قاب نوستالژیک عابدزاده کنار قهرمانان آسیا؛ عکسی که حسرت ۳۳ ساله فوتبال ایران را زنده کرد

احمدرضا عابدزاده که در هفته‌های اخیر در ایران حضور داشته، قرار است طی روزهای آینده دوباره راهی آمریکا شود. سنگربان سابق تیم ملی پیش از سفر، فرصتی پیدا کرد تا با تعدادی از همبازیان قدیمی خود دیدار کند.

در تصویری که از این ضیافت منتشر شد، عابدزاده در کنار علی‌اصغر مدیرروستا، محسن گروسی، رضا رضایی‌منش، محمد خاکپور و اکبر یوسفی دیده می‌شود. خبر این دیدار روز شنبه ۲۱ شهریور منتشر شد و رسانه‌ها از آن به‌عنوان دورهمی نسل دهه ۶۰ و ۷۰ فوتبال ایران یاد کردند.

اما ارزش تاریخی عکس فراتر از کنار هم قرار گرفتن چند ملی‌پوش سابق است.

به‌جز عابدزاده، سایر نفرات این قاب در دوره‌ای برای پاس تهران بازی کرده‌اند؛ باشگاهی که در اوایل دهه ۷۰ یکی از قدرتمندترین تیم‌های فوتبال ایران بود و سرانجام در سال ۱۹۹۳ مهم‌ترین افتخار تاریخ خود را به دست آورد.

پاس تهران چگونه آخرین قهرمان ایرانی آسیا شد؟

پاس در فصل ۹۳-۱۹۹۲ جام باشگاه‌های آسیا به فینال رسید و روز ۲۲ ژانویه ۱۹۹۳ در بحرین برابر الشباب عربستان قرار گرفت.

آن مسابقه با نتیجه یک بر صفر به سود پاس به پایان رسید و تک گل فینال را محسن گروسی به ثمر رساند؛ همان بازیکنی که اکنون در قاب تازه کنار عابدزاده دیده می‌شود. کنفدراسیون فوتبال آسیا نیز در گزارش تاریخی خود از پاس، از این تیم با عنوان «آخرین قهرمان آسیایی ایران» یاد کرده و نقش گل گروسی مقابل الشباب را برجسته کرده است.

قهرمانی پاس در تقویم شمسی در زمستان ۱۳۷۱ رقم خورد و حالا بیش از ۳۳ سال از آن شب گذشته است.

رضا رضایی‌منش و اکبر یوسفی نیز از جمله بازیکنانی بودند که در آن نسل پاس حضور داشتند و نامشان در فهرست تیم قهرمان دیده می‌شود. مدیرروستا نیز بین سال‌های ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۳ بازیکن پاس بود و محسن گروسی از مهم‌ترین عناصر خط حمله آن تیم محسوب می‌شد.

محمد خاکپور هم سابقه بازی برای پاس را داشت، هرچند پیش از مرحله نهایی قهرمانی آسیا از آن تیم جدا شده بود. بنابراین تمام نفرات کنار عابدزاده با تاریخ پاس پیوند دارند، اما همه آنها لزوماً عضو ترکیب قهرمان فینال بحرین نبودند.

گل محسن گروسی؛ گلی که ۳۳ سال دوام آورده است

شاید عجیب‌ترین بخش این داستان همین باشد.

وقتی محسن گروسی در فینال ۱۹۹۳ دروازه الشباب عربستان را باز کرد، هیچ‌کس تصور نمی‌کرد آن گل بیش از سه دهه بعد همچنان آخرین گل یک تیم ایرانی در مسیر کسب قهرمانی مهم‌ترین جام باشگاهی قاره باشد.

AFC در روایت خود از آن قهرمانی صراحتاً گروسی را زننده گل برتری پاس معرفی کرده است.

از آن زمان باشگاه‌های ایرانی بارها به قهرمانی نزدیک شده‌اند اما هر بار یک قدم آخر باقی مانده است.

استقلال در سال ۱۹۹۹ به فینال رسید و مقابل جوبیلو ایواتا شکست خورد. سپاهان در ۲۰۰۷ نایب‌قهرمان شد، ذوب‌آهن در ۲۰۱۰ فینال را به سئونگنام واگذار کرد و پرسپولیس نیز در سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۲۰ تا مسابقه پایانی پیش رفت اما نتوانست جام را به ایران بازگرداند. اسناد رسمی AFC این رشته فینال‌های از دست رفته را تأیید می‌کنند.

در نتیجه جام پاس نه فقط یک افتخار تاریخی، بلکه رکوردی است که هر سال سنگین‌تر شده است.

عابدزاده؛ قهرمانی که قبل از پاس آسیا را فتح کرده بود

تنها کسی در عکس جدید که پیراهن پاس را نپوشیده، احمدرضا عابدزاده است؛ اما از نظر افتخار آسیایی، او حتی زودتر از بیشتر دوستانش به قله رسیده بود.

