بیانیه حقوقی جنجالی تراکتور علیه ملوان؛ استناد به قوانین فیفا و IFAB | بازی سه بر صفر می‌شود یا رأی تغییر می‌کند؟

باشگاه تراکتور پس از چند روز اعتراض به اتفاقات ورزشگاه سیروس قایقران، این بار تلاش کرده پرونده مسابقه را از زاویه مقررات بین‌المللی فوتبال بررسی کند.

در بیانیه جدید، باشگاه اعلام کرده که هنگام گرم‌کردن بازیکنان پیش از دیدار یکشنبه ۲۶ مهر، گروهی از تماشاگران منتسب به ملوان شعارهای توهین‌آمیز علیه مردم آذربایجان و خانواده بازیکنان تراکتور سر داده‌اند.

تراکتور مدعی است این شعارها تکراری و مستمر بوده‌اند و تلاش مازیار زارع، سرمربی ملوان، برای آرام کردن سکوها نیز نتوانسته به آنها پایان دهد.

همچنین احتمال هماهنگی قبلی میان برخی افراد مطرح شده؛ بااین‌حال، خود بیانیه تأکید دارد که اثبات سازمان‌دهی شعارها نیازمند بررسی مستقل و مستندات تصویری است.

مهم‌ترین خواسته‌های تراکتور شامل بررسی ماهیت شعارها، ارزیابی عملکرد داور و ناظر، تعیین مسئولیت میزبان، حفظ تصاویر و مدارک ورزشگاه و صدور رأی بر اساس مجموعه وقایع است.

در بخش دیگری از بیانیه نیز از هواداران تراکتور خواسته شده در مسابقات آینده از شعارهای توهین‌آمیز و اقدامات تلافی‌جویانه پرهیز کنند.

قانون پنجم IFAB چه می‌گوید؟ آیا داور پیش از شروع مسابقه اختیار دارد؟

یکی از مهم‌ترین استدلال‌های تراکتور مربوط به اختیارات داور مسابقه پیش از آغاز بازی است.

طبق قانون پنجم فوتبال در نسخه ۲۰۲۶–۲۰۲۷، داور از زمان ورود به زمین برای بازدید پیش از مسابقه، اختیار رسیدگی انضباطی در چارچوب مشخص را دارد.

البته نکته حقوقی مهم این است که زمان آغاز اختیار انضباطی داور با زمان مجاز بودن نمایش کارت زرد و قرمز کاملاً یکسان نیست. براساس توضیحات IFAB، نمایش کارت‌ها از زمان ورود داور به زمین برای آغاز مسابقه مجاز است، درحالی‌که اختیارات انضباطی گسترده‌تر از مرحله بازدید پیش از مسابقه وجود دارند.

قانون پنجم همچنین تصمیم‌گیری درباره مناسب بودن شرایط برگزاری مسابقه و مداخله تماشاگران را در زمره موضوعات قابل‌بررسی توسط داور قرار می‌دهد.

در نتیجه، اینکه مسابقه هنوز با سوت داور آغاز نشده، به‌خودی‌خود به معنای نبود هرگونه اختیار برای ارزیابی امنیت یا شرایط ورزشگاه نیست.

اما از سوی دیگر، وجود اختیار قانونی به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که داور در مسابقه ملوان و تراکتور مرتکب قصور شده است.

برای چنین نتیجه‌ای باید مشخص شود داور چه اقداماتی انجام داده، شرایط واقعی ورزشگاه چگونه بوده و آیا طبق مقررات لازم بود تصمیم دیگری اتخاذ شود یا خیر.

ماده ۱۵ مقررات فیفا؛ شعارهای قومیتی چه مجازاتی دارند؟

در بیانیه تراکتور، ماده ۱۵ مقررات انضباطی فیفا یکی از مهم‌ترین مبانی حقوقی معرفی شده است.

این ماده رفتارهای تبعیض‌آمیز علیه افراد و گروه‌ها به دلایلی مانند نژاد، رنگ پوست، قومیت و ملیت را ممنوع می‌داند.

