فولاد ایرانیان
پیام تازه عارف درباره توافق با آمریکا؛ «اگر یادداشت تفاهم اجرا شود، تازه مسئله شروع میشود»
محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، در تازهترین موضع خود درباره تنشهای خارجی و آینده روابط ایران با آمریکا، خواستار اجرای تعهدات یادداشت تفاهم امضاشده میان دو طرف شد؛ اما همزمان تأکید کرد که از نگاه او حتی اجرای این تفاهم به معنای پایان اختلافات نخواهد بود. عارف که در مجمع صنفی کانون استادان دانشگاه ایران سخن میگفت، اقتصاد، مسائل اجتماعی و جلوگیری از پیشرفت علم و فناوری را سه حوزهای دانست که به اعتقاد او در کانون فشار خارجی قرار دارند و از دانشگاهها خواست در حوزه علم و فناوری نقش محوریتری بر عهده بگیرند.
۲۲:۴۴ - ۲۶ شهريور ۱۴۰۵
وانانیوز|
سخنان روز پنجشنبه ۲۶ شهریور ۱۴۰۵ محمدرضا عارف در دانشگاه تهران از چند جهت قابل توجه بود. معاون اول رئیسجمهور هم درباره آینده توافق موقت میان ایران و آمریکا سخن گفت، هم تصویری از نگاه دولت به رقابت علمی و فناورانه ارائه کرد و هم بهصراحت از ضعف ارتباط دولت با تشکلهای دانشگاهی انتقاد کرد.
عارف در بخشی از سخنانش گفت امیدوار است طرف مقابل «به میثاق خود وفادار بماند» و یادداشت تفاهم امضاشده اجرا شود. او بلافاصله اضافه کرد که حتی در صورت اجرای توافق، از منظر او چالش ایران با آنچه «نظام سلطه» مینامد پایان نخواهد یافت. این تعبیر، چارچوب سیاسی و تحلیلی معاون اول رئیسجمهور است و نه یک توصیف بیطرفانه از روابط بینالملل.
منظور عارف از «یادداشت تفاهم» چیست؟
با توجه به فضای سیاسی و مواضع مشابه مقامهای دولت در هفتههای اخیر، اشاره عارف به یادداشت تفاهم موقت ایران و آمریکا در خرداد ۱۴۰۵ است؛ توافقی که با هدف توقف عملیات نظامی و فراهم کردن زمینه مذاکرات گستردهتر میان تهران و واشنگتن شکل گرفت.
این توافق در ژوئن ۲۰۲۶ امضا شد و شامل توقف عملیات نظامی، تعهد به احترام به حاکمیت دو طرف و یک دوره زمانی برای حرکت به سوی توافق نهایی بود. در کنار آن، موضوعاتی مانند کشتیرانی در تنگه هرمز، تحریمهای نفتی و مذاکرات هستهای نیز به روند اجرای توافق گره خورده بود.
با این حال، اجرای یادداشت تفاهم خیلی زود با اختلاف مواجه شد. رویترز در مرداد گزارش داد تهران و واشنگتن درباره اجرای تعهدات یکدیگر اختلاف جدی دارند و مقامهای ایرانی تأکید کردهاند بازگشت آمریکا به تعهدات توافق، پیششرط ادامه مسیر دیپلماتیک است.
مسعود پزشکیان نیز اول شهریور اعلام کرد اگر آمریکا به تعهدات خود در توافق موقت بازگردد، ایران نیز متقابلاً به تعهداتش عمل خواهد کرد. بنابراین سخنان تازه عارف را میتوان ادامه همان موضع رسمی دولت دانست.
عارف: حتی اجرای توافق پایان اختلاف نیست
بخش سیاسیتر سخنان عارف دقیقاً از همین نقطه آغاز شد.
معاون اول رئیسجمهور تأکید کرد که از نگاه او، اجرای یادداشت تفاهم صرفاً میتواند یک مرحله از منازعه را مدیریت کند و به معنای پایان اختلافات ساختاری ایران و آمریکا نیست.
این سخن نشان میدهد دولت میان دو مفهوم تفکیک قائل میشود: نخست کاهش تنش و اجرای یک توافق مشخص و دوم، اختلافات بلندمدت سیاسی و راهبردی ایران با آمریکا.
در عمل نیز بسیاری از موضوعات اختلافی دو کشور فراتر از مفاد یک آتشبس یا توافق موقت قرار دارند؛ از برنامه هستهای و تحریمها گرفته تا امنیت منطقهای، حضور نظامی آمریکا و اختلاف درباره مسیرهای انرژی.
بنابراین حتی اگر توافق موقت دوباره وارد مرحله اجرایی کامل شود، حل همه اختلافات نیازمند مذاکرات و توافقهای جداگانه خواهد بود. این برداشت با ساختار خود یادداشت تفاهم نیز هماهنگ است، زیرا توافق خرداد بیشتر به عنوان مقدمهای برای مذاکرات بعدی طراحی شده بود.
«سه راهبرد دشمن» از نگاه معاون اول رئیسجمهور
عارف در ادامه سخنانش سه محور را برای فشار خارجی بر ایران مطرح کرد: اقتصاد، حوزه اجتماعی و کند کردن یا متوقف کردن پیشرفت علم و فناوری.
این سهگانه، ارزیابی سیاسی خود معاون اول رئیسجمهور از تهدیدهای خارجی است. او گفت در هر سه حوزه دانشگاه باید نقش داشته باشد، اما بیشترین تأکیدش بر علم و فناوری بود.
