حمله تند مسوت اوزیل به فیفا؛ چرا روسیه محروم است اما اسرائیل نه؟ جنجال تازه بر سر تبعیض در فوتبال جهان

اظهارات تازه مسوت اوزیل در روز جمعه ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با اول آبان ۱۴۰۵، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های آلمان، روسیه و ترکیه پیدا کرد.

این بازیکن ۳۸ ساله که در سال ۲۰۲۳ از فوتبال حرفه‌ای خداحافظی کرد، با مقایسه محرومیت روسیه و ادامه حضور اسرائیل در مسابقات بین‌المللی، پرسشی درباره سازگاری تصمیم‌های ورزشی با اصول اعلام‌شده فیفا مطرح کرده است.

بااین‌حال، موضع اوزیل فقط درخواست تحریم تیم‌های اسرائیلی نیست. گزارش خبرگزاری آلمان نشان می‌دهد او هم‌زمان خواهان تجدیدنظر در محرومیت تیم‌های روسیه نیز شده است؛ موضوعی که بحث را از یک انتقاد ساده به مناقشه‌ای گسترده‌تر درباره سیاست و فوتبال تبدیل می‌کند.

مسوت اوزیل درباره تحریم روسیه و اسرائیل چه گفت؟

اوزیل این اظهارات را روز چهارشنبه ۲۱ اکتبر در استانبول و در حاشیه مسابقه پیشکسوتان باشاک‌شهیر ترکیه و زنیت سن‌پترزبورگ روسیه مطرح کرد.

این دیدار دوستانه با نتیجه ۳ بر ۲ به سود تیم ترکیه‌ای به پایان رسید.

اوزیل با اشاره به نقش تاریخی فوتبال در نزدیک کردن انسان‌ها، گفت ورزش باید فارغ از تفاوت‌های ملیتی و مذهبی، عاملی برای اتحاد باشد.

او سپس به تفاوت وضعیت روسیه و اسرائیل اشاره کرد و خواستار رفتار برابر نهادهای بین‌المللی با همه کشورها شد.

بر اساس گزارش خبرگزاری آلمان (dpa)، پیام اصلی اوزیل این بود که فیفا نباید در تصمیم‌های خود از معیارهای متفاوت استفاده کند.

این صحبت‌ها از آن جهت خبرساز شده که اوزیل پیش‌تر نیز مواضعی در حمایت از فلسطینیان مطرح کرده و درباره جنگ غزه در شبکه‌های اجتماعی اظهارنظر کرده بود.

محرومیت روسیه از فوتبال جهان از چه زمانی آغاز شد؟

پس از آغاز تهاجم گسترده روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، فدراسیون جهانی فوتبال و اتحادیه فوتبال اروپا تصمیم گرفتند تیم‌های ملی و باشگاهی روسیه را تا اطلاع ثانوی از مسابقات رسمی خود محروم کنند.

این تصمیم به‌طور مشترک در تاریخ ۲۸ فوریه ۲۰۲۲ اعلام شد.

طبق بیانیه رسمی یوفا، محرومیت شامل تیم‌های ملی و باشگاه‌های روسی در رقابت‌های تحت نظارت این دو نهاد بود.

در نتیجه، روسیه از حضور در جام جهانی ۲۰۲۲ و سپس مسابقات مهم اروپایی کنار گذاشته شد و باشگاه‌های این کشور نیز امکان رقابت در لیگ قهرمانان اروپا و دیگر تورنمنت‌های رسمی یوفا را از دست دادند.

البته این محدودیت به معنای ممنوعیت برگزاری تمام مسابقات دوستانه روسیه با سایر کشورها نیست؛ موضوعی که در بررسی دامنه واقعی محرومیت اهمیت دارد.

چرا اسرائیل مانند روسیه از مسابقات فیفا و یوفا محروم نشده است؟

مقایسه وضعیت روسیه و اسرائیل به یکی از بحث‌های قدیمی درباره رابطه فوتبال و سیاست تبدیل شده است.

