شوک ۱۳۱ درصدی به قیمت پوشک؛ کالای ضروری نوزادان در شش ماه بیش از دو برابر شد

بررسی تغییر قیمت از ۳۶۷ هزار تومان به ۸۵۰ هزار تومان نشان می‌دهد یک بسته پوشک در این بازه حدود ۴۸۳ هزار تومان گران‌تر شده است. به بیان دیگر، خانواده برای خرید همان محصولی که در آذر سال گذشته کمتر از ۴۰۰ هزار تومان هزینه می‌کرد، در خرداد امسال باید بیش از دو برابر پول پرداخت می‌کرد.

رشد دقیق این دو عدد حدود ۱۳۱.۶ درصد است؛ افزایشی که برای کالایی مصرفی و غیرقابل حذف، فشار بیشتری نسبت به بسیاری از کالاهای بادوام بر بودجه خانوار وارد می‌کند. پوشک برخلاف لوازمی مانند کالسکه یا تخت کودک، خرید یک‌باره نیست و خانواده دارای نوزاد باید آن را به‌صورت مستمر تهیه کند.

داده‌های دیگری از بازار نیز جهت کلی این افزایش را تأیید می‌کنند. در یک نمونه مستند از یک بسته ۲۸ عددی سایز پنج، قیمت مصرف‌کننده از ۳۵۱ هزار و ۴۰۰ تومان در دوم دی ۱۴۰۴ به ۶۵۰ هزار تومان در اواخر بهمن و سپس به ۷۹۰ هزار تومان در ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ رسیده بود؛ یعنی طی کمتر از پنج ماه، قیمت آن بیش از دو برابر شد.

پوشک ۸۶۵ هزار تومانی هم وارد بازار شد

افزایش قیمت به ماه‌های ابتدایی سال محدود نمانده است. گزارش‌های بازار در شهریور ۱۴۰۵ نیز نمونه‌هایی از پوشک با قیمت حدود ۸۶۵ هزار تومان را ثبت کرده‌اند؛ در حالی که همان محصول پیش‌تر حدود ۳۶۰ هزار تومان خریداری می‌شد.

البته قیمت همه برندها و سایزهای پوشک یکسان نیست. تعداد پوشک موجود در بسته، سایز، برند، کیفیت مواد جاذب و فروشگاه عرضه‌کننده می‌تواند قیمت نهایی را تغییر دهد.

به همین دلیل، نمی‌توان عدد ۸۵۰ هزار تومان را قیمت تمام انواع پوشک در کشور دانست. برای مقایسه، یک برآورد منتشرشده در شهریور میانگین قیمت بسته ۲۸ عددی پوشک معمولی را حدود ۵۷۵ هزار تومان در سال ۱۴۰۵ اعلام کرده است؛ در همان گزارش متوسط قیمت در سال ۱۴۰۴ حدود ۳۶۸ هزار تومان عنوان شده است.

اما مجموعه این داده‌ها یک پیام مشترک دارند: هزینه خرید پوشک طی یک تا دو سال اخیر با سرعت بالایی افزایش یافته است.

چرا پوشک این‌قدر گران شد؟

جدیدترین اظهارات فعالان بازار نشان می‌دهد گرانی پوشک بیش از آنکه ناشی از کمبود کالا باشد، از افزایش هزینه تولید ناشی می‌شود.

علیرضا رضائی قهرودی، رئیس اتحادیه عطار و عمده‌فروشان مواد شوینده و پاک‌کننده، در اظهاراتی که ۲۷ شهریور منتشر شد، گفته است قیمت محصولات در کارخانه تعیین می‌شود و فروشندگان با توجه به فاکتور خرید و سود حدود ۱۳ تا ۱۵ درصد کالا را عرضه می‌کنند.

او علت افزایش قیمت را نوسانات ارزی و بالا رفتن هزینه مواد اولیه عنوان کرده است. عضو هیئت‌مدیره انجمن صنایع سلولزی بهداشتی ایران نیز گفته کارخانه‌ها مواد اولیه کافی دارند و میزان تولید حتی بیش از نیاز مصرف است.

این نکته مهم است؛ زیرا برخلاف برخی دوره‌های گذشته، بازار در حال حاضر ظاهراً با بحران کمبود فیزیکی پوشک مواجه نیست. مسئله این بار قیمت تمام‌شده است.

۷۰ درصد مواد اولیه پوشک وارداتی است

وابستگی تولید پوشک به واردات، این محصول را به تغییرات نرخ ارز حساس کرده است.

بر اساس تازه‌ترین گزارش منتشرشده از فعالان صنایع سلولزی، دست‌کم ۷۰ درصد مواد اولیه پوشک بچه و محصولات سلولزی مرتبط وارداتی است. بخشی از مواد اصلی نیز از خمیر پالپ تولیدشده از درختان خاص تأمین می‌شود که امکان تولید کافی آن در داخل کشور وجود ندارد.

در نتیجه، افزایش نرخ ارز تنها قیمت محصول خارجی را بالا نمی‌برد؛ بلکه پوشک تولید داخل نیز از رشد ارز تأثیر می‌گیرد.

این وابستگی توضیح می‌دهد چرا حتی با فعالیت کامل کارخانه‌های داخلی و نبود کمبود در فروشگاه‌ها، قیمت می‌تواند همچنان افزایش پیدا کند. تولیدکننده برای تأمین مواد اولیه، بسته‌بندی، قطعات ماشین‌آلات و برخی ترکیبات مصرفی با هزینه‌های بالاتری روبه‌رو می‌شود و این افزایش در نهایت به قیمت مصرف‌کننده منتقل می‌شود.