استقلال در جام باشگاه‌های آسیا ۹۱-۱۹۹۰ به فینال رسید و در داکا با نتیجه ۲ بر یک لیائونینگ چین را شکست داد تا برای دومین بار قهرمان آسیا شود. عابدزاده دروازه‌بان اصلی آن تیم بود و در آمار آن دوره نیز به‌عنوان بهترین دروازه‌بان مسابقات معرفی شده است.

این قهرمانی در تابستان ۱۳۷۰ به دست آمد.

یعنی در فاصله کمتر از دو سال، ابتدا استقلال عابدزاده قهرمان باشگاه‌های آسیا شد و سپس پاس تهران آخرین جام آسیایی فوتبال باشگاهی ایران را کسب کرد.

این بازه کوتاه، امروز بیش از هر زمان دیگری شبیه یک دوره طلایی دست‌نیافتنی به نظر می‌رسد.

استقلال و پاس؛ دو قهرمان در فاصله ۱۸ ماه

مرور جدول افتخارات AFC نشان می‌دهد فوتبال ایران در آن دوره حضور بسیار پررنگی در سطح اول آسیا داشت.

استقلال در فصل ۹۱-۱۹۹۰ قهرمان شد، فصل بعد نیز دوباره به فینال رسید و فقط در ضربات پنالتی جام را به الهلال عربستان واگذار کرد. سپس پاس در فصل ۹۳-۱۹۹۲ قهرمان شد.

یعنی طی سه دوره متوالی، نمایندگان ایران دو بار قهرمان و یک بار نایب‌قهرمان شدند.

مقایسه این روند با سه دهه اخیر نشان می‌دهد فاصله ایجادشده فقط محصول بدشانسی در یکی دو فصل نیست؛ فوتبال باشگاهی ایران طی این سال‌ها نتوانسته قهرمانی را به یک اتفاق تکرارشونده تبدیل کند.

تیم‌ها گاهی به فینال رسیده‌اند، اما قهرمانی هر بار از دست رفته است.

چرا عکس عابدزاده این‌قدر نوستالژیک شد؟

تمام افراد حاضر در عکس فقط بازیکنان سابق نیستند؛ آنها متعلق به دوره‌ای هستند که باشگاه‌های ایرانی هنوز در قاره توانایی قهرمان شدن داشتند.

عابدزاده قهرمان آسیا با استقلال بود. گروسی گل قهرمانی پاس را زد. رضایی‌منش و یوسفی عضو نسل طلایی پاس بودند. مدیرروستا سال‌ها در خط حمله همان تیم بازی کرد و محمد خاکپور نیز پیش از دوران طولانی حضورش در تیم ملی و جام جهانی، بخشی از فوتبال پاس بود.

همین اشتراک باعث شده تصویر جدید در نگاه اول یک دورهمی دوستانه باشد، اما در لایه دوم به تصویری از آخرین نسل‌های قهرمان فوتبال باشگاهی ایران تبدیل شود.

سه دهه تلاش؛ جام هنوز برنگشته است

فوتبال ایران بعد از قهرمانی پاس فرصت‌های بزرگی داشت.

استقلال ۱۹۹۹، سپاهان ۲۰۰۷، ذوب‌آهن ۲۰۱۰ و پرسپولیس در دو فینال ۲۰۱۸ و ۲۰۲۰ هر کدام تا یک قدمی جام رفتند. پرسپولیس در آخرین مورد نیز در فینال ۲۰۲۰ مقابل اولسان هیوندای ۲ بر یک شکست خورد.

اما هیچ‌کدام نتوانستند تاریخ پاس را تکرار کنند.

به همین دلیل هر بار که تصاویر بازیکنان آن نسل منتشر می‌شود، داستان فقط درباره نوستالژی نیست؛ یک سؤال قدیمی نیز دوباره مطرح می‌شود: فوتبال باشگاهی ایران چه زمانی دوباره قهرمان آسیا خواهد شد؟

یک عکس و دو جام آسیایی

عکس تازه عابدزاده شاید بیش از هر چیز جذاب باشد چون تاریخ دو قهرمانی آخر ایران را در یک قاب به هم متصل کرده است.

یک طرف احمدرضا عابدزاده ایستاده؛ دروازه‌بان قهرمان آسیا با استقلال در تابستان ۱۳۷۰.

کنارش بازیکنانی از نسل پاس قرار گرفته‌اند؛ تیمی که زمستان ۱۳۷۱ الشباب عربستان را شکست داد و قهرمان شد.

از آن شب بحرین بیش از ۳۳ سال گذشته است و با وجود تمام سرمایه‌گذاری‌ها، ستاره‌ها و چند حضور در فینال، هیچ باشگاه ایرانی نتوانسته دوباره مهم‌ترین جام باشگاهی آسیا را فتح کند.

به همین دلیل این قاب دوستانه برای فوتبال ایران تنها تصویری از چند پیشکسوت نیست؛ عکسی است از زمانی که قهرمانی آسیا هنوز خاطره‌ای تازه بود، نه حسرتی ۳۳ ساله.