ترامپ از مذاکره «امروز» با ایران خبر داد؛ کانال دیپلماسی بعد از تهدید تند در سازمان ملل باز شد؟

اظهارات تازه ترامپ از این جهت خبرساز شده که تنها چند ساعت قبل، او از تریبون هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل مواضعی بسیار تند درباره ایران مطرح کرده بود. رئیس‌جمهور آمریکا در سخنرانی خود ضمن دفاع از سیاست دولتش در قبال ایران، تهدید کرد در صورت نرسیدن به توافق گزینه نظامی همچنان مطرح خواهد بود؛ همزمان اما پیش‌بینی کرد پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا امکان رسیدن به توافق وجود دارد.

به این ترتیب، پیام روز سه‌شنبه ترامپ دو وجه کاملاً متفاوت داشت: فشار و تهدید در سخنرانی عمومی، و سخن گفتن از مذاکرات جاری در حاشیه همان نشست.

ترامپ دقیقاً درباره مذاکره امروز با ایران چه گفت؟

ترامپ پس از دیدار با نخست‌وزیر بریتانیا در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل بار دیگر درباره روابط تهران و واشنگتن صحبت کرد.

به گزارش رویترز، او گفت ایران خواهان گفت‌وگو با آمریکاست و تماس‌ها ادامه دارد. بخش خبرساز سخنان او این جمله بود که طرف ایرانی «حتی امروز با ما صحبت کرده است». ترامپ همچنین مدعی شد روابط میان دو طرف در حال شکل گرفتن است و ابراز امیدواری کرد که در نهایت یک توافق حاصل شود.

او در عین حال بار دیگر مسئله برنامه هسته‌ای ایران را به عنوان یکی از خطوط اصلی سیاست واشنگتن مطرح کرد و گفت آمریکا با دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای موافقت نخواهد کرد. این موضع بخشی از چارچوب اعلامی دولت آمریکا در مذاکرات ماه‌های گذشته نیز بوده است.

اما یک نکته هنوز روشن نیست: ترامپ نگفت چه کسانی از طرف ایران و آمریکا امروز مذاکره کرده‌اند، این تماس در چه سطحی بوده و آیا گفت‌وگو مستقیم انجام شده یا از طریق واسطه‌ها.

آیا ایران مذاکره امروز را تأیید کرده است؟

تا شامگاه سه‌شنبه ۳۱ شهریور، تأیید رسمی و علنی از سوی دولت یا وزارت خارجه ایران درباره یک ملاقات مستقیم تازه با مقام‌های آمریکایی منتشر نشده است.

با این حال رویترز پیش از سخنان ترامپ به نقل از یک مقام ارشد ایرانی گزارش داده بود که هیأت ایران حاضر در نیویورک اختیار لازم برای پیگیری مسیر دیپلماتیک را دارد و تهران نشست مجمع عمومی را فرصتی برای احیای دیپلماسی می‌بیند. همان گزارش می‌گفت طرحی از سوی ایران در ۱۶ سپتامبر از طریق میانجی‌ها برای طرف آمریکایی ارسال شده است.

این مسئله احتمال وجود تبادل پیام یا تماس در حاشیه نشست نیویورک را تقویت می‌کند، اما هنوز برای نتیجه‌گیری درباره برگزاری مذاکره مستقیم و رسمی ایران و آمریکا در روز ۲۲ سپتامبر کافی نیست.

حتی درباره برخی جزئیات پیشنهاد منتسب به ایران نیز روایت‌ها متفاوت بوده است. رویترز به نقل از یک مقام ایرانی از آمادگی تهران برای اقدام درباره تنگه هرمز در صورت کاهش فشار نظامی آمریکا گزارش داد، اما رسانه فارس بعداً بخش مربوط به پیشنهاد بازگشایی تنگه ظرف هفت روز را رد کرد. بنابراین هنوز درباره مفاد دقیق پیشنهادهای ردوبدل‌شده ابهام وجود دارد.

