سقوط قیمت نفت پس از جهش هفتگی؛ برنت ۱۰۵ دلاری ماند اما شکاف تاریخی با WTI زنگ خطر بازار را به صدا درآورد

در معاملات روز جمعه ۲۵ سپتامبر، قیمت نفت خام برنت دریای شمال با ۸۷ سنت معادل ۰.۸۲ درصد کاهش به ۱۰۵ دلار و ۷۳ سنت در هر بشکه رسید.

نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز افت شدیدتری را تجربه کرد و با کاهش یک دلار و ۵۶ سنت معادل ۱.۶۵ درصد در محدوده ۹۳ دلار و ۵ سنت معامله شد. این افت پس از آن رخ داد که هر دو شاخص در معاملات پنجشنبه تا حدود پنج درصد افزایش پیدا کرده بودند. برنت در پایان جلسه قبل ۳.۴ درصد و WTI حدود ۲.۷ درصد رشد کرده بود.

رفتار امروز بازار بنابراین بیشتر شبیه اصلاح بعد از جهش روز گذشته است تا آغاز یک روند نزولی قطعی.

برنت پنجشنبه بالاترین قیمت پایانی خود از ۱۵ سپتامبر را ثبت کرد، در حالی که WTI برای نخستین بار پس از چند جلسه متوالی کاهش، مثبت بسته شد. نفت آمریکا طی شش جلسه پیش از آن حدود ۱۳ درصد افت کرده بود و با وجود جهش پنجشنبه، همچنان در مسیر کاهش هفتگی ۶.۴۲ درصدی قرار دارد. در مقابل، برنت در همین هفته حدود ۲.۰۹ درصد رشد کرده است.

شکاف ۱۲.۶۸ دلاری برنت و WTI؛ اتفاق مهم‌تر از افت امروز نفت

یکی از مهم‌ترین نشانه‌های بازار امروز نه خود قیمت، بلکه فاصله میان دو شاخص اصلی نفت جهان است.

اختلاف برنت و وست‌تگزاس اینترمدیت به ۱۲ دلار و ۶۸ سنت در هر بشکه رسیده که بیشترین سطح از ماه مه محسوب می‌شود. این شکاف در مقاطعی از ماه مه حتی از ۱۳ دلار نیز عبور کرده بود.

به‌طور معمول، برنت به دلیل ارتباط مستقیم‌تر با بازار بین‌المللی، حمل‌ونقل دریایی و عرضه خاورمیانه نسبت به شوک‌های ژئوپلیتیکی واکنش بیشتری نشان می‌دهد. WTI اما بیشتر تحت تأثیر شرایط عرضه، ذخایر و جریان نفت در آمریکای شمالی قرار دارد.

تیم واترر، تحلیلگر ارشد KCM Trade، این فاصله غیرمعمول را بازتاب تفاوت شرایط منطقه‌ای دو بازار دانسته است. همزمان، گزارش‌های بازار نشان می‌دهد نگرانی درباره جریان سوخت و نفت در اروپا و خاورمیانه همچنان روی برنت فشار صعودی ایجاد کرده، در حالی که نفت آمریکا با عوامل داخلی متفاوتی روبه‌رو است.

به همین دلیل ممکن است در روزهای آینده جهت حرکت برنت و WTI نیز کاملاً یکسان نباشد.

حمله به عربستان دوباره ریسک ژئوپلیتیک را به قیمت نفت برگرداند

عامل اصلی حمایت از برنت همچنان تحولات خاورمیانه است.

حوثی‌های یمن روز پنجشنبه اعلام کردند با موشک‌های بالستیک، موشک‌های کروز و پهپاد، یک «هدف حساس» در ریاض و تأسیسات آرامکو در ینبع را هدف قرار داده‌اند. عربستان نیز اعلام کرد شش موشک بالستیک شلیک‌شده به سمت طائف و منطقه ینبع رهگیری شده است.

رویترز گزارش داده است که هنوز میزان خسارت احتمالی در ینبع مشخص نیست و تأیید مستقلی از واردشدن خسارت جدی به تأسیسات نفتی منتشر نشده است. بنابراین ادعای موفقیت عملیات از سوی حوثی‌ها را باید از میزان واقعی خسارت تفکیک کرد.

اما برای بازار نفت، صرف تهدید تأسیسات ینبع اهمیت زیادی دارد.

ینبع اکنون یکی از مهم‌ترین مسیرهای جایگزین عربستان برای صادرات نفت است؛ به‌ویژه در شرایطی که تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز نسبت به دوران قبل از جنگ به شدت کاهش یافته است. به همین دلیل هر تهدید علیه این بندر یا خط لوله‌ای که نفت را از شرق عربستان به دریای سرخ منتقل می‌کند، مستقیماً به «حق بیمه ژئوپلیتیکی» نفت اضافه می‌کند.

خط لوله شرق–غرب عربستان هنوز به حالت عادی برنگشته است

بازار در روزهای گذشته امیدوار بود بازگشت خط لوله شرق–غرب عربستان بتواند بخشی از نگرانی‌های عرضه را کاهش دهد.

این خط لوله پس از حملات پهپادی ۱۱ سپتامبر که سه ایستگاه پمپاژ آن را آسیب زد، متوقف شده بود. عربستان از ۲۲ سپتامبر عملیات آن را از سر گرفت، اما هنوز ظرفیت کامل بازیابی نشده است. رویترز گزارش داده این مسیر پیش از حمله حدود چهار میلیون بشکه نفت در روز به سمت ینبع منتقل می‌کرد؛ رقمی معادل تقریباً چهار درصد عرضه جهانی نفت.

