قیمت برنج پاکستانی امروز ۲۹ شهریور ۱۴۰۵؛ کیسه ۱۰ کیلویی تا ۳.۸ میلیون تومان | چرا برنج خارجی دیگر ارزان نیست؟

برنج پاکستانی سال‌ها یکی از جایگزین‌های ارزان‌تر برنج ایرانی برای خانوارهایی بود که امکان خرید ارقام ممتاز شمال کشور را نداشتند. فاصله قیمتی میان برنج خارجی و محصول ممتاز ایرانی، مهم‌ترین مزیت آن بود.

اما اکنون این فاصله در برخی بخش‌های بازار کمتر شده است.

وقتی یک کیسه ۱۰ کیلویی برنج پاکستانی نزدیک چهار میلیون تومان قیمت دارد، هزینه هر کیلو به حدود ۳۵۰ تا ۳۸۰ هزار تومان می‌رسد؛ سطحی که دیگر با تصویر سنتی «برنج اقتصادی» سازگار نیست.

قیمت برنج پاکستانی امروز ۲۹ شهریور ۱۴۰۵

براساس آخرین قیمت‌های عرضه‌شده در بازار، برخی از ارقام پرتقاضای پاکستانی در محدوده زیر قرار دارند:

این قیمت‌ها به معنای متوسط رسمی کل بازار نیستند و بسته به برند، فروشنده، نوع باسماتی، سال برداشت و کیفیت محصول تفاوت دارند.

برای نمونه، پایش قیمت‌ها در پایان مرداد نشان می‌داد برنج پاکستانی ۱۱۲۱ در فروشگاه‌های مختلف از حدود ۲ میلیون و ۶۸۰ هزار تا چهار میلیون تومان عرضه می‌شد و قیمت میانه نمونه‌های بررسی‌شده حدود ۳ میلیون و ۷۵۰ هزار تومان بود.

در ۱۴ شهریور نیز قیمت کیسه‌های ۱۰ کیلویی برنج خارجی عمدتاً در بازه ۲ میلیون و ۹۱۰ هزار تا ۳ میلیون و ۶۹۰ هزار تومان گزارش شده بود.

بنابراین بازار در سطح بالایی قرار دارد، اما تعبیر «رکورد کاملاً بی‌سابقه» برای همه برندها نیازمند احتیاط است؛ زیرا برخی برندهای پاکستانی در مرداد نیز تا چهار میلیون تومان قیمت‌گذاری شده بودند.

چرا برنج پاکستانی دیگر ارزان نیست؟

مهم‌ترین تغییر ساختاری به سیاست ارزی برمی‌گردد.

ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی برنج در آذر ۱۴۰۴ حذف شد. پس از آن، تأمین ارز واردات برنج ابتدا به تالار دوم و سپس به مرکز مبادله منتقل شد؛ نرخ‌هایی که به‌مراتب بالاتر از ارز ترجیحی هستند و طبیعتاً هزینه ریالی واردکننده را افزایش می‌دهند. آمار گمرک نشان می‌داد در ۱۰ ماه سال ۱۴۰۴ حدود ۱.۲۵ میلیون تن برنج به ارزش ۱.۳۱۵ میلیارد دلار وارد شده و متوسط ارزش وارداتی هر کیلو تقریباً ۱.۰۶ دلار بوده است.

همین تغییر نرخ ارز به تنهایی می‌تواند بخش بزرگی از جهش قیمت برنج خارجی را توضیح دهد.

اگر کالایی که پیش‌تر بخشی از هزینه ارزی آن با نرخ ترجیحی تأمین می‌شد، با نرخ نزدیک‌تر به بازار تأمین شود، قیمت نهایی نیز حتی بدون افزایش قیمت جهانی کالا بالا می‌رود.

واردات از ۲۴ شهریور دوباره تسهیل شد

یک تحول تازه می‌تواند در هفته‌های آینده بر بازار اثر بگذارد.

سامانه جامع تجارت اعلام کرده از ۲۴ شهریور ۱۴۰۵ ثبت سفارش انواع برنج سفید و غیرسفید دوباره باز شده و شرط سقف سابقه بازرگانان نیز برای این دوره برداشته شده است.

این تصمیم از یک جهت می‌تواند فشار سمت عرضه را کاهش دهد؛ زیرا ورود تعداد بیشتری از بازرگانان به فرآیند واردات، در صورت تأمین ارز و انجام به‌موقع ترخیص، رقابت را افزایش می‌دهد.

رئیس هیئت‌مدیره انجمن واردکنندگان برنج نیز اخیراً گفته است تولید داخلی ایران حدود دو میلیون تن است، در حالی که نیاز سالانه کشور نزدیک ۳.۵ میلیون تن برآورد می‌شود؛ بنابراین واردات حدود ۱.۵ میلیون تن برای پر کردن فاصله عرضه و تقاضا نقش ساختاری دارد. او بی‌ثباتی سیاست واردات و وقفه در تأمین ارز را از مهم‌ترین تهدیدهای بازار دانسته است.

این داده نشان می‌دهد واردات برای بازار برنج ایران یک گزینه فرعی نیست؛ بخشی از ساختار تأمین کشور است.

آیا پاکستان صادرات برنج را محدود کرده است؟

در این قسمت، داده‌های جدید با یکی از فرضیات رایج بازار همخوانی ندارد.