پوشک از یک کالای عادی به هزینه جدی خانوار تبدیل شد

اثر گرانی پوشک زمانی روشن‌تر می‌شود که هزینه ماهانه آن محاسبه شود.

اگر یک خانواده بسته به سن و میزان مصرف کودک، ماهانه سه تا چهار بسته پوشک تهیه کند، حتی با فرض قیمت متوسط ۵۷۵ هزار تومان، تنها هزینه پوشک می‌تواند به حدود ۱.۷ تا ۲.۳ میلیون تومان در ماه برسد. اگر خانواده مجبور به خرید بسته‌های ۸۰۰ تا ۸۵۰ هزار تومانی باشد، این رقم به حدود ۲.۴ تا ۳.۴ میلیون تومان افزایش پیدا می‌کند.

این هزینه جدا از شیرخشک، دارو، لباس، غذای کودک، محصولات بهداشتی و مراجعات درمانی است.

یک گزارش منتشرشده در شهریور ۱۴۰۵، مجموع هزینه‌های پایه نگهداری یک نوزاد را در برخی برآوردها تا حدود ۲۰ میلیون تومان در ماه عنوان کرده و افزایش قیمت پوشک و شیرخشک را از عوامل اصلی رشد هزینه‌ها دانسته است.

گرانی پوشک حتی به سیاست‌های حمایتی رسید

ابعاد افزایش قیمت پوشک آن‌قدر گسترده شد که این کالا وارد سیاست‌های حمایتی دولت نیز شد.

در اسفند ۱۴۰۴ اعلام شد خانوارها می‌توانند پوشک را از طریق کالابرگ الکترونیکی در برخی فروشگاه‌ها تهیه کنند. سخنگوی دولت آن زمان تغییر شرایط ارزی مواد اولیه را یکی از عوامل اثرگذار بر قیمت تمام‌شده پوشک عنوان کرده بود.

از سوی دیگر، «کارت امید مادر» نیز از ابتدای سال ۱۴۰۵ وارد مرحله اجرا شده است. بر اساس گزارش منتشرشده به نقل از ایسنا، این کارت ماهانه دو میلیون تومان اعتبار برای مادران واجد شرایط در دو سال نخست زندگی نوزاد در نظر می‌گیرد و گرانی چندباره پوشک یکی از موضوعاتی بود که در شکل‌گیری این حمایت مورد توجه قرار گرفت. تا شهریور، برای بیش از ۲۷۰ هزار کودک در یکی از مراحل اجرای طرح اعتبار تخصیص یافته بود.

با این حال، سرعت رشد قیمت کالاهای کودک این پرسش را ایجاد می‌کند که قدرت خرید این حمایت‌ها در صورت ادامه تورم تا چه اندازه حفظ خواهد شد.

آیا قیمت پوشک دوباره بالا می‌رود؟

چشم‌انداز قیمت پوشک بیش از هر چیز به نرخ ارز و هزینه تأمین مواد اولیه وابسته است.

فعالان صنفی صراحتاً گفته‌اند تا زمانی که نرخ ارز نوسان داشته باشد، بازار محصولات سلولزی نیز می‌تواند شاهد تغییر قیمت باشد. در عین حال، آنها تأکید می‌کنند تولید در سطح بالایی قرار دارد و فعلاً کمبود کالا عامل افزایش نرخ نیست.

بنابراین در کوتاه‌مدت، افزایش عرضه داخلی به تنهایی تضمین‌کننده کاهش قیمت نیست. اگر هزینه واردات مواد اولیه در سطح بالا باقی بماند، فشار هزینه‌ای همچنان به تولیدکنندگان منتقل خواهد شد.

در نقطه مقابل، ثبات نرخ ارز، تسهیل واردات مواد اولیه و کاهش هزینه تأمین می‌تواند سرعت رشد قیمت‌ها را مهار کند؛ هرچند بازگشت قیمت‌ها به سطوح سال گذشته با توجه به جهش ایجادشده دشوار به نظر می‌رسد.

پوشک ۸۵۰ هزار تومانی؛ نماد تورم کالاهای کودک

افزایش قیمت یک نمونه پوشک از ۳۶۷ هزار تومان به ۸۵۰ هزار تومان تنها یک تغییر روی برچسب قیمت نیست؛ این حرکت معادل رشد بیش از ۱۳۱ درصدی برای کالایی است که خانواده امکان حذف آن از سبد مصرفی را ندارد.

داده‌های مستقل بازار نیز این جهت را تأیید می‌کنند؛ یک محصول ۳۵۱ هزار تومانی در چند ماه به ۷۹۰ هزار تومان رسیده و در ماه‌های بعد نمونه‌هایی در محدوده ۸۶۵ هزار تومان نیز گزارش شده‌اند.

در شرایطی که فعالان صنعت از نبود کمبود و حتی تولید بیش از نیاز خبر می‌دهند، نرخ ارز و وابستگی بالا به مواد اولیه وارداتی اکنون مهم‌ترین توضیح برای موج گرانی پوشک است. نتیجه این وضعیت نیز مستقیماً در سبد خانواده‌های دارای کودک دیده می‌شود؛ جایی که یک کالای مصرفی روزانه در مدت کوتاهی از چند صد هزار تومان به نزدیکی مرز یک میلیون تومان برای برخی بسته‌ها رسیده است.