرخواهی مهم است، اما پرونده نباید همین‌جا تمام شود

پذیرش اشتباه از سوی عارف حاجی‌عیدی اتفاق مثبتی است. او می‌توانست رفتار خود را انکار یا تمام مسئولیت را متوجه تماشاگران کند، اما پذیرفت واکنشش درست نبوده است. سپاهان نیز رسماً عذرخواهی کرد.

با این حال، عذرخواهی و رسیدگی انضباطی دو مسئله جداگانه هستند. عذرخواهی می‌تواند در ارزیابی رفتار و حتی میزان مجازات مورد توجه قرار گیرد، اما اگر تخلف از سوی مرجع قانونی احراز شود، انتظار می‌رود مقررات نیز اجرا شود.

پرونده تازه استقلال و سپاهان از همین جهت می‌تواند یک آزمون برای کمیته انضباطی باشد. نه برخورد احساسی و حداکثری راه‌حل است و نه چشم‌پوشی؛ آنچه فوتبال ایران بیش از هر چیز به آن نیاز دارد، حکمی روشن، متناسب و مطابق با همان «وحدت رویه‌ای» است که سپاهان نیز بر آن تأکید کرده است.

لیگ بیست‌وششم تازه در ابتدای راه است. اگر قرار است این فصل از همان هفته‌های نخست درگیر حاشیه‌های اخلاقی نشود، پرونده حاجی‌عیدی می‌تواند فرصتی باشد تا یک پیام ساده و جدی به همه بازیکنان منتقل شود: هیجان مسابقه بالاخره تمام می‌شود، اما تصویری که از رفتار یک فوتبالیست باقی می‌ماند، ممکن است بسیار بیشتر از ۹۰ دقیقه دوام داشته باشد.