داده‌های منتشرشده در پاکستان نشان می‌دهد صادرات برنج این کشور در ابتدای سال مالی جدید کاهش پیدا نکرده، بلکه افزایش یافته است. در ماه ژوئیه، ارزش صادرات کل برنج پاکستان نسبت به سال قبل ۱۹.۱۵ درصد رشد داشت و صادرات باسماتی از نظر ارزش ۳۷.۳۷ درصد و از نظر حجم ۲۸.۷۸ درصد افزایش یافت. دولت پاکستان حتی حمایت از صادرات برنج را تا پایان سپتامبر تمدید کرده است.

بنابراین در شرایط فعلی شواهد محکمی برای این ادعا که «سیاست محدودکننده صادرات پاکستان» عامل اصلی گرانی بازار ایران بوده وجود ندارد.

برعکس، اسلام‌آباد در ماه‌های اخیر بر گسترش صادرات کشاورزی تأکید کرده و ایران و پاکستان نیز در ژوئن بر توسعه تجارت محصولاتی از جمله برنج توافق کرده‌اند.

در نتیجه، عامل داخلی نرخ ارز و فرآیند واردات برای توضیح گرانی برنج پاکستانی اهمیت بیشتری دارد.

قیمت خود برنج پاکستانی در مبدأ چقدر است؟

قیمت جهانی همه انواع برنج پاکستان یکسان نیست.

اطلاعات تجاری برای محموله‌های سپتامبر نشان می‌دهد قیمت FOB کراچی برای باسماتی ۱۱۲۱ بسته به نوع آن حدود ۱۱۳۵ تا ۱۲۰۵ دلار در هر تن بوده، در حالی که برنج PK386 در محدوده تقریباً ۶۹۵ تا ۷۹۰ دلار در هر تن عرضه می‌شده است.

این اختلاف توضیح می‌دهد چرا حتی میان دو برنج پاکستانی ممکن است فاصله زیادی در قیمت خرده‌فروشی وجود داشته باشد.

۱۱۲۱ باسماتی اصولاً کالایی گران‌تر از بسیاری از ارقام غیر باسماتی پاکستان است. بنابراین مقایسه صرف «پاکستانی بودن» کافی نیست و نوع رقم، درصد شکستگی، کهنگی محصول و شیوه فرآوری باید در نظر گرفته شود.

چرا خانوارها فشار بیشتری احساس می‌کنند؟

مشکل اصلی فقط درصد افزایش قیمت نیست؛ مبلغ نهایی خرید یک کیسه است.

خانواری که برای تهیه یک بسته ۱۰ کیلویی باید ۳.۵ تا ۳.۸ میلیون تومان بپردازد، با یک هزینه نقدی سنگین روبه‌روست. همین مسئله می‌تواند الگوی خرید را تغییر دهد و مصرف‌کننده را به سمت بسته‌های کوچک‌تر، برنج هندی، نیم‌دانه یا ارقام داخلی ارزان‌تر سوق دهد.

اما درباره «افت شدید فروش» برندهای پاکستانی هنوز آمار رسمی و جامعی منتشر نشده است. بنابراین کاهش قدرت خرید و احتیاط مصرف‌کننده قابل انتظار است، ولی نمی‌توان بدون داده فروش کل بازار درصد مشخصی برای رکود تقاضا اعلام کرد.

آیا برنج پاکستانی در مهر ارزان می‌شود؟

تحولات اخیر دو نیروی مخالف ایجاد کرده‌اند.

از یک طرف، نرخ بالاتر تأمین ارز نسبت به دوران ارز ۲۸۵۰۰ تومانی، کف هزینه واردات را بالا برده و اجازه بازگشت آسان قیمت‌ها به سطوح قدیمی را نمی‌دهد.

از طرف دیگر، باز شدن ثبت سفارش از ۲۴ شهریور و حذف سقف سابقه بازرگانان می‌تواند طی هفته‌های آینده واردات را روان‌تر کند. اگر محموله‌های جدید به موقع وارد و توزیع شوند، رقابت بیشتر احتمالاً مانع شکل‌گیری موج افزایشی دیگری خواهد شد.

به همین دلیل در کوتاه‌مدت، سناریوی ثبات در سطوح بالا یا نوسان محدود از افت شدید قیمت محتمل‌تر به نظر می‌رسد.

برنج پاکستانی همچنان تنظیم‌کننده بازار است، اما دیگر «ارزان» نیست

برنج خارجی هنوز نقش مهمی در تأمین نیاز کشور دارد؛ تولید داخلی به تنهایی پاسخگوی مصرف نیست و آمارها از نیاز دائمی به واردات حکایت دارند.

اما مفهوم «برنج وارداتی ارزان» طی یک سال گذشته تغییر کرده است.

حذف ارز ترجیحی، انتقال تأمین ارز به نرخ‌های بالاتر، وقفه‌های ثبت سفارش و افزایش هزینه ریالی واردات باعث شده محصولی که زمانی گزینه حفاظتی خانواده‌ها در برابر گرانی برنج ایرانی بود، خودش به کالایی چندمیلیونی تبدیل شود.

بازار ۲۹ شهریور نشان می‌دهد کیسه ۱۰ کیلویی برنج پاکستانی اکنون عموماً در کانال ۳.۵ تا ۳.۸ میلیون تومان قرار دارد. اگر تسهیل واردات اخیر به افزایش واقعی عرضه منجر شود، ممکن است بازار از جهش دوباره فاصله بگیرد؛ اما بازگشت به قیمت‌های دوران ارز ترجیحی، بدون تغییر جدی در نرخ ارز یا سیاست حمایتی، فعلاً دور از دسترس به نظر می‌رسد.