انفجار قیمت در بازار موبایل؛ گوشی اقتصادی هم ۵۰ میلیونی شد / آیفون از نیم‌میلیارد عبور کرد

بازار موبایل یکی از نخستین بازارهایی است که نوسان ارز را تقریباً بدون وقفه در قیمت مصرف‌کننده نشان می‌دهد. گوشی تلفن همراه کالایی به‌شدت وابسته به واردات است و به همین دلیل فروشنده‌ای که امروز موجودی خود را می‌فروشد، بیش از قیمت خرید گذشته به هزینه جایگزینی همان کالا در روزهای آینده فکر می‌کند.

همین اتفاق باعث شده است تغییر قیمت‌ها در فاصله‌ای حتی کمتر از ۲۴ ساعت مشاهده شود. اقتصادآنلاین در گزارشی میدانی از بازار نوشته است یک مدل سامسونگ که یک شب در محدوده ۴۷ تا ۴۸ میلیون تومان قیمت داشت، روز بعد به ۴۹ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسید. این رفتار نشان می‌دهد بی‌ثباتی فقط خریداران را سردرگم نکرده و فروشندگان نیز برای تعیین قیمت موجودی خود با دشواری مواجه‌اند.

قیمت گوشی امروز ۲۴ شهریور ۱۴۰۵؛ کف بازار به کجا رسید؟

بررسی قیمت‌های امروز نشان می‌دهد مفهوم «گوشی اقتصادی» در بازار ایران نسبت به گذشته کاملاً تغییر کرده است. طبق نرخ‌های منتشرشده در ۲۴ شهریور، گلکسی A06 نسخه ۶۴ گیگابایتی حدود ۴۰ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان و گلکسی A16 نسخه ۱۲۸ گیگابایتی ۴۸ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان قیمت دارد. قیمت گلکسی A17 نسخه ۱۲۸ گیگ نیز به ۵۳ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان رسیده است.

قیمت‌های فوق نرخ‌های اعلامی بازار هستند و بسته به گارانتی، حافظه، پارت‌نامبر، رنگ، رجیستری و فروشنده می‌توانند متفاوت باشند. با این حال، همین جدول به‌خوبی نشان می‌دهد فشار تورمی دیگر صرفاً به بخش لوکس بازار محدود نیست. حتی خریدارانی که به دنبال ابتدایی‌ترین مدل‌ها هستند باید بودجه‌ای نزدیک ۴۰ تا ۵۰ میلیون تومان کنار بگذارند.

چرا موبایل این‌قدر گران شد؟

افزایش قیمت موبایل تنها یک علت ندارد. انجمن موبایل ایران پیش‌تر اعلام کرده بود قیمت گوشی در سال ۱۴۰۵ بسته به مدل بین حدود ۳۰ تا ۸۰ درصد افزایش یافته است. توقف چندماهه ثبت سفارش، افزایش هزینه لجستیک و رشد جهانی قیمت چیپ‌ست و حافظه از مهم‌ترین عوامل این جهش عنوان شده‌اند.

آمار واردات نیز تصویر روشنی از فشار سمت عرضه ارائه می‌دهد. رئیس کل گمرک اعلام کرده بود در پنج ماه ابتدایی امسال حدود یک میلیون دستگاه تلفن همراه وارد کشور شده، در حالی که در مدت مشابه سال گذشته این رقم بیش از سه میلیون دستگاه بوده است. به این ترتیب تعداد گوشی‌های واردشده در این بازه افت قابل توجهی داشته است.

پیوست نیز به نقل از رئیس انجمن موبایل ایران گزارش داده ارزش بازار واردات موبایل که در سال ۱۴۰۰ حدود چهار میلیارد دلار بود، در سال‌های اخیر به شدت کاهش یافته و برآوردها از کوچک شدن آن تا محدوده ۱.۴ میلیارد دلار حکایت داشت. افت قدرت خرید مردم در کنار سیاست‌های ارزی و تجاری از دلایل اصلی کوچک‌شدن بازار عنوان شده است.

ثبت سفارش موبایل باز شد؛ پس چرا قیمت پایین نیامد؟

یکی از مهم‌ترین تغییرات تازه بازار این است که توقف ثبت سفارش دیگر به شکل ماه‌های ابتدایی سال ادامه ندارد. فرایند ثبت سفارش پس از حدود پنج ماه دوباره باز شده و از نیمه شهریور امکان ثبت درخواست‌های جدید فراهم شده است. در مرحله نخست، تمرکز سیاست‌گذار بیشتر بر گوشی‌های زیر ۴۰۰ دلار قرار گرفته تا عرضه مدل‌های اقتصادی افزایش پیدا کند.

اما باز شدن ثبت سفارش مساوی با ورود فوری گوشی به ویترین فروشگاه نیست. واردکننده پس از ثبت سفارش باید تأمین ارز، خرید خارجی، حمل، تشریفات گمرکی، ترخیص و توزیع کالا را پشت سر بگذارد. به همین دلیل اثر افزایش عرضه با تأخیر وارد بازار می‌شود.

حتی منابعی که از احتمال کاهش قیمت پس از بازگشایی واردات سخن گفته‌اند تأکید دارند در کوتاه‌مدت، محتمل‌ترین اتفاق ابتدا کند شدن شتاب افزایش قیمت و سپس کاهش تدریجی برخی مدل‌های اقتصادی است؛ نه سقوط ناگهانی قیمت‌ها.

دلار دوباره خریداران موبایل را نگران کرد

متغیر مهم بعدی نرخ ارز است. دلار در شروع معاملات امروز ۲۴ شهریور در محدوده ۲۳۱ هزار و ۳۰۰ تومان گزارش شده است. بازار ارز در روز قبل نیز نوسانات شدیدی داشت و دلار تا محدوده‌های بالاتر حرکت کرده بود.

