شوک قیمت روغن موتور در بازار؛ روغن ۴ لیتری تا ۵ میلیون تومان گران شد! پشت پرده فروش اجباری فیلترها + جدول قیمت

بازار لوازم مصرفی خودرو در روزهای پایانی مهر با قیمت‌هایی مواجه شده که هزینه تعویض روغن را برای بسیاری از خانوارها افزایش داده است.

بر اساس نرخ‌های اعلام‌شده در گزارش‌های اخیر، برخی روغن‌های موتور چهارلیتری با قیمت بیش از سه میلیون تومان عرضه می‌شوند و نمونه‌هایی از برندهای گران‌تر به محدوده پنج میلیون تومان رسیده‌اند.

جدول قیمت روغن موتور در بازار مهر ۱۴۰۵

قیمت‌های نمونه بازار آزاد در گزارش مهر؛ این ارقام نرخ مصوب سراسری یا قیمت تضمین‌شده در همه فروشگاه‌ها نیستند. مدل دقیق، سطح کیفی API و اصالت کالا باید هنگام مقایسه بررسی شود.

اختلاف قیمت روغن موتور کاسترول GTX و بهران رانا در این فهرست حدود یک میلیون و ۸۱۰ هزار تومان است. این اختلاف قابل‌توجه نشان می‌دهد انتخاب روغن مناسب برای رانندگان به تصمیمی پرهزینه تبدیل شده است.

البته تمام تفاوت قیمت‌ها را نمی‌توان گران‌فروشی دانست. برند، نوع روغن پایه، گرانروی، استاندارد فنی، حجم بسته‌بندی و هزینه واردات یا تأمین مواد اولیه می‌توانند بر قیمت اثر بگذارند.

مسئله زمانی حساس‌تر می‌شود که یک محصول با مشخصات کاملاً یکسان در چند فروشگاه با نرخ‌های متفاوت عرضه شود؛ موضوعی که ضرورت شفافیت بیشتر در زنجیره توزیع را آشکار می‌کند.

پشت پرده گرانی روغن موتور؛ چرا بازار با کمبود و اختلاف قیمت روبه‌رو شد؟

یکی از دلایل اصلی نابسامانی بازار روغن موتور را باید در فاصله میان عرضه و تقاضا جست‌وجو کرد.

در اردیبهشت ۱۴۰۵، حامد یزدی‌زاده، رئیس اتحادیه روغن موتور مشهد، اعلام کرد که کاهش عرضه محصولات تولیدکنندگان اصلی، موجب افزایش حدود ۵۰ درصدی قیمت روغن موتور در بازار آزاد این شهر شده است.

او همچنین از مشکلات مربوط به بسته‌بندی، افزایش هزینه حمل‌ونقل و دشواری تأمین محصولات موردنیاز فروشندگان خبر داد.

چند ماه بعد، در شهریور، داریوش بهنود قاسمی، مدیرکل بازرسی سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان، کاهش تولید و انتظارات تورمی را از عوامل اصلی افزایش قیمت روغن موتور معرفی کرد.

این دو گزارش نشان می‌دهند گرانی روانکارها صرفاً نتیجه رفتار خرده‌فروشان نیست و وضعیت تولید، هزینه مواد اولیه و نحوه توزیع نیز باید بررسی شود.

بااین‌حال، آمار جامع و تازه‌ای از میزان تولید و موجودی انبار تمام شرکت‌های تولیدکننده در دسترس نیست؛ بنابراین نمی‌توان سهم دقیق هر عامل را در افزایش قیمت‌های مهرماه تعیین کرد.

فروش اجباری روغن موتور و فیلتر؛ ماجرای تحمیل ۲۴ فیلتر چیست؟

یکی از مهم‌ترین نکات گزارش میدانی مهر، روایت فروشندگانی است که از شرایط نامتعارف دریافت روغن موتور گلایه دارند.

یکی از فروشندگان توضیح داده که برای دریافت یک کارتن شامل شش ظرف روغن موتور، ناچار به خرید ۲۴ فیلتر هوا و روغن نیز می‌شود.

