فولاد ایرانیان
دامنه نوسان بورس ۵ درصدی میشود؟ شرط مهم سازمان بورس برای تغییر قانون معاملات
بحث افزایش دامنه نوسان بورس بار دیگر به یکی از مهمترین موضوعات بازار سرمایه تبدیل شده است؛ آن هم در شرایطی که دامنه سهام همچنان مثبت و منفی سه درصد است و شاخصهای بورسی طی هفتههای اخیر رشد پرشتابی را تجربه کردهاند. محمدعلی احمدزاد اصل، کارشناس بازار سرمایه، معتقد است در شرایط عادی باید دامنه نوسان دستکم تا مثبت و منفی پنج درصد افزایش پیدا کند، اما همزمان تأکید دارد در دورههای تشدید ریسکهای سیستماتیک باید امکان بازگشت به محدودیتهای قبلی وجود داشته باشد. نکته مهم اینکه سازمان بورس نیز اصل بازنگری در دامنه نوسان را کنار نگذاشته و رئیس سازمان اخیراً گفته چند مدل در حال بررسی است؛ با این حال کاهش ریسکهای سیستماتیک و رسیدن بازار به ثبات، شرط اجرای تغییرات اعلام شده است.
۱۷:۲۴ - ۲۳ شهريور ۱۴۰۵
وانانیوز|
دامنه نوسان یکی از بحثبرانگیزترین قواعد بورس ایران است. موافقان آن معتقدند این محدودیت در زمان بروز شوکهای سیاسی و اقتصادی از ایجاد سقوطهای هیجانی جلوگیری میکند، اما منتقدان میگویند محدود کردن تغییر روزانه قیمت، فرآیند کشف قیمت را کند و صفهای خرید و فروش را طولانی میکند.
تجربه ماههای اخیر نیز هر دو روی این سکه را نشان داده است.
بازار سهام پس از دوره پرریسک اردیبهشت با دامنه سه درصدی بازگشایی شد و رئیس سازمان بورس در آن زمان تأکید کرد تغییر مقررات در فضای ملتهب مناسب نیست. اکنون اما با بازگشت نسبی معاملات به شرایط عادی، دوباره موضوع افزایش دامنه روی میز قرار گرفته است.
دامنه نوسان بورس امروز چند درصد است؟
در حال حاضر دامنه نوسان بخش عمده سهام بازار بورس و فرابورس مثبت و منفی سه درصد است.
در مقابل، ابزارهای مختلف بازار الزاماً دامنه یکسانی ندارند. برای نمونه صندوقهای اهرمی دامنه چهار درصدی دارند و صندوقهای طلا با دامنههای بازتری معامله میشوند. همین تفاوت یکی از دلایلی است که دوباره بحث بازنگری در محدودیت سهام را پررنگ کرده است.
در روزهای اخیر حتی مشکلات ناشی از محدودیت دامنه صندوقهای اهرمی نیز مورد بحث قرار گرفته است. فعالان این حوزه معتقدند وقتی NAV صندوق با سرعتی متفاوت از قیمت تابلو حرکت میکند، محدودیت دامنه میتواند فاصله قیمت بازار و ارزش خالص دارایی را تشدید کند.
بنابراین بحث فعلی فقط درباره «اجازه رشد بیشتر قیمت» نیست؛ موضوع اصلی کارایی سازوکار معاملات است.
پیشنهاد مهم؛ دامنه نوسان به مثبت و منفی پنج درصد برسد
محمدعلی احمدزاد اصل معتقد است دامنه فعلی در شرایط نرمال اقتصاد و بازار بیش از حد محدود است و افزایش آن میتواند بازار را از صفمحوری دور کند.
پیشنهاد او حرکت کنترلشده به سمت دامنه مثبت و منفی پنج درصد است.
منطق این دیدگاه ساده است: وقتی سهمی به دلیل یک خبر بنیادی باید هشت درصد اصلاح شود اما فقط اجازه سه درصد افت دارد، فرآیند رسیدن آن به قیمت تعادلی ممکن است سه روز ادامه پیدا کند. در این مدت صف فروش نیز میتواند بزرگتر شود.
در سمت صعودی نیز همین وضعیت اتفاق میافتد. سهمی که تقاضای زیادی دارد چند روز در سقف قفل میشود و بخشی از معاملهگران به جای بررسی ارزش شرکت، صرفاً دنبال صف خرید میروند.
از این منظر، دامنه بزرگتر میتواند به کاهش صفهای مصنوعی و افزایش سرعت کشف قیمت کمک کند.
