مدال تاریخی پشت خط ماند؛ پرونده کفش فاطمه محیطی‌زاده حالا به سؤال بزرگ دوومیدانی ایران تبدیل شده است

برای فهمیدن ابعاد این اتفاق باید به جدول هفتگانه نگاه کرد. محیطی‌زاده مسابقات را با عملکردی آغاز کرد که او را مرحله به مرحله به سکو نزدیک‌تر کرد. در ۱۰۰ متر با مانع سوم شد و سپس در پرش ارتفاع با ثبت ۱.۷۷ متر بهترین نتیجه را به دست آورد. در پرتاب وزنه نیز رکورد ۱۱.۷۲ متر برای او رتبه دوم را به همراه داشت و دوی ۲۰۰ متر را با زمان ۲۵.۱۶ ثانیه در جایگاه سوم تمام کرد.

روز بعد نیز روند او ادامه داشت. محیطی‌زاده در پرش طول با ۵.۹۷ متر اول شد و در پرتاب نیزه با رکورد ۳۶.۴۱ متر در رتبه هشتم قرار گرفت. حاصل مجموع این شش ماده، ۴۹۲۵ امتیاز و جایگاه دوم جدول بود.

در همان مقطع تاناکا از ژاپن با ۵۰۱۴ امتیاز صدرنشین بود و کاجیکی، هموطن او، با ۴۸۵۴ امتیاز رتبه سوم را در اختیار داشت. فقط دوی ۸۰۰ متر باقی مانده بود؛ ماده‌ای که می‌توانست ترکیب نهایی سکو را تغییر دهد. 

بنابراین نمی‌توان با اطمینان گفت که مدال محیطی‌زاده قطعی بود. دوی ۸۰۰ متر هنوز برگزار نشده بود و نتیجه این ماده می‌توانست امتیازات را جابه‌جا کند. اما موقعیت او در جدول نشان می‌دهد که شانس حضورش روی سکو کاملاً جدی و واقعی بود.

مسئله اصلی چه بود؟ کفشی که برای همه مواد مجاز نبود

در مرکز این پرونده نام Nike Maxfly 2 قرار دارد. توضیح رضا شجیع، رئیس مرکز نظارت بر تیم‌های ملی کمیته ملی المپیک، این است که محیطی‌زاده از این کفش در بخش پرش استفاده کرده؛ در حالی که این مدل اساساً برای دوهای سرعت طراحی شده و مجوز استفاده در مواد پرشی را ندارد. به گفته او، Maxfly 2 در برخی مواد پیست قابل استفاده است، اما فهرست رسمی World Athletics آن را برای رقابت‌های پرشی تأیید نمی‌کند. 

قواعد World Athletics نیز همین منطق را دنبال می‌کند. ورزشکار باید نه فقط از مجاز بودن کلی یک مدل، بلکه از تأیید آن برای ماده مشخص مسابقه اطمینان داشته باشد. ممکن است کفشی برای مسابقات سرعت قانونی باشد اما در یک ماده میدانی یا پرشی اجازه استفاده نداشته باشد. مقررات مربوط به کفش‌های دوومیدانی در نسخه ۲۰۲۶ از ۲۰ آوریل اجرایی شده است. 

فهرست‌های تأیید کفش نیز درباره Maxfly 2 همین تفاوت را نشان می‌دهند: استفاده از آن در رقابت‌های زیر ۸۰۰ متر مجاز است، اما در مواد میدانی اجازه استفاده ندارد. 

پس اصل تخلف فنی قابل انکار نیست و موضوع صرفاً به برداشت شخصی داوران محدود نمی‌شود.

ابهام بزرگ‌تر؛ اگر کفش کنترل شده بود، چرا کار به دیسکالیفه رسید؟

اینجا همان نقطه‌ای است که پرونده پیچیده می‌شود. بر اساس گزارش تسنیم، فدراسیون دوومیدانی در اعتراض کتبی خود به برگزارکنندگان نوشته بود Nike Maxfly 2 پیش از آغاز مسابقات در فرآیند بازرسی تجهیزات ارائه و تأیید شده است. طبق همین روایت، ابطال نتیجه پس از رقابت و به دنبال اعتراض یک تیم دیگر انجام شد. با این حال، اعتراض ایران پذیرفته نشد و حکم حذف محیطی‌زاده تغییر نکرد.

