زنگ خطر برای ورزش ایران در پاراآسیایی ناگویا؛ ۷۵ درصد مدالها فقط در ۳ رشته به دست آمد!
پنجمین دوره بازیهای پاراآسیایی ۲۰۲۶ از ۲۶ مهر تا دوم آبان در شهر ناگویا و استان آیچی ژاپن برگزار شد. این مسابقات با حضور نمایندگان ۴۵ کمیته ملی پارالمپیک آسیا در ۱۸ رشته ورزشی، یکی از مهمترین رویدادهای ورزش جانبازان و توانیابان در قاره آسیا بود.
کاروان ایران با نام «جانفدای ایران قوی» در ۱۵ رشته ورزشی حضور یافت و در نهایت ۲۶ مدال طلا، ۳۶ نقره و ۴۰ برنز کسب کرد.
با این عملکرد، ایران پس از چین، ژاپن، ازبکستان، هند و کره جنوبی در جایگاه ششم جدول ردهبندی قرار گرفت.
اگرچه کسب بیش از صد مدال نشاندهنده توانمندی ورزشکاران ایرانی است، مقایسه نتایج ناگویا با بازیهای پاراآسیایی هانگژو بیانگر کاهش قابلتوجه جایگاه ایران در رقابت با قدرتهای آسیایی است.
در این میان، بررسی سهم هر رشته از مدالهای کاروان اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا آمار نشان میدهد موفقیت ایران به شکل قابلتوجهی بر عملکرد تعداد محدودی از رشتهها متکی بوده است.
پارادوومیدانی ناجی ایران شد؛ نیمی از مدالهای کاروان در یک رشته
بر اساس تفکیک مدالهای منتشرشده از عملکرد کاروان ایران، پارادوومیدانی با کسب ۵۰ مدال شامل ۱۴ طلا، ۲۰ نقره و ۱۶ برنز، موفقترین رشته ایران در ناگویا بود.
این رشته بهتنهایی حدود ۴۹ درصد از مجموع مدالهای کشور را تأمین کرد؛ آماری که جایگاه ویژه پارادوومیدانی را در ورزش پارالمپیکی ایران نشان میدهد.
ورزشکاران ایرانی در مواد مختلف دوومیدانی، بهویژه رقابتهای پرتابی، موفق شدند بارها روی سکوهای قهرمانی قرار بگیرند و نقش مهمی در جلوگیری از افت بیشتر جایگاه کاروان ایفا کنند.
بااینحال، سهم نزدیک به نیمی از مدالها برای یک رشته، پرسش مهمی را مطرح میکند: اگر پارادوومیدانی در یک دوره با افت عملکرد روبهرو شود، سایر رشتهها تا چه اندازه توانایی جبران این کاهش را خواهند داشت؟
این مسئله نشان میدهد حفظ و تقویت ظرفیت مدالآوری پارادوومیدانی ضروری است، اما توسعه سایر رشتهها نیز باید به یکی از اولویتهای مدیریت ورزش کشور تبدیل شود.
پاراشنا و پاراتکواندو؛ دو ستون دیگر مدالآوری ایران
پس از پارادوومیدانی، پاراشنا با کسب ۱۶ مدال شامل چهار طلا، چهار نقره و هشت برنز در جایگاه دوم رشتههای مدالآور ایران قرار گرفت.
پاراتکواندو نیز با ۱۱ مدال شامل چهار طلا، یک نقره و شش برنز، سومین رشته موفق کاروان بود.
در مجموع، این سه رشته ۷۷ مدال به دست آوردند؛ یعنی ۷۵.۵ درصد از کل مدالهای ایران.
نکته مهمتر، سهم این رشتهها از مدالهای طلاست. پارادوومیدانی، پاراشنا و پاراتکواندو رویهم ۲۲ مدال طلا کسب کردند که معادل حدود ۸۵ درصد از تمام طلاهای ایران در ناگویاست.
چنین آماری نشان میدهد نقش این سه رشته در تعیین جایگاه نهایی ایران حتی از سهم آنها در تعداد کل مدالها نیز پررنگتر بوده است.
در واقع، بدون عملکرد مؤثر ورزشکاران این سه رشته، قرار گرفتن ایران در جمع شش کشور برتر آسیا بسیار دشوارتر میشد.
سهم ناچیز سایر رشتهها؛ آیا مدالآوری ایران متوازن است؟
در کنار سه رشته اصلی، سایر تیمها و ورزشکاران ایرانی نیز موفق به کسب مدال شدند، اما سهم آنها بهمراتب محدودتر بود.
پاراوزنهبرداری با هشت مدال، پاراجودو با پنج مدال و پاراتیراندازی با سه مدال در ردههای بعدی قرار گرفتند.
همچنین والیبال نشسته، پارادوچرخهسواری و پاراتیراندازی با کمان هرکدام دو مدال به دست آوردند. بسکتبال با ویلچر، فوتبال نابینایان و پاراتنیس روی میز نیز هرکدام یک مدال در کارنامه داشتند.
به این ترتیب، بر اساس فهرست منتشرشده، ۱۲ رشته از ۱۵ رشته اعزامی ایران صاحب مدال شدند، اما سهم ۹ رشته خارج از سه رشته اصلی در مجموع تنها ۲۵ مدال بود.