سازمان بورس هم به دنبال تغییر دامنه است؟
اصل موضوع تأیید شده، اما هنوز تصمیم نهایی درباره عدد جدید اعلام نشده است.
حجتاله صیدی، رئیس سازمان بورس، در ۱۵ شهریور اعلام کرد چند مدل و سناریو درباره تغییر دامنه نوسان در دست بررسی است. به گفته او، طرح اصلاح دامنه نوسان و حجم مبنا از پاییز سال گذشته در دستور کار قرار داشت، اما تحولات سیاسی و امنیتی باعث توقف پیگیری آن شد.
نکته مهمتر، شرطی است که رئیس سازمان برای تغییر دامنه مطرح کرده: کاهش ریسک سیستماتیک و ثبات بازار.
بنابراین برخلاف برخی گمانهزنیها، فعلاً مصوبهای برای دامنه پنج درصدی منتشر نشده و نباید پیشنهاد کارشناسان را بهعنوان تصمیم قطعی سازمان بورس تلقی کرد.
چرا دامنه سه درصدی در شرایط بحرانی حفظ شد؟
احمدزاد اصل معتقد است حفظ دامنه سه درصدی در دوره ملتهب تصمیم مناسبی بود.
این دیدگاه با سیاستی که سازمان بورس در دورههای پرریسک گذشته اتخاذ کرده نیز هماهنگ است. سازمان بورس پیش از این بارها در زمان افزایش ریسکهای ژئوپلیتیک دامنه را موقتاً محدود کرده است.
برای نمونه در مهر ۱۴۰۳، پس از افزایش تنشهای منطقهای دامنه تا مثبت و منفی یک درصد کاهش یافت و پس از آرامتر شدن شرایط دوباره به سه درصد برگشت.
منطق چنین اقدامی این است که در روزی که بازار با یک شوک ناگهانی و اطلاعات ناقص مواجه میشود، محدودیت سرعت افت میتواند به سرمایهگذاران فرصت بیشتری برای ارزیابی شرایط بدهد.
با این حال منتقدان میگویند محدود کردن دامنه «زیان را حذف نمیکند» و فقط آن را به چند روز منتقل میکند.
این اختلاف نظر هنوز یکی از اصلیترین مناقشههای کارشناسی بورس ایران است.
دامنه نوسان پنج درصدی چه تغییری برای معاملهگران ایجاد میکند؟
افزایش دامنه از سه به پنج درصد یعنی فاصله کف تا سقف روزانه قیمت از شش درصد فعلی به حدود ۱۰ درصد میرسد.
این تغییر دو اثر همزمان دارد.
از یک طرف معاملهگر میتواند سریعتر به قیمت واقعی موردنظر بازار برسد و احتمال تشکیل صفهای چندروزه کاهش پیدا میکند.
از طرف دیگر، ریسک زیان روزانه نیز افزایش مییابد.
برای فردی که با اعتبار کارگزاری یا صندوق اهرمی معامله میکند، افزایش دامنه اهمیت بسیار بیشتری دارد؛ زیرا تغییر پنج درصدی قیمت دارایی پایه میتواند در ابزارهای اهرمی به بازده یا زیان بزرگتری تبدیل شود.
به همین دلیل پیشنهاد احمدزاد اصل نیز بر افزایش «هدایتشده و کنترلشده» تأکید دارد، نه حذف ناگهانی همه محدودیتها.
همه سهمها نباید دامنه یکسان داشته باشند؟
یکی دیگر از نکات مهم این گفتوگو، تفاوت میان بازارهاست.
سهام بزرگ و نقدشوندهای که روزانه هزاران معامله دارند شرایط یکسانی با نمادی کوچک در بازار پایه ندارند. در بازارهای کمعمق، چند سفارش بزرگ میتواند قیمت را بهشدت جابهجا کند.
به همین دلیل یکی از مدلهای قابل بررسی میتواند دامنههای متفاوت بر اساس نقدشوندگی، بازار محل پذیرش، اندازه شرکت و ابزار مالی باشد.
در بازارهای جهانی نیز سازوکار کنترل نوسان معمولاً فقط یک عدد ثابت برای همه داراییها نیست و توقف معاملات یا محدودیتهای پویا در شرایط خاص به کار گرفته میشود.
اختلال سامانه معاملات با دامنه بزرگتر خطرناکتر میشود؟
این نگرانی کاملاً جدی است.
