زنگ پاییز بورس با وعده نیمه دوم بهتر؛ صیدی از تغییر ساختار صندوقها خبر داد / بازار پس از ۴ روز ریزش سبز شد
آیین نواختن زنگ معاملات پاییز صبح چهارشنبه اول مهر ۱۴۰۵ با حضور رئیس سازمان بورس، اعضای هیأتمدیره این سازمان و مدیران ارکان بازار سرمایه در تالار سعادتآباد بورس تهران برگزار شد. صیدی در این مراسم گفت نواختن زنگ در بورسهای بزرگ دنیا یک حرکت نمادین است که باید یادآور حرکت بازار به سمت شفافیت، کارایی، تشکیل سرمایه و بازده مطلوبتر باشد.
او همچنین گفت از زمان بازگشایی معاملات در ۲۹ اردیبهشت، حجم و تعداد معاملات و شمار فعالان افزایش پیدا کرده و بازار در مجموع دوره قابلقبولی را پشت سر گذاشته است. سازمان بورس پیشتر اعلام کرده بود از ۸۱ روز معاملاتی پس از بازگشایی تا ۲۹ شهریور، بازار سهام در ۶۲ روز، معادل حدود ۷۷ درصد روزها، مثبت بسته شده است.
این داده تصویری متفاوت با چهار روز پایانی شهریور ارائه میکند؛ یعنی برای ارزیابی نیمه نخست سال باید عملکرد چندماهه را از اصلاح شدید روزهای آخر جدا کرد.
شاخص بورس در چهار ماه تقریباً دو برابر شد
یکی از مهمترین دادههایی که از روند نیمه نخست سال حمایت میکند، تغییر سطح شاخص کل است.
در روز بازگشایی بورس در ۲۹ اردیبهشت، شاخص کل تهران ۳ میلیون و ۷۱۳ هزار و ۹۵۶ واحد بود. چهار ماه بعد و در پایان معاملات ۲۹ شهریور، این عدد به ۷ میلیون و ۴۴۸ هزار و ۸۳۹ واحد رسید؛ یعنی شاخص در این فاصله تقریباً دو برابر شد.
در میانه این مسیر نیز شاخص در ۲۵ شهریور به سقف درونروزی حدود ۷ میلیون و ۶۴۸ هزار واحد رسید.
بنابراین وقتی رئیس سازمان بورس از عملکرد نسبتاً موفق بازار در نیمه نخست صحبت میکند، روند بلندتر شاخص از این ارزیابی حمایت میکند. اما بازار در آخرین روزهای شهریور بخش قابل توجهی از سقف خود را پس داد؛ موضوعی که تصویر نیمه دوم سال را پیچیدهتر میکند.
پایان شهریور؛ چهار روز ریزش و سقوط تا ۷.۱۶ میلیون واحد
بورس درست پیش از مراسم امروز، دورهای سنگین را پشت سر گذاشت.
شاخص کل در ۳۱ شهریور برای چهارمین جلسه متوالی کاهش یافت و با افت حدود ۱۱۳ هزار واحدی از ۷ میلیون و ۲۸۰ هزار واحد به ۷ میلیون و ۱۶۷ هزار واحد رسید. شاخص هموزن نیز بیش از ۱۴ هزار واحد کاهش پیدا کرد و به محدوده یک میلیون و ۹۲۲ هزار واحد برگشت. در آن روز ۶۸ درصد نمادها منفی بودند و ۳۱۵ نماد صف فروش داشتند.
فاصله شاخص از سقف ۷.۶۴۸ میلیون واحدی تا پایان شهریور حدود ۶ درصد بود؛ اصلاحی که در زمانی کوتاه اتفاق افتاد.
صیدی این تلاطم را در سخنرانی امروز به مجموعهای از شرایط بیرونی و روال سنتی پایان شهریور مرتبط دانست و گفت نهادهای مالی از جمله کارگزاریها، صندوقها و سبدگردانها در مدیریت شرایط نقش داشتهاند. این ارزیابی دیدگاه رئیس سازمان بورس است؛ دادههای معاملات نیز نشان میدهند فشار فروش در روزهای پایانی ماه واقعاً قابل توجه بوده است.
پاسخ بازار به زنگ پاییز؛ رشد ۸۹ هزار واحدی شاخص
نخستین جلسه معاملاتی پاییز اما کاملاً متفاوت بود.
شاخص کل در اول مهر با ۸۹ هزار واحد افزایش از ۷ میلیون و ۱۶۷ هزار واحد به ۷ میلیون و ۲۵۶ هزار واحد رسید و ۱.۲۵ درصد رشد کرد. شاخص هموزن نیز پس از پنج روز افت، ۱۶ هزار و ۷۳۳ واحد بالا رفت و به یک میلیون و ۹۳۹ هزار واحد رسید.
گستردگی رشد نیز قابل توجه بود؛ بیش از ۷۲ درصد نمادها مثبت معامله شدند، ۶۸۲ سهم افزایش قیمت داشتند و تعداد صفهای خرید به ۳۴۷ رسید، در مقابل ۷۷ نماد در صف فروش قرار گرفتند.
از منظر جریان پول نیز بازار وضعیت بهتری داشت. ارزش معاملات حدود ۴۵.۱ همت و حجم معاملات ۷۷.۴ میلیارد سهم گزارش شد و نزدیک به ۱.۱ همت پول حقیقی وارد سهام شد.
پس نخستین واکنش عملی بازار به شروع پاییز مثبت بود؛ هرچند این یک جلسه معاملاتی است و هنوز برای نتیجهگیری درباره روند ششماهه دوم زود است.
