تناقض جنجالی زنوزی در تراکتور؛ چرا فحاشی خداداد عزیزی توجیه شد اما شعارهای انزلی نه؟

دیدار تیم‌های ملوان بندرانزلی و تراکتور تبریز که قرار بود یکشنبه ۲۶ مهر ۱۴۰۵ در ورزشگاه سیروس قایقران برگزار شود، به دلیل اعتراض تیم تبریزی به شعارهای توهین‌آمیز، بدون آغاز رسمی مسابقه لغو شد.

طبق گزارش‌های منتشرشده، پیش از شروع بازی، گروهی از تماشاگران منتسب به ملوان شعارهایی علیه تراکتور و بازیکنان این تیم سر دادند؛ شعارهایی که باشگاه تراکتور بخشی از آن‌ها را توهین‌آمیز و قومیتی توصیف کرد.

مازیار زارع، سرمربی ملوان، نیز برای آرام کردن شرایط به سمت سکوها رفت و از تماشاگران خواست به‌جای توهین، تیم خود را تشویق کنند؛ اما تلاش‌ها برای فراهم کردن شرایط برگزاری مسابقه نتیجه نداد.

محمدرضا زنوزی پس از این اتفاق موضع تندی اتخاذ کرد و تأکید داشت فدراسیون فوتبال باید بدون تبعیض به موضوع رسیدگی کند.

او همچنین هشدار داد که اگر نتیجه مسابقه سه بر صفر به زیان تراکتور اعلام شود، باشگاهش احتمال انصراف از لیگ برتر و پیگیری پرونده در مراجع بین‌المللی را مطرح خواهد کرد.

محکوم کردن توهین قومیتی و تعرض لفظی به خانواده بازیکنان، مطالبه‌ای قابل دفاع در چارچوب اصول اخلاق ورزشی است. بااین‌حال، واکنش زنوزی یک پرسش مهم دیگر را نیز به وجود آورده است: آیا همین حساسیت هنگام رفتار نامناسب مسئولان خود باشگاه نیز وجود داشته است؟

ماجرای خداداد عزیزی و امید عالیشاه؛ پرونده‌ای که دوباره خبرساز شد

حدود شش هفته پیش از اتفاقات انزلی، در جریان دیدار تراکتور و گل‌گهر سیرجان در ۱۴ شهریور ۱۴۰۵، درگیری لفظی خداداد عزیزی، مدیر تیم تراکتور، با امید عالیشاه، بازیکن گل‌گهر، به یکی از مهم‌ترین حواشی هفته ششم لیگ برتر تبدیل شد.

پس از آن مسابقه، باشگاه گل‌گهر اعلام کرد فایل صوتی حاوی الفاظ رکیک و توهین‌آمیز منتسب به عزیزی را در اختیار دارد و موضوع را از طریق مراجع انضباطی و قضایی دنبال می‌کند. 

کمیته انضباطی فدراسیون فوتبال در ۱۶ شهریور، خداداد عزیزی را به چهار ماه محرومیت از حضور در ورزشگاه‌ها و پرداخت دو میلیارد تومان جریمه محکوم کرد. امید عالیشاه نیز در همان پرونده با حکم چهار جلسه محرومیت و ۵۰۰ میلیون تومان جریمه مواجه شد.

نکته مهم این است که برخلاف این برداشت که هیچ واکنشی به رفتار عزیزی صورت نگرفت، فدراسیون فوتبال حکم انضباطی صادر کرد و کمیته استیناف نیز در ۳۰ شهریور، محرومیت چهارماهه عزیزی را تأیید کرد.

اما میان مجازات فدراسیون و واکنش مدیریتی خود باشگاه تراکتور تفاوت مهمی وجود دارد؛ تفاوتی که محور اصلی انتقادها به زنوزی است.

واکنش زنوزی به فحاشی خداداد عزیزی چه بود؟

بررسی مواضع محمدرضا زنوزی نشان می‌دهد مالک تراکتور برخلاف تصور مطرح‌شده در برخی انتقادها، درباره درگیری خداداد عزیزی سکوت نکرده بود.

او در گفت‌وگویی تلویزیونی در ۲۷ شهریور ۱۴۰۵، ضمن محکوم کردن رفتارهای غیراخلاقی در فوتبال، اقدام عزیزی را ناشی از عصبانیت دانست و از رسانه‌ها و فدراسیون فوتبال به دلیل برخورد نکردن با موارد مشابه انتقاد کرد.

در واقع، زنوزی رفتار مدیر تیم خود را تأیید صریح نکرد، اما توضیح او بیشتر بر شرایط ایجادکننده درگیری متمرکز بود تا مسئولیت فردی عزیزی.

باشگاه تراکتور نیز پس از صدور حکم کمیته انضباطی، به محرومیت چهارماهه عزیزی اعتراض کرد و آن را نامتناسب دانست. این باشگاه با اشاره به رفتار امید عالیشاه، خواستار بررسی عادلانه نقش دو طرف در بروز درگیری شد. 