مقررات فیفا همچنین سازوکارهایی برای مقابله با رفتارهای نژادپرستانه تماشاگران پیش‌بینی کرده است؛ از جمله اقدامات انضباطی علیه اشخاص مسئول و، متناسب با شرایط پرونده، محدودیت حضور تماشاگران.

نمونه‌ای از اجرای این مقررات در مهر ۲۰۲۶ دیده شد؛ زمانی که فیفا پس از بررسی شعارهای تبعیض‌آمیز در مسابقه دوستانه اسپانیا و مصر، جریمه مالی و محدودیت بخشی از ظرفیت تماشاگران را برای فدراسیون فوتبال اسپانیا تأیید کرد.

بااین‌حال، در پرونده ملوان و تراکتور ابتدا باید محتوای دقیق شعارها و ماهیت احتمالی تبعیض‌آمیز آنها احراز شود.

تراکتور معتقد است برخی عبارات استفاده‌شده در ورزشگاه، در بستری تحقیرآمیز علیه هویت مردم آذربایجان مطرح شده‌اند. در مقابل، مسئولان ملوان خواستار بررسی دقیق اسناد و پرهیز از پذیرش یک‌جانبه روایت حوادث شده‌اند.

بنابراین تشخیص حقوقی رفتارها باید بر پایه فیلم‌ها، گزارش‌های رسمی و شرایط وقوع شعارها باشد؛ نه صرفاً مواضع رسانه‌ای دو باشگاه.

ماده ۱۷ فیفا؛ آیا مسئولیت رفتار تماشاگران با باشگاه ملوان است؟

بخش دیگری از استدلال تراکتور به ماده ۱۷ مقررات انضباطی فیفا مربوط می‌شود.

این ماده درباره حفظ نظم و امنیت مسابقات است و مسئولیت‌هایی را برای باشگاه میزبان و نهادهای برگزارکننده پیش‌بینی می‌کند.

نکته مهم این است که این مسئولیت صرفاً به مدت زمانی که توپ در جریان است محدود نمی‌شود؛ بلکه اقدامات پیشگیرانه و ایمنی پیش از شروع بازی و پس از پایان آن را نیز در بر می‌گیرد.

در متن مقررات فیفا، مسئولیت برگزارکننده با توجه به نوع حادثه، اقدامات انجام‌شده و امکان اثبات نبود قصور بررسی می‌شود.

تراکتور در بیانیه خود ادعا کرده که مسئولان برگزاری برای کنترل مؤثر شعارها اقدام کافی انجام نداده‌اند.

به اعتقاد باشگاه تبریزی، لازم بود از امکانات صوتی ورزشگاه برای هشدار به افراد متخلف استفاده شود.

این باشگاه همچنین خواستار بررسی عملکرد داور، ناظر و مسئولان اجرایی شده است.

بااین‌حال، حتی اگر تخلف تماشاگران احراز شود، تعیین مسئولیت دقیق باشگاه میزبان و نوع مجازات، نیازمند رسیدگی جداگانه خواهد بود.

ماده ۷۵ فیفا؛ آیا مقررات ضدتبعیض در لیگ برتر ایران هم لازم‌الاجراست؟

یکی از نکات حقوقی مهم بیانیه، استناد به ماده ۷۵ مقررات انضباطی فیفاست.

براساس نسخه مه ۲۰۲۶ این مقررات، فدراسیون‌های عضو موظف‌اند اصول عمومی انضباطی خود را با مقررات فیفا هماهنگ کنند.

این ماده به‌طور مشخص اجرای الزامات ماده ۱۵ را، با استثنایی که در متن قانون آمده، در مسابقات داخلی ضروری می‌داند.

در نتیجه، اصل مقابله با تبعیض و رفتارهای نژادپرستانه صرفاً مختص مسابقات بین‌المللی نیست.

اما این الزام به معنای آن نیست که هر مجازات مندرج در مقررات فیفا باید بدون توجه به آیین‌نامه داخلی و شرایط مسابقه، عیناً اعمال شود.

در لیگ برتر ایران، رسیدگی اولیه به چنین اختلافاتی در چارچوب صلاحیت نهادهای انضباطی فدراسیون فوتبال انجام می‌شود.

