گزارش WSJ: ترامپ طرح آتش‌بس ۷ روزه ایران را رد کرد؛ تهران هنوز منتظر پاسخ رسمی آمریکا است

آنچه در حال حاضر می‌توان با اطمینان گفت این است که وال‌استریت ژورنال چنین گزارشی منتشر کرده، نه اینکه کاخ سفید به‌طور رسمی رد طرح را اعلام کرده باشد. این روزنامه به نقل از مقام‌های آمریکایی نوشته ترامپ پیشنهاد آتش‌بس هفت‌روزه تهران را رد کرده و به دستیارانش گفته انتظار دارد پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در ماه نوامبر بار دیگر حملات علیه ایران از سر گرفته شود. وال‌استریت ژورنال همچنین نوشته رئیس‌جمهور آمریکا نسبت به پذیرش خواسته‌های واشنگتن از سوی تهران تردید دارد.

اما آخرین گزارش رویترز در ۲۶ سپتامبر یک قید مهم به این روایت اضافه می‌کند: این خبرگزاری اعلام کرده نتوانسته گزارش وال‌استریت ژورنال درباره تصمیم ترامپ را فوراً و به‌طور مستقل تأیید کند. در همان زمان تهران نیز می‌گفت هنوز منتظر پاسخ رسمی دولت آمریکا به ابتکار پیشنهادی خود است. بنابراین از نظر خبری باید میان «گزارش منابع آمریکایی درباره تصمیم خصوصی ترامپ» و «موضع رسمی اعلام‌شده دولت آمریکا» تفاوت قائل شد.

طرح هفت‌روزه ایران دقیقاً چه می‌گوید؟

محور اصلی ابتکار تهران، ایجاد یک جدول زمانی کوتاه برای کاهش همزمان تنش نظامی و بحران کشتیرانی در تنگه هرمز است.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در حاشیه نشست‌های مجمع عمومی سازمان ملل اعلام کرد در صورت پذیرش طرح از سوی آمریکا، یک شمارش معکوس هفت‌روزه آغاز می‌شود که در پایان آن تنگه هرمز بازگشایی و زمینه برای مذاکرات گسترده‌تر فراهم خواهد شد. پیش‌تر نیز یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفته بود تهران می‌تواند ظرف هفت روز تنگه را باز کند، مشروط بر آنکه واشنگتن فشار نظامی را کاهش دهد و محاصره بنادر ایران را رفع کند.

براساس توضیحاتی که از سوی ایران منتشر شده، تهران در برابر بازگشایی هرمز و توقف درگیری‌ها خواستار رفع محاصره بنادر، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و معافیت یا رفع محدودیت‌های مربوط به صادرات نفت شده است. عراقچی همچنین توقف درگیری‌ها در دیگر جبهه‌های منطقه را بخشی از چارچوب پیشنهادی عنوان کرده است. پس از اجرای مراحل اولیه، دو طرف می‌توانند درباره موضوعات مورد توافق وارد مذاکره شوند؛ موضوع هسته‌ای نیز بالقوه یکی از محورهای این گفت‌وگوها خواهد بود.

پرونده هسته‌ای همچنان گره اصلی مذاکرات است

اگرچه طرح هفت‌روزه بیش از هر چیز بر توقف درگیری و هرمز متمرکز است، اختلاف درباره برنامه هسته‌ای ایران همچنان یکی از دشوارترین بخش‌های مذاکرات محسوب می‌شود.

ترامپ ۲۲ سپتامبر در نیویورک گفت گفت‌وگوهای ایران و آمریکا ادامه دارد و ابراز امیدواری کرد در نهایت توافقی حاصل شود، اما همزمان تأکید کرد واشنگتن اجازه نخواهد داد ایران به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند. این موضع در سخنرانی او در مجمع عمومی نیز تکرار شد.

در مقابل، یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفته است تهران حتی در صورت پذیرش طرح صلح از سوی آمریکا، حاضر نیست از حقوق مورد ادعای خود در حوزه غنی‌سازی یا انتقال ذخایر اورانیوم غنی‌شده به خارج از کشور صرف‌نظر کند. این اختلاف نشان می‌دهد حتی اجرای موفق یک آتش‌بس کوتاه‌مدت لزوماً به معنای حل سریع پرونده هسته‌ای نخواهد بود. 

تناقض ظاهری میان مواضع علنی و گزارش‌های پشت پرده ترامپ

یکی از مهم‌ترین ابعاد تحولات اخیر، تفاوت میان سخنان علنی ترامپ و گزارشی است که از مواضع خصوصی او منتشر شده است.

ترامپ روز ۲۲ سپتامبر علناً گفت ایران و آمریکا در حال گفت‌وگو هستند و اظهار داشت فکر می‌کند در نهایت توافق حاصل خواهد شد. او همچنین در مجمع عمومی از احتمال رسیدن به توافق پس از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر سخن گفت. 

در مقابل، وال‌استریت ژورنال اکنون به نقل از مقام‌های آمریکایی می‌گوید ترامپ در جلسات خصوصی نسبت به پذیرش خواسته‌های آمریکا از سوی ایران بدبین‌تر است و احتمال ازسرگیری حملات را مطرح کرده است. این دو روایت الزاماً یکدیگر را کاملاً نقض نمی‌کنند؛ یک دولت می‌تواند همزمان مسیر مذاکره را باز نگه دارد و گزینه نظامی را نیز کنار نگذارد. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز ۲۳ سپتامبر گفته بود رسیدن به توافق نیازمند کار دشوار و زمان است و ترامپ همچنان گزینه‌های نظامی در اختیار دارد.