این دو واکنش، مبنای انتقاد تازه‌ای شده است: چرا در پرونده توهین مدیر تراکتور، بر تحریک شدن و عصبانیت او تأکید شد، اما در ماجرای انزلی، مالک باشگاه برخورد قاطع و بدون مماشات را مطالبه کرد؟

البته تفاوت میان دو پرونده را نیز باید در نظر گرفت. اتفاق بازی گل‌گهر یک درگیری لفظی میان افراد مشخص بود، درحالی‌که پرونده انزلی به رفتار گروهی از تماشاگران و ادعای توهین قومیتی مربوط می‌شود.

این تفاوت از نظر ماهیت تخلف و شیوه رسیدگی اهمیت دارد، اما اصل ضرورت محکوم کردن توهین و حفظ حرمت افراد در هر دو پرونده مشترک است.

خداداد عزیزی چرا اخراج نشد و همچنان همراه تراکتور بود؟

یکی از محورهای انتقاد اخیر این است که چرا با وجود محکومیت انضباطی، خداداد عزیزی همچنان در ساختار باشگاه تراکتور حضور داشت.

در ۱۸ مهر ۱۴۰۵، ویدئویی از عزیزی منتشر شد که در آن درباره مشکلات سفر طولانی تیم تراکتور به عمان توضیح می‌داد.

او اعلام کرد تیمش برای رسیدن به عمان حدود ۱۸ ساعت در مسیر بوده و این موضوع بر شرایط آمادگی بازیکنان تأثیر گذاشته است.

انتشار این ویدئو نشان می‌دهد عزیزی پس از ماجرای گل‌گهر همچنان در فعالیت‌های مرتبط با تیم حضور داشته است.

بااین‌حال، باید به نکته حقوقی مهمی توجه کرد: حکم چهارماهه عزیزی، محرومیت از حضور در ورزشگاه‌های محل برگزاری مسابقات رسمی تحت پوشش فدراسیون فوتبال ایران بود، نه ممنوعیت مطلق از سفر یا قطع همکاری با باشگاه.

بنابراین، صرف حضور او در سفر خارجی تراکتور به معنای نقض حکم کمیته استیناف نیست.

از سوی دیگر، در منابع بررسی‌شده گزارشی مبنی بر اخراج یا اعمال مجازات داخلی مشخص از سوی باشگاه تراکتور علیه عزیزی مشاهده نشد.

به این ترتیب، پرسش درباره مسئولیت مدیریتی باشگاه همچنان مطرح است؛ پرسشی که پاسخ آن با صدور حکم انضباطی از سوی فدراسیون متفاوت خواهد بود.

آیا برخورد زنوزی با توهین در فوتبال دوگانه است؟

این پرسش را می‌توان از دو زاویه بررسی کرد.

از نگاه منتقدان، باشگاهی که خواستار برخورد قاطع با شعارهای نامناسب علیه بازیکنان و هواداران خود است، باید درباره رفتارهای مشابه اعضای کادر مدیریتی و فنی خود نیز حساسیت روشنی داشته باشد.

در این برداشت، ملاک محکومیت توهین نباید وابستگی فرد به یک باشگاه یا جایگاه او در فوتبال باشد.

در مقابل، باشگاه تراکتور معتقد است اتفاقات انزلی تنها به فحاشی معمول ورزشگاهی محدود نبوده و تعرض به هویت قومی هواداران و بازیکنان را نیز شامل شده است.

تراکتور در بیانیه ۲۹ مهر از فدراسیون خواست شعارهای منتسب به تماشاگران، احتمال سازمان‌یافتگی رفتارها و عملکرد عوامل برگزاری مسابقه به‌صورت مستقل بررسی شود. 

این موضع نشان می‌دهد باشگاه، پرونده انزلی را دارای ابعادی فراتر از یک درگیری لفظی فردی می‌داند.

بااین‌حال، حتی اگر تفاوت ماهوی دو پرونده پذیرفته شود، اصل مسئولیت باشگاه‌ها در پیشگیری از رفتار توهین‌آمیز اعضای خود همچنان موضوعی مستقل و قابل بررسی است.

موضع ملوان درباره شعارهای انزلی چه بود؟

باشگاه ملوان نیز روایت متفاوتی از اتفاقات روز مسابقه ارائه کرده است.

وکیل این باشگاه پس از حضور در جلسه کمیته انضباطی اعلام کرد ملوان هرگونه فحاشی در ورزشگاه‌ها را محکوم می‌کند، اما ادعای وقوع توهین قومیتی و نژادپرستانه را مطابق مستندات ارائه‌شده از سوی باشگاه نمی‌داند.

نماینده حقوقی ملوان همچنین معتقد است تصمیم درباره برگزار نشدن مسابقه باید با نظر داور و ناظر اتخاذ شود و ترک زمین از سوی یک تیم، به‌تنهایی نباید تعیین‌کننده سرنوشت مسابقه باشد. 

بنابراین، در این پرونده دو موضوع جداگانه وجود دارد: نخست، ماهیت شعارهای سرداده‌شده روی سکوها و دوم، مسئولیت قانونی برگزار نشدن مسابقه.

رسیدگی به موضوع نخست نیازمند بررسی تصاویر، گزارش عوامل مسابقه و تشخیص دقیق محتوای شعارهاست.