خبری از دیدار ترامپ و پزشکیان هست؟

در حال حاضر هیچ دیدار رسمی میان مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ اعلام نشده است.

رویترز گزارش کرده بود رئیس‌جمهور ایران برای شرکت در مجمع عمومی به نیویورک رفته، اما برنامه‌ای برای ملاقات با ترامپ اعلام نشده است. گزارش CNN نیز یک روز پیش از سخنرانی ترامپ، به نقل از منابع و برنامه‌های موجود نوشته بود دیدار مستقیمی میان رئیس‌جمهور آمریکا و اعضای هیأت ایرانی در برنامه قرار ندارد، هرچند مقام‌های دو کشور در طول ماه‌های گذشته از طریق کانال‌های مختلف در تماس بوده‌اند.

در نتیجه، جمله ترامپ مبنی بر اینکه ایران «امروز» با آمریکا صحبت کرده، لزوماً به معنای دیدار دو رئیس‌جمهور یا حتی ملاقات حضوری وزرای خارجه نیست.

ممکن است این عبارت به تماس میان مقام‌های پایین‌تر، تبادل پیام از طریق واسطه‌ها یا کانال‌هایی اشاره داشته باشد که هنوز علنی نشده‌اند. تا زمانی که یکی از دو دولت جزئیات بیشتری ارائه نکند، ماهیت تماس قابل تعیین نیست.

تناقض ظاهری؛ تهدید در مجمع عمومی، مذاکره چند ساعت بعد

سخنان امروز ترامپ نشان‌دهنده ترکیبی از فشار و دیپلماسی است.

او در مجمع عمومی با ادبیاتی بسیار تند درباره آینده درگیری صحبت کرد و هشدار نظامی داد، اما در همان سخنرانی نیز احتمال توافق را منتفی نکرد. ترامپ گفت تصور می‌کند پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در سوم نوامبر توافقی با ایران ممکن است، زیرا به ادعای او تهران منتظر نتیجه سیاسی آن انتخابات است.

چند ساعت بعد، اظهارات او درباره گفت‌وگوی «امروز» با ایران نشان داد دست‌کم از روایت واشنگتن، کانال ارتباطی کاملاً بسته نشده است.

این دو پیام الزاماً از نظر دیپلماتیک متناقض نیستند؛ دولت‌ها می‌توانند همزمان فشار نظامی و اقتصادی اعمال کنند و مذاکره نیز داشته باشند. با این حال فاصله زیاد میان ادبیات تهدیدآمیز سخنرانی و خوش‌بینی بعدی ترامپ باعث شده ارزیابی موقعیت دشوارتر شود.

ترامپ می‌گوید توافق خواهد شد؛ اما چه زمانی؟

ترامپ در سخنرانی سازمان ملل یک زمان‌بندی سیاسی نیز مطرح کرد و گفت انتظار دارد توافق بعد از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در ۳ نوامبر شکل بگیرد.

بعدتر اما لحن او خوش‌بینانه‌تر شد و گفت فکر می‌کند «راه‌حلی» حاصل خواهد شد و تماس میان طرفین ادامه دارد.

این اظهارات را نباید معادل توافق قریب‌الوقوع دانست. ترامپ پیش‌تر نیز چند بار از پیشرفت یا برگزاری مذاکرات خبر داده بود در حالی که تهران درباره سطح یا حتی اصل برخی از آن تماس‌ها روایت متفاوتی ارائه کرده بود. برای نمونه در اوایل اوت، ترامپ اعلام کرده بود مذاکرات در حال انجام است، اما مقام‌های ایرانی آن زمان وجود مذاکره برنامه‌ریزی‌شده را رد کردند.

به همین دلیل معیار اصلی برای تشخیص ورود مذاکرات به مرحله جدی، اعلام جزئیات مشترک یا دست‌کم روایت‌های سازگارتر از دو طرف خواهد بود.