تیم‌های روسی از فوریه ۲۰۲۲ با محرومیت گسترده از مسابقات رسمی روبه‌رو شدند؛ اما فدراسیون فوتبال اسرائیل همچنان عضو فیفا و یوفاست و تیم‌های این کشور امکان شرکت در رقابت‌های بین‌المللی را دارند.

بااین‌حال، این ادعا که فیفا هیچ‌گونه مجازاتی علیه فوتبال اسرائیل اعمال نکرده، دقیق نیست.

فیفا در ۱۹ مارس ۲۰۲۶، پس از رسیدگی به شکایت فدراسیون فوتبال فلسطین، فدراسیون فوتبال اسرائیل را به دلیل نقض مقررات مربوط به رفتار توهین‌آمیز، اصول بازی جوانمردانه و تبعیض نژادی، ۱۵۰ هزار فرانک سوئیس جریمه کرد.

همچنین به این فدراسیون اخطار داد و آن را ملزم به اجرای برنامه‌ای برای مقابله با تبعیض کرد.

اما این اقدامات به محرومیت تیم‌های اسرائیلی از رقابت‌های بین‌المللی منجر نشد.

این تفاوت میان جریمه انضباطی و محرومیت از مسابقات، نکته اصلی در ارزیابی سخنان اوزیل است.

جدول مقایسه محرومیت روسیه و وضعیت فوتبال اسرائیل

شکایت فدراسیون فوتبال فلسطین علیه اسرائیل به کجا رسید؟

فدراسیون فوتبال فلسطین در سال‌های گذشته از فیفا خواسته است موضوع فعالیت باشگاه‌های مستقر در شهرک‌های اسرائیلی کرانه باختری را بررسی کند.

یکی از محورهای اختلاف این است که آیا باشگاه‌های فعال در سرزمین‌هایی که از نظر حقوق بین‌الملل اشغالی شناخته می‌شوند، می‌توانند در مسابقات تحت نظارت فدراسیون فوتبال اسرائیل حضور داشته باشند یا خیر.

فیفا پس از بررسی این پرونده، در ۱۹ مارس ۲۰۲۶ اعلام کرد در بخش مربوط به مشارکت باشگاه‌های یادشده اقدام انضباطی تازه‌ای انجام نمی‌دهد.

این نهاد در توضیح تصمیم خود به پیچیدگی وضعیت حقوقی کرانه باختری و تفسیر مقررات داخلی فیفا اشاره کرد.

بااین‌حال، این تصمیم با انتقاد سازمان‌های حقوق بشری روبه‌رو شد.

سازمان عفو بین‌الملل در سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد فدراسیون فوتبال فلسطین پس از مخالفت فیفا با درخواست مربوط به باشگاه‌های شهرک‌نشین، پرونده را به دادگاه داوری ورزش ارجاع داده است.

این سازمان همچنین معتقد است ادامه فعالیت چنین باشگاه‌هایی با مقررات فوتبال بین‌المللی و تعهدات حقوق بشری در تعارض قرار دارد.

بنابراین اختلاف بر سر فعالیت فوتبال اسرائیل تنها یک موضوع سیاسی یا رسانه‌ای نیست، بلکه ابعاد حقوقی و انضباطی مشخصی نیز دارد.

درخواست سازمان ملل و عفو بین‌الملل برای تعلیق اسرائیل

پیش از اظهارات تازه اوزیل، تعدادی از کارشناسان مستقل حقوق بشر سازمان ملل و نهادهای بین‌المللی نیز خواستار اقدام فیفا و یوفا شده بودند.

در ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۵، گروهی از کارشناسان سازمان ملل با استناد به وضعیت حقوق بشر در سرزمین‌های فلسطینی خواستار تعلیق تیم ملی اسرائیل از مسابقات بین‌المللی شدند.

این موضع در قالب درخواست کارشناسان حقوق بشر مطرح شد و به معنای صدور تصمیم اجرایی از سوی سازمان ملل یا فیفا نبود.

عفو بین‌الملل نیز در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶ بار دیگر از ادامه حضور تیم ملی اسرائیل در لیگ ملت‌های اروپا انتقاد کرد.