اگر معاملهگر در بازار پنج درصدی سفارشی ثبت کند اما سامانه کارگزاری یا هسته معاملات دچار اختلال شود، تغییر سریعتر قیمت میتواند هزینه بیشتری ایجاد کند.
احمدزاد اصل در همین زمینه تأکید کرده مشکل اصلی در زمان اختلال، ترس و نبود اطلاعرسانی سریع است. سرمایهگذار نمیداند سفارش او ثبت، حذف یا اجرا شده و همین ابهام میتواند رفتار هیجانی ایجاد کند.
بنابراین افزایش دامنه بدون ارتقای زیرساخت معاملاتی میتواند ریسک عملیاتی بازار را بیشتر کند.
اگر سیاستگذار قصد حرکت به سمت دامنه بازتر را دارد، پایداری سامانهها، اطلاعرسانی لحظهای و مدیریت اختلال باید بخشی از همان اصلاح باشد.
ماجرای ریزش بورس ۹۹ چه درسی برای امروز دارد؟
احمدزاد اصل معتقد است ریزش سال ۱۳۹۹ در شرایطی رخ داد که قیمتها از ارزشگذاری بنیادی فاصله زیادی گرفته بودند و بنابراین محدودیت دامنه نمیتوانست از اصلاح جلوگیری کند.
این نکته اهمیت زیادی دارد.
دامنه نوسان نمیتواند ارزش واقعی یک سهم را تغییر دهد. اگر ارزشگذاری شرکت بسیار بالاتر از ظرفیت سودآوری باشد، محدود کردن افت فقط سرعت رسیدن قیمت به تعادل را کاهش میدهد.
در مقابل، در یک شوک کوتاهمدت سیاسی که ارزش بنیادی شرکتها تغییر نکرده است، محدودیت موقت میتواند زمان بیشتری برای تصمیمگیری در اختیار بازار قرار دهد.
بنابراین شاید مسئله اصلی «دامنه کم یا زیاد» نباشد؛ بلکه انعطاف مقررات متناسب با شرایط بازار باشد.
آیا بورس هنوز ارزان است؟
احمدزاد اصل به ارزش دلاری حدود ۱۰۰ میلیارد دلاری بورس اشاره میکند و آن را یکی از دلایل نبود شباهت کامل شرایط فعلی با سال ۹۹ میداند.
این عدد با دادههای اخیر بازار همخوانی دارد.
ارزش دلاری بازار سرمایه در ۱۰ شهریور حدود ۱۰۳ میلیارد دلار برآورد شده بود و حتی پس از عبور شاخص کل از مرز هفت میلیون واحد در ۱۷ شهریور، این متغیر همچنان حوالی ۱۰۰ میلیارد دلار قرار داشت. میانگین ششساله آن حدود ۱۵۰ میلیارد دلار برآورد شده است.
البته ارزش دلاری پایین به تنهایی اثبات نمیکند همه سهام ارزان هستند. ترکیب سودآوری شرکتها، نرخ بهره، سیاست ارزی، قیمت جهانی کالاها و ریسک سیاسی همچنان باید در ارزشگذاری هر صنعت جداگانه بررسی شود.
بورس ۵ درصدی در راه است؟
فعلاً پاسخ دقیق این است: احتمالش مطرح است، اما هنوز تصمیم نهایی اعلام نشده است.
رئیس سازمان بورس تأیید کرده سناریوهای اصلاح دامنه بررسی میشود و کارشناسانی مانند احمدزاد اصل نیز مثبت و منفی پنج درصد را حداقل مناسب برای شرایط عادی میدانند.
اما بازار ایران همچنان با ریسکهای سیاسی بالا مواجه است و همین مسئله میتواند زمان اجرای اصلاحات را عقب بیندازد.
در واقع مدل مطلوب برای سیاستگذار ممکن است یک دامنه ثابت همیشگی نباشد؛ بلکه سازوکاری باشد که در شرایط عادی اجازه نوسان بیشتری بدهد و هنگام وقوع شوکهای سیستماتیک موقتاً محدود شود.
اگر چنین مدلی با زیرساخت معاملاتی پایدار، بازارگردانی قوی و اطلاعرسانی شفاف همراه شود، افزایش دامنه میتواند یکی از مهمترین اصلاحات ساختاری بورس باشد. اما اگر فقط عدد سه درصد به پنج درصد تغییر کند و مشکلاتی مانند اختلال سامانه، ضعف بازارگردانی و صفهای سنگین حل نشوند، بخشی از مسئله بازار فقط از شکلی به شکل دیگر منتقل خواهد شد.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پربحث