نیویورک به مرکز تحرکات ایران و آمریکا تبدیل شد

مجمع عمومی امسال در شرایطی برگزار شده که ایران و آمریکا ماه‌ها درگیر تنش و درگیری بوده‌اند و موضوع تنگه هرمز، تحریم‌ها، برنامه هسته‌ای و ترتیبات امنیتی منطقه همزمان روی میز قرار دارند.

آمریکا پیش از نشست اجازه حضور هیأت اصلی ایران شامل رئیس‌جمهور مسعود پزشکیان و وزیر خارجه عباس عراقچی را در نیویورک صادر کرد، هرچند محدودیت‌هایی برای تردد هیأت ایرانی در نظر گرفته شده است. رویترز در همان زمان گزارش داد تماس‌های دیپلماتیک مقطعی میان طرفین در ماه‌های گذشته ادامه داشته است.

از سوی دیگر یک مقام ایرانی به رویترز گفته بود هیأت حاضر در نیویورک اختیار لازم برای پیشبرد مذاکرات را در اختیار دارد. این داده، در کنار سخنان جدید ترامپ، مهم‌ترین نشانه موجود از فعال بودن کانال دیپلماتیک است؛ هرچند هنوز نمی‌دانیم این کانال در چه سطحی فعالیت می‌کند.

بازارهای جهانی هم به خبر مذاکرات واکنش نشان دادند

بازارهای مالی نیز تحولات نیویورک را به دقت دنبال کرده‌اند.

رویترز گزارش کرده امید به مذاکرات ایران و آمریکا بخشی از فضای معاملات سهام آمریکا را تحت تأثیر قرار داد، هرچند نگرانی درباره تنش منطقه‌ای همچنان بالا باقی ماند. همزمان قیمت نفت نزدیک محدوده ۱۰۰ دلار نوسان داشت و معامله‌گران میان امید به توافق و خطر تشدید دوباره درگیری در رفت‌وآمد بودند.

این مسئله برای بازار ایران نیز اهمیت بالایی دارد؛ هر نشانه معتبر از پیشرفت مذاکره می‌تواند انتظارات ارزی و تورمی را تحت تأثیر قرار دهد، در حالی که تشدید تهدیدها معمولاً اثر معکوس دارد. با این حال واکنش پایدار بازارها معمولاً به خبرهای قابل تأیید درباره چارچوب و نتیجه مذاکرات وابسته است، نه صرفاً اظهار نظر یکی از طرفین.

آیا مذاکرات ایران و آمریکا واقعاً از سر گرفته شده است؟

آنچه تا شامگاه ۳۱ شهریور می‌توان با اطمینان بیشتری گفت این است که دونالد ترامپ شخصاً اعلام کرده تماس و گفت‌وگو با ایران ادامه دارد و حتی در همان روز نیز ارتباطی صورت گرفته است. رویترز این سخنان را به‌طور مستقل پوشش داده است.

همزمان، یک مقام ارشد ایرانی پیش از آن از اختیار هیأت تهران برای پیگیری دیپلماسی و انتقال پیشنهاد از طریق میانجی‌ها سخن گفته بود.

اما سه موضوع هنوز تأیید نشده است: مستقیم بودن مذاکرات امروز، هویت مذاکره‌کنندگان و محتوای توافق احتمالی.

بنابراین دقیق‌ترین توصیف وضعیت فعلی این است که کانال گفت‌وگو میان ایران و آمریکا فعال به نظر می‌رسد، اما هنوز مدرکی علنی برای اعلام آغاز یک دور رسمی و مستقیم مذاکرات در نیویورک وجود ندارد.

اهمیت سخنان تازه ترامپ نیز دقیقاً در همین نقطه است؛ رئیس‌جمهور آمریکا تنها چند ساعت پس از یکی از تندترین سخنرانی‌های خود درباره ایران، علناً تأیید کرده که ارتباط دیپلماتیک قطع نشده است. اکنون واکنش رسمی تهران و روشن شدن سطح تماس‌های انجام‌شده می‌تواند مشخص کند نیویورک صرفاً محل تبادل پیام بوده یا مقدمه دور تازه‌ای از مذاکرات سیاسی میان دو کشور.