ماده ۱۶ فیفا؛ آیا ترک زمین توسط تراکتور باعث شکست سه بر صفر می‌شود؟

حساس‌ترین بخش پرونده به ماده ۱۶ مقررات انضباطی فیفا مربوط است؛ ماده‌ای که درباره مسابقات برگزارنشده یا نیمه‌تمام صحبت می‌کند.

طبق نسخه مه ۲۰۲۶، اگر مسابقه به دلیلی غیر از شرایط قهری و در نتیجه رفتار یک تیم یا اشخاصی که باشگاه مسئول آنهاست برگزار نشود، امکان اعمال مجازات وجود دارد.

این مقررات، با توجه به شرایط، اعلام شکست انضباطی یا برگزاری مجدد مسابقه را پیش‌بینی کرده است.

همچنین در متن ماده ۱۶ آمده است که اگر مسابقه به دلیل اعتراض یک تیم به تصمیم داور نیمه‌تمام بماند، استثنایی درباره عدم برگزاری مجدد اعمال می‌شود.

نکته مهم پرونده ملوان و تراکتور این است که اعتراض گزارش‌شده تراکتور به رفتار تماشاگران بوده، نه الزاماً یک تصمیم داوری در جریان مسابقه.

از سوی دیگر، مسابقه اساساً با سوت آغاز نشده است.

به همین دلیل، انطباق این اتفاق با مصادیق مختلف ماده ۱۶ نیازمند بررسی حقوقی دقیق و توجه به مقررات داخلی مسابقات است.

هیچ‌یک از مواد استنادی، صرفاً به دلیل مطرح شدن ادعای توهین قومیتی یا ترک زمین، نتیجه سه بر صفر را به‌صورت خودکار تعیین نمی‌کند.

اختلاف روایت تراکتور و ملوان؛ گره اصلی پرونده کجاست؟

با وجود توافق نسبی گزارش‌ها درباره وقوع تنش و برگزار نشدن مسابقه، دو باشگاه درباره مسئولیت اتفاقات برداشت متفاوتی دارند.

تراکتور معتقد است منشأ بحران، شعارهای توهین‌آمیز و ناتوانی در کنترل فضای ورزشگاه بوده است.

در مقابل، ملوان بر آمادگی برای مسابقه تأکید دارد و مسئولیت برگزار نشدن آن را متوجه تصمیم تراکتور برای خروج از زمین می‌داند.

احمدرضا براتی، کارشناس حقوقی فوتبال، در تحلیل این پرونده گفته بود اگر تصمیم لغو مسابقه از سوی داور و به دلیل شرایط ورزشگاه اتخاذ شده باشد، وضعیت حقوقی متفاوتی نسبت به حالتی ایجاد می‌شود که یک تیم به تصمیم خود حاضر به آغاز مسابقه نشود.

این اختلاف، اهمیت گزارش داور و ناظر را دوچندان می‌کند.

مرجع انضباطی باید مشخص کند داور چه تصمیمی گرفته، چه اخطارهایی به تیم‌ها داده شده و آیا شرایط برگزاری مسابقه از نظر عوامل رسمی مناسب بوده است یا خیر.

همچنین باید بررسی شود آیا اقدامات لازم برای جلوگیری از تشدید تنش انجام شده بود و تصمیم نهایی برگزار نشدن مسابقه در چه شرایطی اتخاذ شد.

درخواست مهم تراکتور برای حفظ فیلم‌های ورزشگاه

یکی از بخش‌های قابل‌توجه بیانیه جدید، درخواست حفظ فوری مستندات است.

باشگاه تراکتور از مسئولان خواسته تصاویر دوربین‌های مداربسته، فیلم‌های جایگاه تماشاگران، مکاتبات اجرایی، گزارش‌های انتظامی و امنیتی و سوابق استفاده از بلندگوی ورزشگاه نگهداری شوند.

همچنین درخواست شده گزارش‌های داور و ناظر با تصاویر و دیگر مستندات تطبیق داده شوند.

این مسئله می‌تواند نقش مهمی در روشن شدن ترتیب زمانی وقایع داشته باشد.