مذاکرات ایران و آمریکا متوقف نشده است

با وجود گزارش رد طرح، کانال دیپلماتیک هنوز بسته نشده است.

رویترز گزارش کرده مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در هفته جاری از طریق میانجی قطری ادامه یافته و در یکی از مراحل، قطر حدود دو ساعت پیام میان مقام‌های دو طرف منتقل کرده است. یک مقام ایرانی نیز در همان مقطع گفته بود فاصله مواضع تهران و واشنگتن همچنان زیاد است، اما دیپلماسی ادامه خواهد داشت.

در تازه‌ترین گزارش نیز یک مقام آمریکایی گفت‌وگوهای صورت‌گرفته از طریق واسطه‌ها را «مثبت و سازنده» توصیف کرده است. همین نکته نشان می‌دهد حتی در صورت درست بودن گزارش وال‌استریت ژورنال درباره رد نسخه فعلی طرح، مذاکره درباره یک چارچوب اصلاح‌شده یا شروط متفاوت همچنان منتفی نشده است. 

چرا تنگه هرمز به قلب مذاکرات تبدیل شده است؟

تنگه هرمز اکنون فقط یک پرونده دریایی نیست؛ این آبراه به مهم‌ترین اهرم در پیوند میان جنگ، انرژی و مذاکرات سیاسی تبدیل شده است.

رویترز می‌گوید پیش از درگیری‌های اخیر، حدود یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع معامله‌شده در جهان از این مسیر عبور می‌کرد. اختلال در تردد کشتی‌ها در ماه‌های گذشته بازار انرژی، هزینه حمل‌ونقل و زنجیره تأمین جهانی را تحت فشار قرار داده است. ایران بر نقش خود در مدیریت کشتیرانی در این آبراه تأکید دارد، در حالی که واشنگتن خواهان بازبودن آن برای کشتیرانی بین‌المللی است.

به همین دلیل، هر توافقی درباره هرمز می‌تواند آثاری فراتر از روابط تهران و واشنگتن داشته باشد. بازگشایی پایدار مسیر کشتیرانی می‌تواند بخشی از ریسک ژئوپلیتیکی بازار نفت را کاهش دهد؛ در مقابل، ازسرگیری حملات یا شکست کامل دیپلماسی می‌تواند دوباره نگرانی درباره امنیت انرژی و حمل‌ونقل منطقه را افزایش دهد.

آیا حملات آمریکا علیه ایران دوباره آغاز می‌شود؟

در حال حاضر پاسخ قطعی برای این پرسش وجود ندارد. وال‌استریت ژورنال گزارش کرده ترامپ ازسرگیری بمباران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای را محتمل می‌داند، اما این گزارش مبتنی بر اظهارات مقام‌های ناشناس آمریکایی است و رویترز تا زمان انتشار گزارش خود نتوانسته آن را مستقل تأیید کند. 

همزمان شواهد علنی نشان می‌دهد واشنگتن هنوز مسیر دیپلماسی را نبسته است. ترامپ همین هفته از ادامه مذاکرات سخن گفته، مقام‌های آمریکایی تماس‌های غیرمستقیم را سازنده توصیف کرده‌اند و میانجی‌گری قطر نیز ادامه دارد. از سوی دیگر، اختلاف‌ها درباره محاصره دریایی، تحریم نفت، دارایی‌های ایران، نحوه عبور کشتی‌ها از هرمز و پرونده هسته‌ای همچنان جدی است. 

تهران منتظر پاسخ رسمی؛ واشنگتن میان فشار و مذاکره

مهم‌ترین نکته در تحولات شنبه ۴ مهر این است که پرونده هنوز به نقطه تصمیم رسمی نرسیده است. گزارش وال‌استریت ژورنال از رد پیشنهاد ایران، نشانه‌ای مهم از فضای داخلی دولت آمریکا محسوب می‌شود، اما تهران می‌گوید پاسخ رسمی دریافت نکرده و رویترز نیز این گزارش را مستقلاً تأیید نکرده است.

در نتیجه، وضعیت کنونی را می‌توان مرحله‌ای میان ادامه فشار نظامی و اقتصادی از یک سو و بازماندن کانال مذاکره از سوی دیگر توصیف کرد. طرح هفت‌روزه ایران اکنون یک چارچوب مشخص روی میز گذاشته است، اما اختلاف درباره شروط اجرای آن و به‌ویژه پرونده هسته‌ای همچنان پابرجاست.

آنچه در روزهای آینده تعیین‌کننده خواهد بود، نه صرفاً اظهارات علنی دو طرف، بلکه این است که آیا واشنگتن پاسخ رسمی به طرح تهران ارائه می‌کند، میانجی‌های قطری می‌توانند فاصله شروط دو طرف را کاهش دهند و آیا مذاکرات از مرحله تبادل پیام به یک چارچوب اجرایی برای هرمز و توقف درگیری‌ها می‌رسد یا خیر.