این سازمان معتقد است نهادهای فوتبالی باید در برابر تخلفات حقوق بشری معیارهای مشخص و قابل‌اجرا داشته باشند.

در مقابل، مخالفان محرومیت استدلال می‌کنند کنار گذاشتن تیم‌های ملی و باشگاهی، ورزشکارانی را مجازات می‌کند که الزاماً مسئول تصمیم‌های دولت‌ها نیستند.

برخی نیز معتقدند ادامه ارتباطات ورزشی می‌تواند زمینه گفت‌وگو و تعامل میان جوامع را حفظ کند.

این اختلاف دیدگاه نشان می‌دهد مسئله فراتر از مقایسه دو تصمیم انضباطی است و به پرسش بنیادی‌تری درباره حدود مسئولیت سازمان‌های ورزشی در قبال اقدامات دولت‌ها مربوط می‌شود.

رئیس فیفا هم خواهان بررسی بازگشت روسیه شده است

یکی از نکات مهم در بررسی سخنان مسوت اوزیل، تغییر لحن برخی مسئولان بلندپایه فوتبال درباره محرومیت روسیه است.

جیانی اینفانتینو، رئیس فیفا، در فوریه ۲۰۲۶ اعلام کرد باید امکان لغو محرومیت تیم‌های روسی بررسی شود.

او استدلال کرد که محرومیت طولانی‌مدت نتوانسته به اهداف مورد انتظار دست پیدا کند و حضور بازیکنان جوان روسیه در مسابقات بین‌المللی می‌تواند به حفظ ارتباطات ورزشی کمک کند.

این اظهارات با مخالفت مقام‌های ورزشی اوکراین روبه‌رو شد؛ آنان تأکید کردند که شرایط جنگ و پیامدهای آن باید در هر تصمیمی درباره بازگشت روسیه مورد توجه قرار گیرد.

بنابراین درخواست اوزیل برای بازنگری در محرومیت روسیه، کاملاً جدا از مباحثی نیست که پیش‌تر در سطح مدیریت فیفا مطرح شده است.

بااین‌حال، طرح احتمال بازگشت به معنای لغو رسمی محرومیت نیست و برای تغییر وضعیت تیم‌های روسی، تصمیم‌های جدید نهادهای مسئول لازم خواهد بود.

آیا فیفا در برخورد با کشورها استاندارد دوگانه دارد؟

این پرسش، مهم‌ترین بخش تحلیلی اظهارات مسوت اوزیل است.

از یک طرف، تفاوت وضعیت دو فدراسیون روشن است: روسیه با محرومیت گسترده روبه‌رو شده، درحالی‌که اسرائیل با وجود شکایت‌ها و تصمیم انضباطی فیفا همچنان در مسابقات حضور دارد.

از طرف دیگر، صدور دو تصمیم متفاوت به‌تنهایی برای اثبات نقض مقررات یا تبعیض حقوقی کافی نیست.

برای ارزیابی این موضوع باید مشخص شود هر تصمیم براساس کدام ماده از مقررات فیفا و یوفا اتخاذ شده، چه شواهدی در اختیار نهادهای تصمیم‌گیرنده بوده و چه معیارهایی برای تشخیص ضرورت محرومیت اعمال شده است.

همچنین باید میان مسئولیت دولت‌ها در حقوق بین‌الملل و مسئولیت فدراسیون‌های فوتبال در مقررات ورزشی تفاوت قائل شد.

بااین‌حال، تفاوت برخوردها پرسش مهمی درباره شفافیت تصمیم‌های نهادهای فوتبالی ایجاد می‌کند.

اگر فیفا و یوفا بتوانند معیارهای تصمیم‌گیری خود را روشن‌تر بیان کنند، امکان بررسی منصفانه‌تر پرونده‌های مشابه نیز بیشتر خواهد شد.

سابقه مواضع سیاسی مسوت اوزیل؛ ستاره‌ای که از اظهارنظر نمی‌ترسد

مسوت اوزیل در سال‌های گذشته بارها درباره مسائل سیاسی و اجتماعی اظهارنظر کرده است.