در چنین شرایطی، فروشنده نمی‌تواند سرمایه خود را صرفاً به کالای موردنیاز مشتریان اختصاص دهد.

اگر روغن موتور تقاضای بالایی داشته باشد، اما فیلترهای همراه آن به‌سرعت فروش نروند، بخشی از سرمایه فروشنده در انبار باقی می‌ماند.

این موضوع می‌تواند هزینه تأمین موجودی را افزایش دهد و فروشنده را به سمت بالا بردن حاشیه سود سایر محصولات سوق دهد.

البته گزارش منتشرشده، روایت فعالان بازار از وقوع چنین رفتاری است و به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که تمام تولیدکنندگان یا شرکت‌های پخش از روش فروش اجباری استفاده می‌کنند.

همچنین فروش داوطلبانه بسته‌های خدماتی شامل روغن و فیلتر با تحمیل خرید کالا تفاوت دارد. موضوع تخلف زمانی مطرح می‌شود که مشتری یا عامل توزیع برای خرید کالای اصلی، برخلاف رضایت خود ملزم به خرید کالایی دیگر شود.

قانون درباره فروش اجباری روغن موتور چه می‌گوید؟

بر اساس ماده ۶۴ قانون نظام صنفی کشور، فروش اجباری کالا یا خدمات همراه با کالا یا خدمت دیگر، تخلف صنفی محسوب می‌شود.

این ماده برای فروش اجباری کالا، بازپس‌گیری کالای تحمیلی و جریمه نقدی متناسب با قیمت آن را پیش‌بینی کرده است.

بنابراین اگر مشخص شود فروشنده یا شرکت پخش، تأمین روغن موتور را به خرید اجباری محصولات دیگر مشروط کرده است، موضوع قابلیت رسیدگی از مسیر نظارت صنفی را دارد.

البته احراز تخلف به مستندات نیاز دارد؛ از جمله قرارداد فروش، فاکتورهای خرید، مکاتبات تجاری و مدارکی که اجباری بودن خرید را نشان دهند.

از این منظر، درخواست فعالان بازار برای شفاف شدن شرایط فروش عمده اهمیت زیادی دارد.

برخورد با فروش اجباری نیز نباید تنها به آخرین حلقه توزیع محدود شود؛ زیرا ممکن است منشأ تحمیل سبد کالایی در مراحل بالادستی باشد.

فاکتور غیررسمی و فروش خارج از شبکه؛ چرا نظارت دشوار شده است؟

بخش دیگری از مشکلات مطرح‌شده در بازار روغن موتور، به دریافت فاکتورهای غیررسمی یا ناقص مربوط می‌شود.

وقتی کالایی بدون ثبت دقیق مشخصات فروشنده، خریدار، قیمت و مقدار معامله جابه‌جا شود، ردیابی مسیر توزیع آن دشوارتر خواهد شد.

این مسئله علاوه بر احتمال گران‌فروشی، بررسی میزان سود حلقه‌های مختلف را نیز پیچیده می‌کند.

برای مثال، اگر یک روغن موتور در کارخانه با قیمت مشخص عرضه شود، اما در فروشگاه با نرخ بسیار بالاتری به دست مصرف‌کننده برسد، بدون دسترسی به اسناد خریدوفروش نمی‌توان سهم شرکت پخش، عمده‌فروش و خرده‌فروش را تشخیص داد.

صدور صورتحساب الکترونیکی و ثبت معتبر معاملات می‌تواند به افزایش قابلیت ردیابی کالا کمک کند.

بااین‌حال، صرف دیجیتالی شدن فاکتورها برای حل بحران کافی نیست و لازم است عرضه واقعی، موجودی کالا و شرایط فروش عمده نیز مورد بررسی قرار گیرد.

تناقض درباره مجوز افزایش قیمت روغن موتور؛ گرانی قانونی است؟

موضوع مجوز افزایش قیمت، یکی دیگر از نقاط مبهم بازار روغن موتور در سال جاری بوده است.