تازه‌ترین اطلاعات منابع صنعتی، تصاویر ماهواره‌ای و داده‌های کشتیرانی نشان می‌دهد حجم نفت در خط لوله در حال افزایش است، اما بارگیری نفت خام روی نفتکش‌ها در ینبع هنوز به‌طور کامل از سر گرفته نشده است. آرامکو در حال جمع‌کردن حجمی کافی از نفت در پایانه است و بازگشت کامل خط نیز ممکن است شش هفته یا بیشتر زمان ببرد.

این نکته توضیح می‌دهد چرا بازار با وجود خبر راه‌اندازی دوباره خط لوله هنوز حاضر نیست ریسک عربستان را از قیمت نفت حذف کند.

عربستان مسیر صادرات را تغییر داد؛ ۱۴ میلیون بشکه از رأس‌تنوره

ریاض همزمان برای جلوگیری از افت بیشتر صادرات، مسیرهای دیگری را فعال کرده است.

آرامکو در ۲۰ سپتامبر حدود ۱۴ میلیون بشکه نفت را روی هفت نفتکش بسیار بزرگ در رأس‌تنوره بارگیری کرد. بر اساس داده‌های کشتیرانی، جریان نفت عربستان از طریق تنگه هرمز به حدود ۲.۹ میلیون بشکه در روز رسیده؛ در حالی که این رقم در ماه اوت تنها حدود ۷۰۰ هزار بشکه در روز بود.

عربستان همچنین برای جابه‌جایی نفت از عملیات انتقال کشتی‌به‌کشتی در حوالی بندر صحار عمان استفاده کرده است. گزارش‌ها از برنامه انتقال حدود ۶۰ میلیون بشکه در ماه‌های سپتامبر و اکتبر از این مسیر حکایت دارد.

این انعطاف عملیاتی مانع از وقوع شوک شدیدتر عرضه شده، اما هزینه حمل‌ونقل و بیمه را بالا برده است. رویترز گزارش کرده هزینه حمل با نفتکش‌های بسیار بزرگ در برخی مسیرهای منطقه به بیش از ۳۰ دلار برای هر بشکه رسیده است؛ رقمی که آسیب‌پذیری زنجیره انرژی را نشان می‌دهد.

چرا با وجود حمله به آرامکو قیمت نفت امروز پایین آمد؟

پاسخ را باید در سمت دیگر معادله، یعنی دیپلماسی ایران و آمریکا جست‌وجو کرد.

مذاکرات و پیام‌های سیاسی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل باعث شده معامله‌گران احتمال کاهش تنش را نیز در قیمت‌ها لحاظ کنند. مقام‌های ایرانی گفته‌اند تهران در صورت کاهش فشار نظامی آمریکا و رفع محاصره بنادر ایران، می‌تواند تنگه هرمز را ظرف یک هفته بازگشایی کند.

دونالد ترامپ نیز گفته ارتباط میان دو طرف ادامه دارد و فکر می‌کند در نهایت امکان دستیابی به توافق وجود دارد، هرچند اختلاف‌های سیاسی همچنان جدی است.

برای بازار نفت این موضوع حیاتی است؛ زیرا پیش از جنگ، حدود یک‌پنجم نفت و گاز جهان از تنگه هرمز عبور می‌کرد. هر نشانه جدی از بازگشایی این مسیر می‌تواند بخش بزرگی از حق بیمه ژئوپلیتیکی فعلی را از قیمت نفت حذف کند.

پیش‌بینی قیمت نفت؛ بازار بین ۹۰ و ۱۱۰ دلار سرگردان می‌ماند؟

شرایط فعلی بازار نشان می‌دهد دو نیروی متضاد در حال کشیدن قیمت‌ها به دو سمت هستند.

در سناریوی کاهشی، پیشرفت مذاکرات ایران و آمریکا، بازگشایی تدریجی هرمز و افزایش ظرفیت خط لوله شرق–غرب عربستان می‌تواند نگرانی عرضه را کاهش دهد. در چنین شرایطی، بخشی از رشد اخیر برنت احتمالاً تخلیه خواهد شد.

اما در سناریوی افزایشی، هر حمله موفق به تأسیسات کلیدی عربستان، اختلال تازه در ینبع یا تشدید تنش در باب‌المندب می‌تواند قیمت را دوباره به سرعت بالا ببرد. این ریسک زمانی جدی‌تر می‌شود که آژانس بین‌المللی انرژی اعلام کرده عرضه نفت خام عربستان در ماه اوت به حدود شش میلیون بشکه در روز سقوط کرده؛ پایین‌ترین سطح در بیش از سه دهه طبق برآورد این نهاد.

در نتیجه، افت امروز نفت را نباید نشانه پایان بحران دانست. برنت بالای ۱۰۵ دلار، شکاف ۱۲.۶۸ دلاری با WTI و ناتوانی عربستان در بازگرداندن کامل صادرات ینبع نشان می‌دهد بازار همچنان در وضعیت فوق‌العاده حساس قرار دارد.

در کوتاه‌مدت، خبرهای دیپلماتیک می‌توانند قیمت را پایین بیاورند، اما یک اختلال واقعی در زیرساخت نفتی خلیج فارس یا دریای سرخ قادر است مسیر بازار را در چند ساعت تغییر دهد. همین تضاد است که احتمالاً نوسان شدید قیمت نفت را در روزهای آینده نیز حفظ خواهد کرد.