مهمترین خبر صیدی؛ تجدید ساختار صندوقهای سرمایهگذاری
در میان تمام اظهارات رئیس سازمان بورس، خبر مربوط به صندوقها احتمالاً برای فعالان بازار اهمیت بیشتری دارد.
صیدی اعلام کرد ارکان بازار سرمایه مشغول مطالعه برای تجدید ساختار برخی صندوقها هستند و هدف این است که تغییرات احتمالی به افزایش نقدشوندگی و روانتر شدن معاملات کمک کند. در عین حال، توسعه بازار صندوقها و معرفی محصولات جدید نیز ادامه خواهد یافت.
اما یک نکته باید مورد توجه قرار گیرد: هنوز جزئیات این تغییرات اعلام نشده است.
صحبت رئیس سازمان بورس در مرحله «مطالعه» است و تاکنون مشخص نشده چه نوع صندوقهایی مشمول تغییر خواهند شد، قواعد صدور و ابطال یا بازارگردانی چگونه اصلاح میشود و زمان اجرای برنامه چه موقع خواهد بود.
بنابراین تعبیرهایی مانند «تغییر قطعی قوانین صندوقها از همین روزها» هنوز پشتوانه رسمی ندارند.
چرا نقدشوندگی صندوقها برای بازار مهم است؟
صندوقهای سرمایهگذاری طی سالهای اخیر سهم بزرگی در بازار مالی ایران پیدا کردهاند. صندوقهای درآمد ثابت، سهامی، طلا، اهرمی و بخشی هر یک رفتار متفاوتی در شرایط پرنوسان دارند.
در دورههای افزایش ریسک، جریان پول میتواند از سهام به سمت صندوقهای کمریسکتر یا طلا حرکت کند و در دورههای صعودی عکس این مسیر رخ دهد.
همین امروز نیز دادههای معاملات نشان داد صندوقهای بخشی و اهرمی در میان گروههای دارای ورود پول قرار داشتند، در حالی که صندوقهای درآمد ثابت با خروج نقدینگی مواجه شدند.
از این منظر، هر اصلاح ساختاری در صندوقها میتواند روی نقدشوندگی کل بازار اثر بگذارد. اما نتیجه نهایی به جزئیاتی وابسته است که سازمان بورس هنوز منتشر نکرده است.
صیدی: بورس نباید فقط محل خرید و فروش سهام باشد
بخش دیگری از سخنان رئیس سازمان بورس بر تأمین مالی اقتصاد متمرکز بود.
او گفت بازار سرمایه فقط محلی برای خرید و فروش سهام نیست و باید بتواند منابع لازم برای بخش واقعی اقتصاد و تشکیل سرمایه را فراهم کند. صیدی همچنین از شرکتهای بورسی خواست در نیمه دوم سال روی پوشش بودجه، تحقق پیشبینیهای مالی و تقویت حاکمیت شرکتی تمرکز کنند.
این تفاوت میان «رشد شاخص» و «کارکرد تأمین مالی» مهم است.
ممکن است قیمت سهام افزایش یابد اما اگر انتشار اوراق، افزایش سرمایهها، عرضههای اولیه و پروژههای تأمین مالی نتوانند منابع بیشتری را به تولید منتقل کنند، رشد بازار الزاماً به همان اندازه به تشکیل سرمایه در اقتصاد منجر نمیشود.
صیدی نیز صراحتاً اذعان کرد آمارهای رشد اقتصادی و تشکیل سرمایه مطلوب نیست و بازار سرمایه باید در این حوزه نقش پررنگتری داشته باشد.
نیمه دوم بورس چه مسیری خواهد داشت؟
اظهارات رئیس سازمان بورس خوشبینانه است، اما دادههای چند روز اخیر نشان میدهد بازار وارد نیمه دوم سال با ترکیبی از فرصت و ریسک شده است.
از یک طرف، شاخص نسبت به زمان بازگشایی در اردیبهشت تقریباً دو برابر شده، بازار در بخش عمده روزهای معاملاتی مثبت بوده و نخستین روز مهر نیز با ورود پول حقیقی و رشد گسترده نمادها همراه شد.
از طرف دیگر، اصلاح سریع شاخص از سقف ۷.۶۴ میلیون به محدوده ۷.۱۶ میلیون در چند جلسه نشان داد حساسیت معاملهگران همچنان بالاست.
برای ادامه مسیر، فقط سخنان حمایتی کافی نخواهد بود. سودآوری شرکتها، هزینه انرژی صنایع، سیاستهای ارزی و پولی، کیفیت گزارشهای ششماهه، مقررات بازار و سطح ریسکهای بیرونی همگی روی رفتار سرمایهگذاران اثر خواهند گذاشت.
پاییز بورس با امید شروع شد؛ اما آزمون اصلی هنوز باقی است
اول مهر برای بازار سرمایه از نظر نمادین و معاملاتی روز مثبتی بود: زنگ پاییز نواخته شد، رئیس سازمان بورس از نیمه دوم بهتر سخن گفت و شاخص کل نیز ۸۹ هزار واحد صعود کرد.
اما شاید مهمترین بخش سخنان صیدی نه پیشبینی جهت شاخص، بلکه تأکید بر شفافیت، تأمین مالی و اصلاح ساختار صندوقها باشد. این موارد در صورت تبدیل شدن به مقررات اجرایی مشخص میتوانند اثری ماندگارتر از یک یا چند روز رشد شاخص داشته باشند.
بازار نیز اکنون در نقطه حساسی قرار دارد. شاخص هنوز پایینتر از سقف تاریخی هفته گذشته است، اما ورود دوباره پول حقیقی در روز نخست مهر نشان داد تقاضا کاملاً از بازار خارج نشده است.