در ۲۲ شهریور ۱۴۰۵، مدیرکل بازرسی سازمان حمایت اعلام کرد که این سازمان مجوز تازه‌ای برای افزایش قیمت صادر نکرده و افزایش نرخ‌های مورد بحث در آن مقطع را فاقد وجاهت قانونی دانست.

در مقابل، برخی گزارش‌های رسانه‌ای بعدی از مجوز افزایش ۲۵ درصدی قیمت روانکارها سخن گفته‌اند؛ موضوعی که در گزارش تازه مهر نیز منعکس شده است.

برای روشن شدن این اختلاف، باید تاریخ صدور مجوز، محصولات مشمول، فهرست نرخ‌های تأییدشده و زمان اجرای آن‌ها به‌صورت عمومی منتشر شود.

در نبود این اطلاعات، نمی‌توان نتیجه گرفت که همه قیمت‌های فعلی بازار آزاد مجاز هستند یا تمام افزایش‌ها تخلف محسوب می‌شوند.

همچنین مجوز افزایش قیمت تولیدکننده، در صورت وجود، الزاماً افزایش نامحدود قیمت در شبکه خرده‌فروشی را توجیه نمی‌کند.

گرانی روغن موتور چه تأثیری بر هزینه نگهداری خودرو دارد؟

روغن موتور از کالاهایی است که مصرف آن برخلاف بسیاری از اقلام غیرضروری، امکان حذف شدن از برنامه نگهداری خودرو را ندارد.

تعویض به‌موقع روغن به محافظت از قطعات متحرک پیشرانه و حفظ عملکرد مناسب آن کمک می‌کند.

اگر هزینه روغن افزایش پیدا کند، مجموع مخارج سرویس خودرو نیز بیشتر می‌شود؛ زیرا راننده معمولاً علاوه بر روغن، باید هزینه فیلتر روغن و اجرت تعویض را نیز پرداخت کند.

در شرایطی که قیمت یک ظرف روغن چهارلیتری به چند میلیون تومان رسیده، حتی تغییر محدود نرخ فیلتر یا اجرت می‌تواند فشار بیشتری بر بودجه خانوار ایجاد کند.

خطر دیگر آن است که برخی مالکان خودرو به دلیل افزایش هزینه‌ها، تعویض روغن را بیش از زمان توصیه‌شده به تعویق بیندازند.

چنین اقدامی ممکن است موجب افزایش استهلاک پیشرانه و تحمیل هزینه تعمیرات سنگین‌تر شود.

به همین دلیل، راه‌حل گرانی نباید حذف سرویس ضروری خودرو باشد؛ بلکه انتخاب محصول مناسب با قیمت شفاف و از مسیر فروش معتبر اهمیت بیشتری دارد.

راهنمای خرید روغن موتور؛ چگونه گرفتار گرانی یا محصول نامناسب نشویم؟

در شرایط فعلی، خریداران باید علاوه بر مقایسه قیمت، مشخصات فنی محصول را نیز بررسی کنند.

عددهایی مانند 10W-40 و 20W-50 نشان‌دهنده گرید گرانروی روغن هستند و نمی‌توان صرفاً بر اساس بالاتر بودن یا پایین‌تر بودن این اعداد درباره کیفیت یک محصول قضاوت کرد.

از سوی دیگر، استانداردهای API و تأییدیه‌های خودروساز نیز در انتخاب روغن مناسب اهمیت دارند.

مؤسسه نفت آمریکا تأکید می‌کند که انتخاب گرید گرانروی و استاندارد عملکرد روغن باید مطابق توصیه شرکت سازنده خودرو باشد.

همچنین لازم است خریداران به اصالت بسته‌بندی، مشخصات سازنده، شماره بچ تولید، شرایط نگهداری و اعتبار فروشگاه توجه کنند.

قیمت پایین غیرمعمول یا بسته‌بندی نامعتبر می‌تواند نشانه‌ای باشد که بررسی بیشتر را ضروری می‌کند؛ هرچند به‌تنهایی اثبات‌کننده تقلبی بودن محصول نیست.