برای بازار موبایل، حتی اگر گوشی موجود در فروشگاه با دلار ماه‌های گذشته وارد شده باشد، قیمت ارز امروز همچنان اهمیت دارد. دلیل آن همان «هزینه جایگزینی» است؛ فروشنده باید بداند پس از فروش یک گوشی، برای خرید دستگاه جایگزین چه میزان سرمایه نیاز خواهد داشت.

به همین دلیل کاهش پایدار قیمت گوشی بدون ثبات بازار ارز دشوار است. اگر دلار دوباره جهش کند، ورود محموله‌های تازه نیز ممکن است تنها جلوی کمبود کالا را بگیرد و الزاماً به ارزانی گسترده منجر نشود.

چرا تعمیر گوشی هم دیگر ارزان نیست؟

گرانی بازار باعث شده بسیاری از کاربران به جای تعویض موبایل، استفاده از گوشی فعلی را طولانی‌تر کنند. داده‌های صنفی نیز نشان می‌دهد چرخه تعویض گوشی در ایران نسبت به سال‌های گذشته طولانی‌تر شده و مصرف‌کنندگان تمایل بیشتری به نگهداری دستگاه قدیمی دارند.

اما این راهکار هم با یک مانع جدی روبه‌رو شده است: قطعات موبایل نیز عمدتاً وابسته به واردات هستند. نمایشگر، باتری، برد و قطعات اصلی تحت تأثیر همان ارز، حمل‌ونقل و محدودیت‌های تجاری قرار دارند که قیمت گوشی نو را بالا می‌برد.

گزارش امروز بازار نیز تأیید می‌کند افزایش قیمت قطعات، تعمیر گوشی‌های قدیمی را به گزینه‌ای به‌مراتب گران‌تر از گذشته تبدیل کرده است. در بعضی دستگاه‌های قدیمی، وقتی هزینه تعویض نمایشگر یا تعمیر برد با ارزش خود گوشی مقایسه می‌شود، مصرف‌کننده عملاً میان دو انتخاب دشوار «تعمیر گران» و «خرید گران‌تر» قرار می‌گیرد.

بازار دست‌دوم برنده گرانی موبایل شد؟

نتیجه طبیعی این شرایط، افزایش توجه به گوشی‌های دست‌دوم است. کاهش قدرت خرید باعث شده برخی مصرف‌کنندگان به جای نسخه نو، مدل‌های کارکرده یک یا دو نسل قبل را انتخاب کنند و گروه دیگری نیز سراغ گوشی‌های اقتصادی‌تر بروند. بخشی از تقاضا نیز کاملاً از بازار خارج شده و خرید را به آینده موکول کرده است.

این رفتار توضیح می‌دهد چرا کاهش واردات هنوز به خالی شدن کامل بازار منجر نشده است. عرضه کم شده، اما در سمت مقابل تقاضای موثر نیز به دلیل گرانی و کاهش قدرت خرید افت کرده است. رئیس انجمن موبایل نیز پیش‌تر تأکید کرده بود نبود کمبود گسترده الزاماً به معنای تعادل بازار نیست؛ بلکه بازار همزمان کوچک‌تر و گران‌تر شده است.

پیش‌بینی قیمت موبایل؛ گوشی ارزان می‌شود؟

در کوتاه‌مدت سه عامل مسیر قیمت موبایل را تعیین می‌کنند: نرخ ارز، سرعت تخصیص و تأمین ارز واردکنندگان و ورود واقعی محموله‌های ثبت سفارش‌شده به بازار.

اگر ثبت سفارش‌های جدید به واردات واقعی منجر شود و دلار نیز ثبات پیدا کند، نخستین اثر احتمالاً در گوشی‌های اقتصادی زیر ۴۰۰ دلار دیده خواهد شد. افزایش رقابت میان واردکنندگان و بیشتر شدن موجودی می‌تواند حباب برخی مدل‌ها را تخلیه کند. در ارزیابی‌های صنفی حتی ظرفیت کاهش ۱۵ تا ۲۰ درصدی قیمت در صورت عادی شدن واردات مطرح شده، هرچند این برآورد به شرایط ارز و هزینه‌های جانبی وابسته است.

سناریوی دوم اما متفاوت است. اگر دلار دوباره افزایشی شود یا فرایند تأمین ارز و ورود کالا با تأخیر روبه‌رو شود، بازار می‌تواند همچنان در مسیر افزایش قیمت باقی بماند؛ زیرا موجودی قدیمی به تدریج با کالایی جایگزین خواهد شد که با هزینه‌های بالاتری وارد شده است.

در مجموع، بازار موبایل در شهریور ۱۴۰۵ بیش از آنکه با کمبود مطلق کالا روبه‌رو باشد، گرفتار رکود تورمی است؛ گوشی وجود دارد، اما قدرت خرید مشتری با قیمت‌ها همخوان نیست. عبور مدل‌های اقتصادی از محدوده ۴۰ و ۵۰ میلیون تومان و رسیدن بعضی پرچمداران به بیش از نیم میلیارد تومان نشان می‌دهد تلفن همراه برای بخش بزرگی از خانوارها از یک کالای قابل تعویض دوره‌ای به خریدی سنگین و بلندمدت تبدیل شده است. بازگشایی واردات می‌تواند بخشی از فشار را کاهش دهد، اما تا زمانی که بازار ارز آرام نشود، نمی‌توان انتظار داشت تابلوهای قیمت موبایل به سرعت به عقب برگردند.