قیمت لاستیک چرا بالا رفت؟ هزینه حمل تا ۸ برابر شد؛ کمبود تایر سنگین جدی‌تر از سواری

عباس‌آبادی دانشور مهم‌ترین عامل را کاهش دسترسی کارخانه‌ها به مواد اولیه عنوان کرده است.

به گفته او، تایرسازان برای آنکه خطوط تولید بدون وقفه فعالیت کنند باید ذخیره کافی از مواد اولیه داشته باشند، اما مشکلات ایجادشده در مسیرهای آبی واردات باعث شده ورودی مواد اولیه کاهش پیدا کند و کارخانه‌ها بخشی از نیاز خود را از مسیرهای زمینی و ریلی تأمین کنند.

این تغییر مسیر رایگان نیست.

رئیس کمیسیون تخصصی لاستیک و روغن خودرو اتاق اصناف گفته هزینه حمل در این روش‌ها چند برابر شده و در برخی موارد حتی تا هشت برابر هزینه پیشین افزایش پیدا کرده است. این عدد فعلاً یک برآورد اعلام‌شده از سوی این مقام صنفی است و نه میانگین رسمی همه محموله‌های صنعت؛ با این حال داده‌های مستقل صنعت نیز اصل جهش هزینه لجستیک را تأیید می‌کنند.

مدیرعامل گروه صنعتی بارز در ابتدای شهریور گفته بود ورود برخی مواد اولیه بیش از دو ماه تأخیر داشته و در شرایط جدید، هزینه حمل هر کیلوگرم مواد اولیه تایر در برخی مسیرها به حدود یک دلار رسیده است.

۳۵ تا ۴۰ درصد مواد اولیه تایر وارداتی است

اهمیت اختلال در حمل‌ونقل زمانی روشن‌تر می‌شود که میزان وابستگی صنعت به واردات را در نظر بگیریم.

بر اساس اعلام مدیرعامل بارز، صنعت تایر ایران سالانه حدود ۳۰۰ هزار تن تایر تولید می‌کند و بین ۳۵ تا ۴۰ درصد مواد اولیه مورد نیاز آن از خارج کشور وارد می‌شود. حجم واردات مواد اولیه سالانه بین ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار تن و ارزش ارزی آن بیش از ۳۰۰ میلیون یورو عنوان شده است.

به این ترتیب، حتی اگر خط تولید داخل کشور فعال باشد، اختلال چندماهه در ورود کائوچوی طبیعی و سایر مواد تخصصی می‌تواند به سرعت موجودی انبار کارخانه‌ها را کاهش دهد.

این مسئله توضیح می‌دهد چرا مشکل فعلی صنعت صرفاً با افزایش ساعت کار کارخانه یا بالا بردن ظرفیت اسمی تولید حل نمی‌شود؛ تولید بیشتر ابتدا به مواد اولیه بیشتر نیاز دارد.

کمبود کائوچو تولید لاستیک را کاهش داده است

گزارش دیگری از تسنیم در هفتم شهریور نیز همین فشار را تأیید می‌کند.

یک فعال حوزه تأمین مواد اولیه گفته کارخانه‌های تایرسازی در تأمین برخی مواد تخصصی، به‌خصوص کائوچو، مشکل دارند و همین مسئله ظرفیت تولید را کاهش داده است. قیمت کائوچوی طبیعی نیز که پیش‌تر حدود ۱۸۰۰ تا ۲۵۰۰ دلار معامله می‌شد، در برخی محموله‌ها تا محدوده ۳۰۰۰ دلار و بیشتر در مرز ورودی ایران افزایش یافته است.

به گفته همین فعال صنعتی، هزینه‌های جاری واحدهای تولیدی از ابتدای سال بین ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش پیدا کرده است.

ترکیب رشد قیمت جهانی کائوچو، افزایش نرخ ارز، حمل گران‌تر و قطعی برق باعث شده فشار هزینه به شکل همزمان از چند مسیر به تولیدکننده وارد شود.

بنابراین افزایش نرخ لاستیک را نمی‌توان فقط با یک متغیر توضیح داد.

لاستیک سایز ۱۳ و ۱۴ کمبود ندارد

در بازار لاستیک خودروهای سواری، شرایط نسبت به تایرهای سنگین آرام‌تر است.

عباس‌آبادی دانشور گفته در حال حاضر برای تایرهای سایز ۱۳ و ۱۴ کسری مشخصی وجود ندارد و در سایز ۱۵ نیز کمبود محدودتر است. به اعتقاد او اگر کارخانه‌ها حجم بیشتری از تولید خود را در سبد توزیع قرار دهند، مشکل سایز ۱۵ نیز قابل کنترل خواهد بود.

با این حال او به یک تغییر قابل توجه در حجم تحویل اشاره کرده و گفته سبدهایی که پیش‌تر بیش از ۳۰۰ حلقه تایر در آنها عرضه می‌شد، در برخی موارد به حدود ۸۰ حلقه کاهش یافته‌اند.

این تفاوت مهم است: ممکن است بازار در سطح خرده‌فروشی هنوز با «قحطی لاستیک» روبه‌رو نباشد، اما کاهش حجم تحویل به شبکه توزیع می‌تواند در صورت استمرار، زمینه شکل‌گیری کمبود موضعی و افزایش فاصله قیمت کارخانه و بازار را فراهم کند.

بحران اصلی در لاستیک‌های TBR است

بازار تایرهای سنگین وضعیت متفاوتی دارد.

TBR عمدتاً به تایرهای رادیال کامیونی و اتوبوسی گفته می‌شود؛ بخشی که تولید داخل هنوز نمی‌تواند تمام نیاز ناوگان حمل‌ونقل را پوشش دهد.