موضوع دوم نیز باید مطابق مقررات مسابقات و اختیارات داور، ناظر و کمیته انضباطی بررسی شود.

هیچ‌یک از این مسائل نباید صرفاً بر اساس موضع‌گیری رسانه‌ای دو باشگاه تعیین تکلیف شود.

آخرین وضعیت پرونده ملوان و تراکتور در کمیته انضباطی

پس از لغو مسابقه، کمیته انضباطی فدراسیون فوتبال از مسئولان دو باشگاه و عوامل برگزاری دعوت کرد تا توضیحات خود را ارائه دهند.

طبق گزارش ۲۸ مهر تسنیم، نمایندگان ملوان و تراکتور، داور و مسئولان مرتبط برای بررسی اتفاقات این مسابقه فراخوانده شدند.

همچنین اعلام شد مطابق مقررات انضباطی، تصمیم نهایی درباره بازی برگزارنشده باید در مهلت مقرر صادر شود.

تا زمان بررسی منابع برای این گزارش در صبح شنبه ۲ آبان ۱۴۰۵، تأیید رسمی قابل اتکایی از انتشار رأی نهایی فدراسیون به دست نیامده است.

در برخی رسانه‌ها گمانه‌زنی‌هایی درباره اعلام نتیجه سه بر صفر یا تکرار مسابقه مطرح شده، اما نمی‌توان این سناریوها را پیش از اعلام رسمی، حکم قطعی دانست.

ازاین‌رو، سرنوشت مسابقه و مسئولیت احتمالی هر باشگاه همچنان به رسیدگی نهایی ارکان قضایی فوتبال وابسته است.

نقش مدیران و چهره‌های شناخته‌شده در مهار بی‌اخلاقی فوتبال

حواشی تراکتور، ملوان و گل‌گهر یک مسئله مهم‌تر را نیز مطرح کرده است: رفتار مدیران و افراد شناخته‌شده فوتبال تا چه اندازه می‌تواند بر فرهنگ هواداری تأثیر بگذارد؟

زمانی که یک چهره مطرح فوتبال در موقعیتی پرتنش از الفاظ نامناسب استفاده می‌کند، ممکن است این رفتار در نگاه بخشی از مخاطبان عادی‌تر جلوه کند.

در مقابل، برخورد روشن و مستمر با رفتارهای توهین‌آمیز می‌تواند پیام متفاوتی به هواداران منتقل کند.

باشگاه‌ها برای مطالبه احترام از تماشاگران رقیب، ناگزیرند سازوکار مشخصی برای کنترل رفتار اعضای خود نیز داشته باشند.

این موضوع به معنای نادیده گرفتن خطای احتمالی طرف مقابل نیست؛ بلکه تأکید می‌کند مسئولیت‌پذیری اخلاقی نباید به نتیجه مسابقه یا هویت باشگاهی فرد وابسته باشد.

همچنین نباید رفتار گروهی از تماشاگران را به تمام هواداران یک باشگاه یا مردم یک شهر نسبت داد. همان‌طور که رفتار یک مدیر یا بازیکن نیز الزاماً نماینده دیدگاه تمام اعضا و هواداران باشگاه نیست.

جمع‌بندی؛ آزمون مهم زنوزی و فوتبال ایران در برخورد با توهین

دو پرونده تراکتور مقابل گل‌گهر و ملوان، با وجود تفاوت‌های مهم، یک پرسش مشترک درباره استانداردهای اخلاقی فوتبال ایران ایجاد کرده‌اند.

در پرونده نخست، خداداد عزیزی با حکم چهار ماه محرومیت و دو میلیارد تومان جریمه مواجه شد؛ حکمی که کمیته استیناف نیز آن را تأیید کرد. بااین‌حال، باشگاه تراکتور به مجازات اعتراض کرد و مالک باشگاه، رفتار عزیزی را در چارچوب عصبانیت ناشی از اتفاقات مسابقه توضیح داد.

در پرونده دوم، زنوزی با محکوم کردن شعارهای منتسب به تماشاگران ملوان، خواستار برخورد قاطع شد و حتی احتمال کناره‌گیری تیمش از لیگ برتر را مطرح کرد.

مسئله اصلی این نیست که کدام باشگاه بیشتر مورد توهین قرار گرفته، بلکه این است که آیا اصول اخلاقی و انضباطی درباره همه افراد و تیم‌ها با معیارهای یکسان اجرا می‌شوند یا خیر.

روشن شدن موضع باشگاه تراکتور درباره مسئولیت داخلی خداداد عزیزی، همراه با اعلام مستند رأی پرونده ملوان و تراکتور، می‌تواند به پاسخ‌گویی دقیق‌تر درباره این موضوع کمک کند.

فوتبال ایران برای کاهش تنش‌های ورزشگاهی به برخورد منصفانه و قابل پیش‌بینی نیاز دارد؛ برخوردی که هم حقوق بازیکنان و هواداران را حفظ کند و هم اجازه ندهد وابستگی باشگاهی، مبنای توجیه یا نادیده گرفتن رفتار توهین‌آمیز قرار گیرد.