ترامپ پیشنهاد ایران را رد کرد؛ شرط تهران برای بازگشایی هرمز چه بود؟

دونالد ترامپ بار دیگر درباره مذاکرات با ایران و وضعیت تنگه هرمز موضع‌گیری کرده و گفته است تهران به دنبال توافق است، اما پیشنهادی که ارائه کرده از نظر او قابل پذیرش نیست. این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که طی روزهای گذشته گزارش‌هایی درباره انتقال یک پیشنهاد تازه از سوی ایران به آمریکا از طریق میانجی‌های قطری منتشر شده بود.

رویترز روز شنبه ۲۶ سپتامبر گزارش داد ایران منتظر پاسخ رسمی آمریکا به طرحی است که در صورت توافق، می‌تواند ظرف هفت روز به بازگشایی تنگه هرمز و توقف بخشی از درگیری‌های منطقه‌ای منجر شود. این خبرگزاری همچنین گزارش داده بود که وال‌استریت ژورنال به نقل از مقام‌های آمریکایی نوشته ترامپ این پیشنهاد را رد کرده است.

اکنون اظهارات تازه رئیس‌جمهور آمریکا نشان می‌دهد فاصله میان مواضع دو طرف همچنان قابل توجه است؛ هرچند همزمان، کانال دیپلماتیک به طور کامل بسته نشده است.

ترامپ: ایران توافق می‌خواهد، اما پیشنهادش قابل قبول نیست

ترامپ در اظهارات تازه خود گفته ایران خواهان توافق است و او نیز از رسیدن به توافق استقبال می‌کند، اما چارچوب پیشنهادی تهران را قبول ندارد.

این موضع با گزارش وال‌استریت ژورنال همخوان است. این روزنامه گزارش داده بود ایران پیشنهاد یک آتش‌بس هفت‌روزه را مطرح کرده که بر اساس آن، تنگه هرمز دوباره باز شود، مذاکرات هسته‌ای از سر گرفته شود و در مقابل آمریکا بخشی از محاصره اقتصادی و دریایی ایران را کاهش دهد. به نوشته این روزنامه، ترامپ این طرح را نپذیرفته است.

رویترز نیز پیش‌تر گزارش کرده بود که مذاکره‌کنندگان ایرانی و آمریکایی در نیویورک در حال بررسی یک مسیر مرحله‌ای هستند که در آن تهران تنگه هرمز را باز کند و واشنگتن نیز در مقابل از شدت محدودیت اقتصادی و محاصره بنادر ایران بکاهد.

بنابراین اختلاف اصلی فقط بر سر اصل مذاکره نیست، بلکه ظاهراً درباره ترتیب اجرای تعهدات و امتیازهایی است که هر طرف باید در مرحله نخست ارائه کند.

پیشنهاد ایران برای تنگه هرمز چه بود؟

بر اساس گزارش رویترز، ایران طی روزهای اخیر اعلام کرده بود حاضر است در صورت کاهش فشار نظامی آمریکا و رفع محاصره بنادرش، تنگه هرمز را در مدت حدود یک هفته بازگشایی کند. مقام‌های ایرانی این پیشنهاد را به عنوان بخشی از یک چارچوب گسترده‌تر برای پایان دادن به درگیری مطرح کرده‌اند.

رویترز گزارش داده این پیشنهاد از طریق میانجی‌های قطری در اختیار طرف آمریکایی قرار گرفته و تهران در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک به دنبال دریافت پاسخ واشنگتن بوده است.

اهمیت این پیشنهاد از آن جهت بالاست که تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال نفت و گاز جهان است و هرگونه اختلال در آن می‌تواند مستقیماً روی قیمت انرژی، هزینه حمل‌ونقل و بازارهای مالی اثر بگذارد.

در هفته جاری نیز انتشار خبر احتمال بازگشایی این مسیر باعث کاهش قیمت نفت شد؛ رویترز گزارش کرد امید به بازگشایی هرمز بخشی از نگرانی‌های بازار درباره عرضه جهانی انرژی را کاهش داده بود.

ادعای ترامپ درباره «دیوار فولادی» در تنگه هرمز

رئیس‌جمهور آمریکا در بخش دیگری از اظهاراتش گفته ایالات متحده «دیوار فولادی» در اطراف تنگه هرمز ایجاد کرده و ایران در نتیجه محاصره با فشار اقتصادی شدیدی مواجه شده است.

این عبارت تازه نیست. کاخ سفید در ۲۸ اوت ۲۰۲۶ با انتشار گزارشی رسمی اعلام کرده بود نیروهای آمریکایی کنترل گسترده‌ای بر خطوط کشتیرانی تنگه هرمز دارند و از اصطلاح «دیوار فولادی» برای توصیف محاصره دریایی استفاده کرده بود. کاخ سفید همچنین مدعی شده بود صادرات نفت ایران از سواحل این کشور در دوره مورد اشاره متوقف شده و ده‌ها کشتی از عبور بازگردانده شده‌اند. این موارد ادعاهای رسمی دولت آمریکا هستند و ارزیابی مستقلی از صحت همه ارقام ارائه نشده است.

خود ترامپ نیز پیش‌تر بارها گفته بود نیروی دریایی آمریکا کنترل تنگه هرمز را در اختیار دارد و عبور کشتی‌ها تحت نظارت واشنگتن انجام می‌شود.