عارف استدلال کرد طرفهای مقابل ایران به جدیدترین فناوریها مجهزند و ایران نیز برای حفظ قدرت خود باید توان علمی و فناورانهاش را ارتقا دهد.
در بخش دیگری از همان نشست نیز گفت دولت از ابتدای فعالیت خود به این جمعبندی رسیده که «هیچ اولویتی بالاتر از علم و فناوری» ندارد و نیروی انسانی را یکی از مهمترین مزیتهای کشور میداند. پایگاه اطلاعرسانی دولت نیز همین محور را به عنوان یکی از بخشهای اصلی سخنرانی او برجسته کرده است.
چرا عارف دانشگاه را وارد بحث امنیت ملی کرد؟
یکی از مهمترین نکات سخنرانی، تغییر نگاه از دانشگاه به عنوان صرفاً مرکز آموزشی به دانشگاه به عنوان بخشی از ظرفیت راهبردی کشور بود.
عارف گفت جنگهای آینده بیش از گذشته به دانش، فناوری و نیروی انسانی متخصص وابسته خواهد بود و از دانشمندان جوان به عنوان عناصر اصلی این رقابت یاد کرد. او همچنین خواستار جهتگیری پژوهش، آموزش و نوآوری دانشگاهها به سمت نیازهای واقعی کشور شد.
این نگاه فقط به صنایع دفاعی محدود نمیشود. فناوری انرژی، هوش مصنوعی، امنیت سایبری، الکترونیک، پزشکی پیشرفته، زیرساختهای ارتباطی و فناوریهای صنعتی نیز میتوانند مستقیماً بر توان اقتصادی و امنیتی کشور اثر بگذارند.
اما تبدیل این هدف به برنامه اجرایی مستلزم بودجه پژوهشی، ارتباط دانشگاه با صنعت، ثبات سیاستگذاری و حفظ نیروی متخصص است؛ موضوعاتی که صرفاً با اعلام اولویت علم و فناوری حل نمیشوند.
اعتراف عارف به ضعف ارتباط دولت و دانشگاه
سخنان معاون اول فقط متوجه فشارهای خارجی نبود و بخشی از انتقادهای او مستقیماً به عملکرد خود دولت بازمیگشت.
عارف اذعان کرد که دولت طی حدود دو سال گذشته آنطور که باید ارتباط منظم و مؤثری با تشکلهای دانشگاهی برقرار نکرده و گفت این ضعف باید جبران شود. او از دانشگاهها خواست در حل «ناترازیهای» کشور، از مسائل انرژی گرفته تا مشکلات ساختاری دیگر، نقش بیشتری ایفا کنند.
این اعتراف از آن جهت مهم است که اگر دانشگاه قرار است در رقابت علمی و فناوری نقش راهبردی داشته باشد، ارتباط آن با دستگاه اجرایی نیز باید فراتر از نشستها و فراخوانهای عمومی باشد.
عارف درباره مشکلات اقتصادی هم عذرخواهی کرد
نشست روز پنجشنبه فقط رنگوبوی سیاست خارجی نداشت. عارف در بخش دیگری از صحبتهایش به وضعیت معیشتی مردم پرداخت و گفت دولت از اینکه دخلوخرج بسیاری از خانوارها، بهویژه حقوقبگیران، با یکدیگر نمیخواند، عذرخواهی میکند.
او گرانی را یکی از مسائل جدی کنونی کشور دانست و تأکید کرد حل این مسئله به تصمیم چند مدیر محدود نمیشود و نیازمند اجماع علمی و کارشناسی است.
کنار هم قرار دادن این بخش با بحث سیاست خارجی قابل توجه است: عارف عملاً اقتصاد داخلی، توان علمی و روابط خارجی را سه پرونده جدا از هم نمیبیند و آنها را به یکدیگر مرتبط میداند.
پیام سخنان عارف برای آینده مذاکرات چیست؟
سخنان معاون اول رئیسجمهور را نمیتوان به معنای اعلام یک توافق تازه یا آغاز دور جدید مذاکرات تلقی کرد.
آنچه او مطرح کرده، تأکید دوباره بر اجرای همان تعهدات قبلی و موضع سیاسی دولت درباره آینده روابط با آمریکاست. آخرین گزارشهای مستقل نشان میدهد اختلاف بر سر نحوه اجرای توافق موقت همچنان باقی است و تهران اجرای تعهدات آمریکا را شرط پیشرفت روند دیپلماتیک میداند.
از سوی دیگر، عبارت عارف مبنی بر اینکه حتی اجرای یادداشت تفاهم «پایان کار» نیست، نشان میدهد دولت انتظار ندارد یک توافق موقت همه اختلافات چنددههای را حل کند.
در نتیجه، پیام اصلی سخنرانی ۲۶ شهریور را میتوان در دو سطح خواند: در سطح خارجی، دعوت به اجرای توافق و ادامه مسیر دیپلماتیک؛ و در سطح داخلی، تأکید بر علم، فناوری و دانشگاه به عنوان بخشی از پاسخ ایران به فشارهای اقتصادی و امنیتی.
اینکه این دو مسیر تا چه اندازه به نتیجه برسند، به تصمیمهای آینده طرفهای توافق و همچنین میزان تحقق سیاستهای علمی و اقتصادی دولت در داخل کشور وابسته خواهد بود.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پربحث