برای مثال، مشخص شدن زمان شروع شعارها، واکنش عوامل امنیتی، گفت‌وگوهای داور با مسئولان و لحظه خروج بازیکنان تراکتور، می‌تواند به تعیین سهم هر عامل در برگزار نشدن مسابقه کمک کند.

نکته دیگر این است که احتمال سازمان‌دهی قبلی شعارها در بیانیه صرفاً به‌عنوان موضوعی برای تحقیق مطرح شده و هنوز نباید آن را واقعیتی اثبات‌شده دانست.

جلسه کمیته انضباطی ملوان و تراکتور چه زمانی برگزار می‌شود؟

براساس گزارش خبرگزاری تسنیم در ۲۸ مهر، کمیته انضباطی فدراسیون فوتبال از مدیران دو باشگاه و عوامل برگزاری مسابقه دعوت کرده است روز پنجشنبه ۳۰ مهر در جلسه رسیدگی حاضر شوند.

طبق این گزارش، داور، ناظر و مسئولان سازمان لیگ نیز برای ارائه توضیحات دعوت شده‌اند.

گزارش‌های داوری و نظارت مسابقه نیز به کمیته انضباطی ارسال شده است.

همچنین تسنیم با اشاره به ماده ۶۲ آیین‌نامه انضباطی ایران، اعلام کرده که انتظار می‌رود رأی مربوط به مسابقه برگزارنشده در مهلت یک‌هفته‌ای صادر شود.

بااین‌حال، تا پایان روز سه‌شنبه ۲۸ مهر، رأی نهایی و رسمی درباره نتیجه مسابقه اعلام نشده است.

سه سناریوی پیش روی بازی ملوان و تراکتور

با توجه به اختلاف روایت دو باشگاه و مقررات قابل‌بررسی، سه سناریوی کلی برای تعیین تکلیف مسابقه مطرح است.

این موارد، گزینه‌های احتمالی حقوقی هستند و به معنای پیش‌بینی قطعی رأی کمیته انضباطی نیستند.

همچنین ممکن است رفتار تماشاگران و مسئولیت برگزار نشدن مسابقه در دو بخش جداگانه بررسی شوند و احکام انضباطی مستقلی داشته باشند.

جمع‌بندی؛ بیانیه حقوقی تراکتور نتیجه بازی ملوان را تغییر می‌دهد؟

بیانیه جدید باشگاه تراکتور تلاش می‌کند نشان دهد حوادث ورزشگاه سیروس قایقران تنها موضوع ترک زمین توسط بازیکنان نبوده، بلکه باید منشأ تنش‌ها و عملکرد مسئولان برگزاری نیز بررسی شود.

استناد به قانون پنجم IFAB نشان می‌دهد داور پیش از شروع مسابقه هم اختیارات مشخصی دارد. مقررات انضباطی فیفا نیز مقابله با رفتارهای تبعیض‌آمیز و مسئولیت‌های امنیتی میزبان را به رسمیت می‌شناسند.

بااین‌حال، تأیید وجود این مقررات با اثبات مسئولیت یک باشگاه و تعیین نتیجه مسابقه تفاوت دارد.

اکنون مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده رأی، محتوای گزارش‌های رسمی، مستندات تصویری، شرایط واقعی ورزشگاه و تشخیص علت حقوقی برگزار نشدن بازی هستند.

باشگاه تراکتور در پایان بیانیه از هواداران خود خواسته آرامششان را حفظ کنند و در برابر رفتارهای تحریک‌آمیز، دست به توهین یا واکنش متقابل نزنند.

این بخش از موضع‌گیری نیز اهمیت دارد؛ زیرا نتیجه پرونده هرچه باشد، برخورد با رفتارهای توهین‌آمیز باید به کاهش تنش در ورزشگاه‌ها کمک کند، نه گسترش اختلاف میان هواداران.

جلسه پنجشنبه کمیته انضباطی می‌تواند نقطه تعیین‌کننده‌ای در این پرونده باشد. پرونده‌ای که اکنون فراتر از سه امتیاز یک مسابقه، به موضوع مسئولیت میزبان، اختیارات داور و چگونگی اجرای مقررات ضدتبعیض در فوتبال ایران تبدیل شده است.