ترامپ در سازمان ملل: توافق با ایران یا «نابودی جمهوری اسلامی» / ادعای دیدار ۳ ساعته با هیئت ایرانی

هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل از ۲۲ سپتامبر وارد هفته سطح عالی شده و موضوع ایران از همان ساعات ابتدایی به یکی از محورهای اصلی سخنرانی‌ها و رایزنی‌های سیاسی تبدیل شده است. سازمان ملل اعلام کرده مناظره عمومی امسال از ۲۲ تا ۲۸ سپتامبر ادامه دارد و سران کشورها در این مدت مواضع خود را درباره مهم‌ترین بحران‌های جهانی مطرح می‌کنند.

ترامپ نیز بخش قابل توجهی از سخنرانی ۳۷ دقیقه‌ای خود را به ایران اختصاص داد.

ترامپ دقیقاً درباره ایران چه گفت؟

رویترز متن کلیدی سخنرانی رئیس‌جمهوری آمریکا را منتشر کرده است.

ترامپ گفت با یک «تصمیم بزرگ» روبه‌رو است و پرسید آیا باید توافقی با ایران شکل بگیرد که به این کشور اجازه دهد بازسازی شود و به کشوری «بسیار بزرگ‌تر» تبدیل شود، یا اینکه آمریکا گزینه نظامی شدیدتری را در پیش بگیرد. او سپس از عبارت «annihilate the Islamic Republic» استفاده کرد که معنای مستقیم آن «نابود کردن جمهوری اسلامی» است.

بنابراین در ترجمه دقیق، موضوع سخن ترامپ صرفاً «نابود کردن آنها» نبود؛ او مشخصاً عبارت «جمهوری اسلامی» را به کار برد.

با این حال، همین سخنرانی فقط شامل تهدید نبود.

ترامپ بلافاصله بعد از طرح این دو مسیر گفت معتقد است پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا توافقی حاصل خواهد شد و استدلال کرد که از نگاه او منطقی نیست تهران چنین توافقی را نپذیرد.

انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا چرا وارد معادله ایران شد؟

انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا روز ۳ نوامبر ۲۰۲۶ برگزار خواهد شد.

ترامپ در سخنرانی خود مدعی شد مقام‌های ایرانی منتظر نتیجه این انتخابات هستند تا ببینند شرایط سیاسی داخلی آمریکا چگونه تغییر می‌کند. او در واکنش به این تصور گفت خودش در این انتخابات نامزد نیست و ریاست‌جمهوری‌اش برای حدود دو سال و نیم دیگر ادامه خواهد داشت.

این بخش از سخنرانی از منظر دیپلماتیک اهمیت دارد.

اگر برداشت ترامپ درست باشد، او معتقد است تهران احتمال تغییر توازن قدرت در کنگره آمریکا را در محاسبات مذاکراتی خود لحاظ کرده است. اما این تحلیل در حال حاضر موضع شخص ترامپ است و مقام‌های ایرانی تاکنون به‌صورت رسمی تأیید نکرده‌اند که زمان‌بندی مذاکرات را به نتیجه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا پیوند زده‌اند.

یک اتفاق مهم پس از سخنرانی؛ جلسه سه‌ساعته با هیئت ایرانی؟

شاید مهم‌ترین تحول پس از سخنرانی، جمله‌ای بود که ترامپ در گفت‌وگو با خبرنگاران مطرح کرد.

رویترز گزارش داد رئیس‌جمهوری آمریکا گفته مقام‌های آمریکایی روز سه‌شنبه یک جلسه سه‌ساعته با هیئت ایرانی داشته‌اند و این جلسه را «بسیار خوب» توصیف کرده است.

این ادعا اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا چند ساعت قبل از سخنرانی، یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفته بود هیئت ایران در نیویورک اختیار کامل برای احیای مسیر دیپلماتیک با آمریکا را دارد.

همان مقام تأکید کرده بود پیشنهاد تهران برای پایان دادن به خصومت‌ها در ۱۶ سپتامبر از طریق میانجی‌ها به آمریکا منتقل شده و مجمع عمومی سازمان ملل می‌تواند فرصتی برای بازگشت دیپلماسی باشد.

با این حال، تا زمان تنظیم این گزارش جزئیات رسمی و مشترکی از محتوای جلسه سه‌ساعته منتشر نشده است و گزارش رویترز درباره برگزاری آن فعلاً بر اظهارات ترامپ متکی است.

آیا پزشکیان و ترامپ با یکدیگر دیدار می‌کنند؟

پیش از شروع نشست‌های امروز، گمانه‌زنی زیادی درباره دیدار مستقیم مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ وجود داشت.

اما مقام ارشد ایرانی که با رویترز صحبت کرده، گفته پزشکیان در مقر سازمان ملل با ترامپ دیدار نخواهد کرد. در عوض، هیئت ایرانی امکان پیگیری گفت‌وگوها از طریق کانال‌های دیپلماتیک و میانجی‌ها را دارد.

در نتیجه باید میان دو موضوع تفاوت گذاشت: دیدار مستقیم روسای جمهور فعلاً تأیید نشده، اما تماس میان مقام‌ها و هیئت‌های دو کشور ممکن است در سطح دیگری جریان داشته باشد.

این همان فضایی است که سخنرانی ترامپ را پیچیده‌تر می‌کند؛ زیرا در تریبون عمومی از شدیدترین گزینه‌ها حرف می‌زند، اما همزمان از برگزاری یک جلسه طولانی و «خوب» با هیئت ایرانی خبر می‌دهد.