اگر این روایت دقیق باشد، باید روشن شود آن تأیید اولیه دقیقاً چه معنایی داشته است. آیا کفش به طور عمومی ثبت شده بود اما استفاده از آن در ماده پرشی بررسی نشده بود؟ آیا کنترل‌کننده تجهیزات اشتباه کرده بود؟ یا کادر ایران تصور کرده بود تأیید اولیه به معنای اجازه استفاده در تمام بخش‌های هفتگانه است؟

خود محیطی‌زاده نیز گفته است مقررات کفش‌ها در بازه‌های مختلف به‌روزرسانی می‌شود و پس از مسابقه به او اطلاع داده‌اند که کفشش برای آن ماده مناسب نبوده است. به همین دلیل، مسئله فقط انتخاب ورزشکار نیست؛ باید معلوم شود مسئول انتقال مقررات تازه و کنترل نهایی تجهیزات در تیم ملی چه کسی بوده است. 

در نتیجه، فعلاً نمی‌توان با استناد به اطلاعات موجود گفت که اساساً هیچ کنترلی انجام نشده است. روایت تیم ایران درست برعکس این را مطرح می‌کند. آنچه همچنان بدون پاسخ مانده، دلیل عبور کفش غیرمجاز از این فرآیند و رسیدن آن به مسابقه پرش است.

یک اصلاح مهم درباره نقش هادی سپهرزاد

در برخی روایت‌ها هادی سپهرزاد به عنوان سرپرست تیم معرفی شده، اما فهرست اعزامی دوومیدانی چنین چیزی را تأیید نمی‌کند. طبق گزارش منتشرشده پیش از اعزام، پریسا بهزادی سرپرست تیم بوده و هادی سپهرزاد در کنار جعفر ابراهیمی و حسن بادپی به عنوان مربی در کادر حضور داشته است. 

با این حال، نام سپهرزاد در این ماجرا از جهت دیگری اهمیت پیدا می‌کند. او سابقه طولانی در مواد ترکیبی دارد، قهرمان آسیا در دهگانه بوده و در هفتگانه داخل سالن نیز مسابقه داده است. همین سابقه باعث می‌شود پرسش درباره نقش کادر فنی در بررسی تجهیزات ورزشکار هفتگانه جدی باشد. 

با این همه، تا زمانی که فدراسیون گزارش رسمی منتشر نکند، نمی‌توان مسئولیت این اشتباه را شخصاً متوجه یک فرد مشخص کرد.

اعتراض انجام شد، اما پاسخگویی داخلی هنوز باقی مانده است

نمی‌توان گفت فدراسیون دوومیدانی هیچ واکنشی نداشته است. اعتراض رسمی و مکتوب ایران پس از صدور رأی دیسکالیفه شدن به مسئولان مسابقات ارائه شد و یکی از محورهای آن نیز همان ادعای تأیید اولیه کفش بود. این اعتراض در نهایت نتیجه را تغییر نداد. 

اما اعتراض خارجی یک موضوع است و بررسی مسئولیت در داخل تیم موضوعی دیگر. هنوز گزارشی منتشر نشده که مشخص کند مسئول کنترل تجهیزات پیش از اعزام چه کسی بوده، آخرین مقررات World Athletics توسط چه بخشی بررسی شده و چگونه مدلی که برای پرش مجاز نبوده در اختیار ورزشکار قرار گرفته است.

وزارت ورزش هم خواهان توضیح شده است

پرونده حالا فقط در سطح فدراسیون باقی نمانده است. شروین اسبقیان، معاون توسعه ورزش قهرمانی و حرفه‌ای وزارت ورزش، این اتفاق را قابل قبول ندانسته و اعلام کرده فدراسیون دوومیدانی و کادر فنی باید درباره آن پاسخگو باشند. به گفته او، مربیان همراه ورزشکار موظف بوده‌اند نسبت به تجهیزات مورد استفاده دقت لازم را داشته باشند. 

کمیته ملی المپیک نیز در اقدامی جداگانه برای محیطی‌زاده ۲.۵ میلیارد تومان پاداش ویژه در نظر گرفته است؛ تصمیمی که نشان می‌دهد عملکرد ورزشی او تا قبل از حذف، جدا از خطای مربوط به تجهیزات ارزیابی شده است. 

پرونده‌ای که فقط با پیدا کردن یک مقصر بسته نمی‌شود

واقعیت ساده است: محیطی‌زاده هنوز یک ماده دیگر برای رقابت داشت و نتیجه مدال از پیش قطعی نبود. اما او در جایگاه دوم قرار داشت و باید این فرصت را پیدا می‌کرد که سرنوشت مدالش را در دوی ۸۰۰ متر مشخص کند.

آن فرصت به دلیل موضوعی از بین رفت که از جنس مصدومیت، ضعف فنی یا برتری حریف نبود؛ موضوعی بود که با کنترل دقیق مقررات و تجهیزات می‌شد پیش از مسابقه درباره آن تصمیم گرفت. حتی اگر ادعای تیم ایران درباره تأیید اولیه کفش پذیرفته شود، باز هم سؤال اصلی باقی است: چرا کفشی که برای ماده پرشی مجاز نبود، در نهایت مورد استفاده قرار گرفت؟