این بازیکن که سابقه قهرمانی جام جهانی ۲۰۱۴ با تیم ملی آلمان را دارد، پیش‌تر مواضعی در حمایت از فلسطینیان منتشر کرده بود.

در سال ۲۰۲۴ نیز انتشار تصویری سیاسی در صفحه اینستاگرام او درباره اسرائیل و فلسطین، واکنش‌های گسترده‌ای در رسانه‌های آلمان به دنبال داشت.

اوزیل در دوران حرفه‌ای خود پیراهن باشگاه‌هایی مانند شالکه، وردربرمن، رئال مادرید و آرسنال را بر تن کرد و در سال‌های پایانی فوتبالش در ترکیه حضور داشت.

او در مارس ۲۰۲۳ از فوتبال حرفه‌ای خداحافظی کرد، اما همچنان در موضوعات اجتماعی و سیاسی مورد توجه رسانه‌ها قرار دارد.

تفاوت جایگاه اوزیل با یک مقام رسمی فوتبال نیز مهم است؛ اظهارنظر او بیانگر دیدگاه شخصی یک چهره شناخته‌شده ورزشی است و به خودی خود تأثیر حقوقی مستقیمی بر تصمیم‌های فیفا ندارد.

واکنش‌ها به سخنان اوزیل؛ اختلاف نظر درباره سیاست و فوتبال

گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های آلمان نشان می‌دهد سخنان اوزیل با واکنش‌های متفاوتی روبه‌رو شده است.

برخی از گزارش‌ها بر درخواست او برای رفتار یکسان تأکید کرده‌اند، درحالی‌که گروهی دیگر، مقایسه روسیه و اسرائیل را از نظر شرایط سیاسی و حقوقی قابل مناقشه دانسته‌اند.

خبرگزاری آلمان در گزارش روز ۲۳ اکتبر، موضع اوزیل را در چارچوب درخواست برای پایان دادن به محرومیت روسیه و انتقاد از تفاوت برخورد با اسرائیل بازتاب داده است.

در مقابل، برخی تحلیل‌ها بر این موضوع تأکید دارند که محرومیت ورزشی نباید بدون بررسی شرایط مستقل هر پرونده به تصمیمی خودکار تبدیل شود.

به همین دلیل، ادامه این بحث احتمالاً به تصمیم‌های آینده فیفا و یوفا درباره پرونده‌های روسیه و اسرائیل وابسته خواهد بود.

جمع‌بندی؛ درخواست اوزیل چه تأثیری بر آینده فوتبال روسیه و اسرائیل دارد؟

اظهارات تازه مسوت اوزیل بار دیگر یکی از حساس‌ترین پرسش‌های فوتبال بین‌المللی را مطرح کرده است: نهادهای ورزشی در برخورد با کشورهایی که درگیر جنگ و مناقشات بین‌المللی هستند، باید از چه معیارهایی استفاده کنند؟

واقعیت این است که روسیه از ۲۸ فوریه ۲۰۲۲ با محرومیت گسترده از مسابقات رسمی فیفا و یوفا مواجه بوده است.

در مقابل، تیم‌های اسرائیلی همچنان امکان حضور در رقابت‌های بین‌المللی را دارند؛ هرچند فدراسیون فوتبال اسرائیل در مارس ۲۰۲۶ به دلیل نقض مقررات انضباطی جریمه شده است.

مهم‌ترین نکته در سخنان اوزیل، درخواست برای اعمال معیارهای یکسان در تصمیم‌های ورزشی است؛ درخواستی که هم بحث احتمال لغو محرومیت روسیه را زنده کرده و هم بار دیگر توجه‌ها را به پرونده فوتبال اسرائیل جلب کرده است.

بااین‌حال، هیچ تصمیم تازه‌ای برای لغو محرومیت روسیه یا تعلیق فراگیر فوتبال اسرائیل در پی این اظهارات اعلام نشده است.

اکنون پاسخ به پرسش مطرح‌شده از سوی اوزیل، بیش از هر چیز به شفافیت فیفا و یوفا در توضیح مبانی حقوقی تصمیم‌هایشان و روند رسیدگی به پرونده‌های موجود بستگی خواهد داشت.