پیشنهاد ایران درباره تنگه هرمز چیست؟

پرونده تنگه هرمز نیز مستقیماً به مذاکرات گره خورده است.

یک مقام ارشد ایرانی امروز به رویترز گفته ایران می‌تواند در صورت کاهش فشار نظامی آمریکا و رفع محاصره بنادر ایران، ظرف هفت روز تنگه هرمز را بازگشایی کند.

این مقام همچنین گفته آمریکا باید به‌صورت رسمی اعلام کند که خواهان حل بحران از طریق دیپلماسی است و سپس جدول زمانی مشخصی برای ادامه روند تعریف شود.

این پیشنهاد از نظر اقتصادی اهمیت بسیار زیادی دارد؛ زیرا پیش از آغاز درگیری‌های امسال، حدود یک‌پنجم عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از تنگه هرمز عبور می‌کرد.

بنابراین هر نشانه‌ای از بازگشایی کامل این آبراه می‌تواند بر قیمت نفت، تورم جهانی و حتی سیاست پولی آمریکا اثر بگذارد.

سخنان ترامپ چگونه روی نفت اثر گذاشت؟

بازار نفت نیز تقریباً بلافاصله به سخنان ترامپ واکنش نشان داد.

رویترز گزارش کرده معامله‌گران پیش از سخنرانی امیدوار بودند مجمع عمومی سازمان ملل زمینه یک توافق سریع‌تر میان تهران و واشنگتن را فراهم کند؛ اما وقتی ترامپ گفت توافق ممکن است تا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر به تعویق بیفتد، بخشی از این خوش‌بینی کاهش یافت.

برنت در معاملات مورد اشاره رویترز حوالی ۹۹.۹۴ دلار و نفت خام آمریکا نزدیک ۹۵.۴۳ دلار قرار داشت.

همزمان، افزایش مجدد بخشی از صادرات عربستان از طریق هرمز و راه‌اندازی دوباره خط لوله شرق–غرب، بخشی از فشار سمت عرضه را کاهش داده است.

به همین دلیل بازار نفت اکنون میان دو نیروی متضاد قرار دارد: احتمال بهبود جریان عرضه و بازگشت دیپلماسی از یک سو و تهدید ترامپ به تشدید عملیات نظامی از سوی دیگر.

ترامپ خواستار فشار اقتصادی بیشتر بر ایران شد

سخنان رئیس‌جمهوری آمریکا فقط به گزینه نظامی و توافق محدود نماند.

رویترز گزارش کرده ترامپ از سایر کشورها خواسته برای وادار کردن تهران به مذاکره، به انزوای اقتصادی ایران بپیوندند. او همچنین تلاش کرد اقدامات دولت خود در جنگ با ایران را با جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای توجیه کند.

این روایت موضع دولت آمریکاست. ایران همواره اعلام کرده برنامه هسته‌ای‌اش اهداف صلح‌آمیز دارد و درباره شروط پایان درگیری نیز مواضع متفاوتی مطرح کرده است.

چرا سخنرانی ترامپ دو پیام متفاوت داشت؟

اگر تمام تحولات سه‌شنبه کنار هم قرار بگیرد، تصویر ساده‌ای از «جنگ یا صلح» به دست نمی‌آید.

ترامپ در یک سخنرانی هم از امکان توافقی سخن گفت که به ایران اجازه بازسازی بدهد و هم از شدیدترین تهدید نظامی استفاده کرد. چند ساعت بعد نیز گفت طرف آمریکایی سه ساعت با هیئت ایرانی جلسه داشته است.

در سوی مقابل، تهران نیز از یک طرف برای بازگشایی هرمز و ادامه دیپلماسی شروط مشخصی مطرح کرده و از طرف دیگر گفته در صورت از سرگیری عملیات نظامی آمریکا پاسخ خواهد داد.

بنابراین آنچه فعلاً دیده می‌شود یک مسیر دوگانه فشار و مذاکره است.

نه می‌توان از سخنان امروز نتیجه گرفت توافق نزدیک و قطعی است و نه تهدید ترامپ به معنای تصمیم نهایی برای آغاز دور تازه عملیات نظامی است.

نیویورک به مرکز تصمیم‌گیری درباره ایران تبدیل شد

مهم‌ترین تحول ۳۱ شهریور شاید همین باشد که پرونده ایران از میدان نظامی دوباره تا حدی به نیویورک منتقل شده است.

ترامپ می‌گوید در برابر یک تصمیم بزرگ قرار گرفته؛ تهران می‌گوید هیئت ایرانی اختیار مذاکره دارد؛ پیشنهاد بازگشایی هرمز روی میز قرار گرفته و رئیس‌جمهوری آمریکا نیز از یک جلسه سه‌ساعته با هیئت ایران خبر داده است.

در نتیجه، جمله جنجالی «توافق یا نابودی» تنها بخشی از تصویر امروز است.

بخش دیگر، مذاکره‌ای است که ظاهراً همزمان با همان تهدیدها جریان دارد.

در کوتاه‌مدت، تعیین‌کننده‌ترین خبر نه لحن سخنرانی ترامپ، بلکه نتیجه تماس‌های پشت درهای بسته در نیویورک خواهد بود؛ اینکه آیا دو طرف می‌توانند از این کانال به یک چارچوب عملی برای کاهش تنش برسند یا سخنان تند امروز زمینه دور تازه‌ای از بحران را فراهم خواهد کرد.