با این حال، تعبیر ترامپ درباره اینکه «منبع درآمد ایران از تنگه هرمز تأمین می‌شود» باید به عنوان ادعای سیاسی او دیده شود. درآمد اصلی ارزی ایران عمدتاً از صادرات انرژی و سایر کالاها حاصل می‌شود و اهمیت تنگه برای تهران بیشتر به امکان صادرات نفت و دسترسی تجاری دریایی مربوط است، نه صرفاً دریافت درآمد مستقیم از عبور کشتی‌ها.

چرا آمریکا پیشنهاد ایران را نمی‌پذیرد؟

گزارش‌های موجود نشان می‌دهد اختلاف بر سر ترتیب اقدامات دو طرف یکی از موانع اصلی است.

ایران خواهان کاهش فشار نظامی و اقتصادی آمریکا همزمان با بازگشایی تنگه هرمز است، در حالی که دولت ترامپ تلاش دارد تهران ابتدا اقدامات عملی مورد نظر واشنگتن را انجام دهد و سپس امتیازهای اقتصادی دریافت کند.

وال‌استریت ژورنال گزارش داده پیشنهاد ایران شامل بازگشایی هرمز و بازگشت به مذاکرات هسته‌ای در ازای کاهش محاصره بنادر ایران بوده است. همین تفاوت در ترتیب اجرای تعهدات، یکی از دلایل اصلی مخالفت ترامپ با طرح اعلام‌شده عنوان شده است.

ترامپ چند روز قبل نیز در سخنرانی مجمع عمومی سازمان ملل بار دیگر تأکید کرده بود اجازه نخواهد داد ایران به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند و سیاست فشار بر تهران را ادامه خواهد داد.

در مقابل، تهران تلاش کرده مسئله هرمز و توقف درگیری‌ها را به عنوان بخشی از یک بسته جامع مطرح کند.

مذاکرات ایران و آمریکا به بن‌بست رسیده است؟

رد پیشنهاد فعلی لزوماً به معنای توقف کامل مذاکرات نیست.

رویترز روز ۲۴ سپتامبر گزارش داده بود نمایندگان دو کشور در نیویورک درباره یک توافق مرحله‌ای گفت‌وگو کرده‌اند و ایده بازگشایی تنگه هرمز در برابر کاهش محاصره ایران یکی از محورهای مورد بحث بوده است.

همزمان گزارش دیگری از رویترز نشان می‌دهد دولت ترامپ در ماه‌های گذشته نیز چند بار از امکان توافق سخن گفته، اما همزمان بر ادامه فشار اقتصادی و نظامی تأکید کرده است.

بنابراین وضعیت کنونی را می‌توان بیشتر یک اختلاف جدی بر سر شرایط توافق دانست تا پایان کامل روند دیپلماتیک.

رد پیشنهاد ایران چه اثری بر نفت و دلار دارد؟

مهم‌ترین واکنش اقتصادی احتمالی به شکست مذاکرات، ابتدا در بازار انرژی دیده می‌شود. تنگه هرمز یکی از حساس‌ترین نقاط بازار جهانی نفت است و هر خبری درباره باز یا بسته ماندن آن می‌تواند انتظارات معامله‌گران را تغییر دهد.

انتشار خبر احتمال بازگشایی هرمز طی روزهای گذشته قیمت نفت را تحت فشار قرار داده بود؛ در مقابل، افزایش احتمال ادامه انسداد یا تشدید تنش می‌تواند بار دیگر ریسک ژئوپلیتیکی را وارد قیمت نفت کند.

در بازار ایران نیز نتیجه مذاکرات می‌تواند از طریق انتظارات سیاسی بر نرخ ارز و سپس قیمت طلا و سکه اثرگذار باشد. خبرهای مثبت درباره توافق معمولاً از مسیر کاهش ریسک سیاسی می‌تواند انتظارات افزایشی در بازار ارز را تعدیل کند؛ در مقابل، افزایش تنش ممکن است تقاضای احتیاطی برای ارز و طلا را افزایش دهد.

پرونده هرمز همچنان باز است

اظهارات تازه ترامپ نشان می‌دهد واشنگتن در شرایط فعلی با چارچوب پیشنهادی ایران موافق نیست، اما همین که هر دو طرف درباره یک طرح مشخص، بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری مذاکرات صحبت می‌کنند نشان می‌دهد مسیر دیپلماتیک همچنان فعال است.

در روزهای آینده سه موضوع تعیین‌کننده خواهد بود: آیا ایران پیشنهاد خود را اصلاح می‌کند، آیا آمریکا شروط تازه‌ای برای بازگشایی هرمز ارائه خواهد داد و آیا میانجی‌هایی مانند قطر می‌توانند فاصله میان دو طرف را کاهش دهند.

تا آن زمان، رد پیشنهاد فعلی ایران از سوی ترامپ به معنای باقی ماندن ابهام درباره سرنوشت تنگه هرمز و مذاکرات تهران و واشنگتن است؛ ابهامی که نه فقط بر معادلات سیاسی منطقه، بلکه بر قیمت نفت، بازار ارز و انتظارات سرمایه‌گذاران در سطح جهانی نیز اثر خواهد گذاشت.