عباس‌آبادی دانشور گفته این تایرها بخش قابل توجهی از نیاز خود را از مسیر واردات تأمین می‌کردند و تولید داخلی به تنهایی پاسخگوی مصرف نیست. او ابراز امیدواری کرده با تسهیل واردات، تایرهای TBR سریع‌تر به ناوگان سنگین تحویل داده شوند.

این ارزیابی با آمار انجمن تولیدکنندگان نیز همخوان است.

سخنگوی انجمن تولیدکنندگان لاستیک در ۲۲ شهریور اعلام کرد در بخش تایرهای سنگین، تولید داخل فقط حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد نیاز بازار را تأمین می‌کند.

همین عدد نشان می‌دهد حساسیت تایر کامیون و اتوبوس به واردات بسیار بیشتر از لاستیک سواری است.

آیا لاستیک دوباره گران می‌شود؟

بازار نشانه‌هایی از انتقال هزینه تولید به قیمت فروش را نیز نشان داده است.

شرکت ایران یاسا تایر و رابر با نماد «پاسا» از ۲۸ شهریور میانگین نرخ فروش محصولات خود را ۱۵ درصد افزایش داد. این شرکت در اطلاعیه خود افزایش قیمت مواد اولیه و هزینه‌های تولید را دلیل اصلاح نرخ اعلام کرده است.

پیش‌تر نیز سخنگوی انجمن تایرسازان از اصلاح حدود ۳۰ درصدی قیمت برخی محصولات با هماهنگی نهادهای نظارتی خبر داده و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و تولید را عامل اصلی این تغییر عنوان کرده بود.

بنابراین جمله «افزایش قیمت دلیل بر گرانی تایر نیست» که از سوی رئیس کمیسیون تخصصی مطرح شده، بیشتر باید به این معنا تعبیر شود که رشد فعلی را از نگاه صنف نمی‌توان صرفاً ناشی از سودجویی یا کمبود مصنوعی دانست؛ بلکه بخش مهمی از آن به افزایش هزینه تمام‌شده مربوط می‌شود.

برای مصرف‌کننده، البته نتیجه نهایی همچنان افزایش مبلغ پرداختی است.

قطعی برق فشار دیگری بر کارخانه‌ها وارد کرده است

در کنار کائوچو و حمل، انرژی نیز به یکی از هزینه‌های مهم صنعت تبدیل شده است.

عباس‌آبادی دانشور قطعی برق کارخانه‌ها را یکی از دلایل افزایش فشار بر تولید عنوان کرده است.

این مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که صنعت با مواد اولیه محدود کار کند؛ زیرا هر توقف خط تولید می‌تواند بهره‌وری همان ذخیره محدود مواد را نیز پایین بیاورد و هزینه سربار به ازای هر حلقه را افزایش دهد.

به همین دلیل تولیدکنندگان در ماه‌های اخیر بارها بر ضرورت تأمین پایدار برق و مواد اولیه همزمان تأکید کرده‌اند.

آیا کمبود لاستیک در مهر برطرف می‌شود؟

در بازار سواری، شواهد فعلی از کمبود گسترده پشتیبانی نمی‌کند.

سایزهای ۱۳ و ۱۴ فعلاً در دسترس هستند و کسری سایز ۱۵ نیز از نگاه کمیسیون تخصصی قابل جبران است. اگر مسیرهای جایگزین ورود مواد اولیه تثبیت شود و کارخانه‌ها بتوانند سبد توزیع را دوباره بزرگ‌تر کنند، فشار بازار سواری می‌تواند کاهش پیدا کند.

اما درباره تایر سنگین، مسئله دشوارتر است.

وقتی تولید داخلی فقط ۳۰ تا ۴۰ درصد نیاز را پوشش می‌دهد، هر اختلال در واردات مستقیماً به کمبود تبدیل می‌شود. بنابراین وضعیت TBR بیش از هر چیز به تسهیل ثبت سفارش، تخصیص ارز و بازگشت جریان واردات وابسته است.

بازار لاستیک؛ کمبود عمومی نه، فشار هزینه بله

بازار تایر در پایان شهریور را نمی‌توان با یک عبارت ساده «کمبود» یا «فراوانی» توصیف کرد.

در لاستیک‌های سواری پرمصرف، فعلاً سایزهای ۱۳ و ۱۴ کمبود جدی ندارند و مشکل سایز ۱۵ محدودتر گزارش شده است؛ اما کاهش حجم تولید و عرضه می‌تواند در صورت ادامه اختلال مواد اولیه، این تعادل را شکننده کند. در بخش TBR، وابستگی بالاتر به واردات باعث شده وضعیت جدی‌تر باشد.

از سوی دیگر، اظهارات امروز درباره افزایش هزینه حمل تا هشت برابر در کنار داده‌های بارز درباره تأخیر بیش از دوماهه محموله‌ها، وارداتی بودن ۳۵ تا ۴۰ درصد مواد اولیه و رشد قیمت کائوچو نشان می‌دهد فشار اصلی صنعت اکنون در سمت هزینه و زنجیره تأمین قرار دارد.

اگر ورود مواد اولیه و تایرهای سنگین تسهیل شود، احتمال کاهش کمبود وجود دارد؛ اما با توجه به افزایش هزینه حمل، انرژی، ارز و مواد اولیه، بازگشت قیمت تایر به سطوح قبلی در کوتاه‌مدت دشوار به نظر می‌رسد. بازار ممکن است از نظر موجودی آرام‌تر شود، اما فشار قیمتی همچنان مهم‌ترین ریسک ماه‌های آینده صنعت لاستیک خواهد بود.