خریداران بهتر است فاکتور معتبر دریافت کنند و پیش از پرداخت، مشخصات دقیق روغن و هزینه خدمات جانبی را با فروشنده نهایی کنند.

آیا قیمت روغن موتور در روزهای آینده کاهش پیدا می‌کند؟

پیش‌بینی روند قیمت روغن موتور به چند متغیر وابسته است.

اگر عرضه تولیدکنندگان افزایش یابد و شرایط توزیع شفاف‌تر شود، احتمال کاهش فشار قیمتی در بازار آزاد وجود دارد.

در مقابل، تداوم مشکلات تأمین مواد اولیه، افزایش هزینه بسته‌بندی و تغییر نرخ ارز می‌تواند مانع کاهش قیمت‌ها شود.

همچنین اگر فروش اجباری و توزیع غیرشفاف ادامه پیدا کند، حتی افزایش تولید نیز ممکن است به کاهش متناسب قیمت مصرف‌کننده منجر نشود.

بر همین اساس، نمی‌توان صرفاً با اتکا به قیمت چند محصول یا وعده برخورد نظارتی، کاهش قطعی نرخ‌ها را پیش‌بینی کرد.

بازار برای رسیدن به ثبات پایدار، بیش از هر چیز به عرضه منظم و دسترسی به اطلاعات معتبر درباره قیمت و موجودی کالا نیاز دارد.

راهکار ساماندهی بازار روغن موتور چیست؟

بررسی شرایط موجود نشان می‌دهد کنترل بازار روغن موتور به مجموعه‌ای از اقدامات هم‌زمان نیاز دارد.

انتشار فهرست قیمت‌های معتبر، بررسی شیوه فروش شرکت‌های پخش، رسیدگی به گزارش‌های فروش اجباری، نظارت بر صدور فاکتور و ارائه آمار تولید و عرضه می‌تواند به کاهش ابهام کمک کند.

همچنین لازم است مسئولان نظارتی نتیجه رسیدگی به شکایت‌های ثبت‌شده را به‌صورت شفاف اطلاع‌رسانی کنند تا مشخص شود تخلفات احتمالی در کدام بخش زنجیره رخ داده است.

مصرف‌کنندگان نیز می‌توانند موارد مشکوک به گران‌فروشی یا فروش اجباری را با ارائه فاکتور و مستندات از طریق مراجع نظارت صنفی و سامانه ۱۲۴ پیگیری کنند.

جمع‌بندی؛ هزینه نابسامانی بازار روغن موتور را چه کسی می‌پردازد؟

گزارش تازه از بازار روغن موتور نشان می‌دهد افزایش قیمت تنها یکی از مشکلات این بخش است.

اختلال در عرضه، اختلاف نرخ فروشگاه‌ها، ادعای فروش اجباری فیلتر و ضعف شفافیت معاملات، مجموعه عواملی هستند که ممکن است هزینه نهایی سرویس خودرو را افزایش دهند.

روایت فروشندگان درباره تحمیل خرید کالاهای جانبی نیز نشان می‌دهد برای یافتن منشأ گرانی، نباید تنها خرده‌فروشان را بررسی کرد.

مهم‌ترین مسئله بازار روغن موتور این است که مصرف‌کننده در پایان زنجیره تأمین قرار دارد و معمولاً هزینه اختلال‌های مراحل پیشین را پرداخت می‌کند.

تا زمانی که میزان عرضه، شرایط فروش و قیمت کالا در حلقه‌های مختلف شفاف نشود، احتمال تداوم اختلاف قیمت و نارضایتی خریداران وجود خواهد داشت.

به همین دلیل، ساماندهی بازار روغن موتور بیش از افزایش تعداد بازرسی‌های مقطعی، نیازمند اصلاح سازوکار توزیع، اجرای مقررات فروش و فراهم کردن امکان خرید کالای استاندارد با قیمت قابل‌ردیابی است.