البته تعداد مدالهای هر رشته به عواملی مانند تعداد مواد مسابقاتی، شمار ورزشکاران اعزامی و سطح رقابتها بستگی دارد. بنابراین، نمیتوان صرفاً با مقایسه تعداد مدالها درباره موفقیت یا ناکامی یک فدراسیون قضاوت کرد.
با وجود این، تمرکز بالای مدالآوری نشان میدهد توسعه رشتههای کمتر موفق نیازمند بررسی دقیقتر است.
سقوط چهار پلهای ایران؛ فاصله بزرگ ناگویا با هانگژو
کاروان ایران در بازیهای پاراآسیایی هانگژو که در سال ۲۰۲۳ برگزار شد، با کسب ۱۳۱ مدال شامل ۴۴ طلا، ۴۶ نقره و ۴۱ برنز، پس از چین در جایگاه دوم آسیا قرار گرفت.
اما در ناگویا، تعداد مدالها به ۱۰۲ و تعداد طلاها به ۲۶ کاهش یافت.
مقایسه این دو دوره نشان میدهد ایران ۲۹ مدال کمتر کسب کرده و ۱۸ طلای خود را از دست داده است؛ کاهشی معادل حدود ۲۲ درصد در مجموع مدالها و ۴۱ درصد در مدالهای طلا.
اهمیت این آمار زمانی بیشتر میشود که بدانیم رتبهبندی کشورها در بازیهای آسیایی ابتدا بر اساس تعداد مدال طلا انجام میشود.
همین مسئله باعث شده است که کاهش طلاها، تأثیر مستقیمی بر سقوط چهار پلهای ایران داشته باشد.
از سوی دیگر، کشورهای رقیب نیز پیشرفت قابلتوجهی داشتهاند. هند با ۳۰ طلا چهارم شد و کره جنوبی با ۲۹ طلا در جایگاه پنجم ایستاد؛ درحالیکه ایران با ۲۶ طلا ششم شد.
این اختلاف نشان میدهد بازگشت به جمع قدرتهای برتر آسیا، علاوه بر حفظ قهرمانان فعلی، مستلزم افزایش توان رقابتی در رشتههای مختلف است.
حذف چهار رشته از برنامه مسابقات؛ عامل پنهان کاهش مدالها
البته مقایسه مستقیم هانگژو و ناگویا بدون توجه به تفاوت برنامه مسابقات میتواند گمراهکننده باشد.
بازیهای پاراآسیایی هانگژو در ۲۲ رشته برگزار شد، اما این تعداد در ناگویا به ۱۸ رشته کاهش یافت.
شطرنج و پاراکانو از جمله رشتههایی بودند که در برنامه هانگژو حضور داشتند، اما در ناگویا برگزار نشدند. این تغییر برای کشورهایی که در چنین رشتههایی ظرفیت مدالآوری داشتند، اهمیت زیادی دارد.
بنابراین، بخشی از کاهش مدالهای ایران میتواند به محدود شدن فرصتهای رقابتی مربوط باشد.
بااینحال، برای محاسبه تأثیر واقعی حذف رشتهها باید مدالهای دوره گذشته در مواد حذفشده را جداگانه بررسی کرد.
همچنین لازم است عملکرد ایران در رشتههای مشترک دو دوره مقایسه شود تا مشخص شود چه میزان از افت نتیجه ناشی از تغییر برنامه مسابقات و چه میزان مربوط به عملکرد فنی بوده است.
چرا ورزش پارالمپیکی ایران به چند رشته وابسته شده است؟
تمرکز مدالآوری ایران در پارادوومیدانی، پاراشنا و پاراتکواندو میتواند نتیجه مجموعهای از عوامل باشد.
سابقه قهرمانی، وجود مربیان باتجربه، شناسایی استعدادها و برخورداری از مسیرهای مشخص برای توسعه ورزشکاران از جمله عواملی هستند که میتوانند بر موفقیت یک رشته تأثیر بگذارند.
در مقابل، رشتههایی که با محدودیت امکانات، کمبود مسابقات بینالمللی یا ضعف در جذب استعداد روبهرو هستند، معمولاً برای رسیدن به سکوهای آسیایی مسیر دشوارتری دارند.
البته برای نسبت دادن ضعف هر رشته به این عوامل، اطلاعات دقیق درباره بودجه، تعداد ورزشکاران، امکانات تمرینی و روند آمادهسازی لازم است.
آنچه آمار ناگویا بهروشنی نشان میدهد، ضرورت بررسی تفاوت عملکرد رشتهها و شناسایی ظرفیتهایی است که هنوز به مدال تبدیل نشدهاند.
پیام ناگویا برای پارالمپیک لسآنجلس ۲۰۲۸ چیست؟
بازیهای پاراآسیایی ناگویا را باید یکی از مهمترین مراحل ارزیابی ظرفیت ورزش ایران پیش از پارالمپیک لسآنجلس ۲۰۲۸ دانست.
برای موفقیت در این رویداد جهانی، صرف افزایش تعداد ورزشکاران اعزامی کافی نیست. شناسایی ورزشکارانی که توانایی رقابت با مدعیان جهانی دارند، اهمیت بیشتری خواهد داشت.
همچنین لازم است فدراسیونها برای ارتقای عملکرد رشتههای مدالآور و توسعه رشتههای دارای ظرفیت، برنامههای مشخص و قابلاندازهگیری تدوین کنند.
برگزاری اردوهای باکیفیت، حضور در مسابقات بینالمللی، حمایت از ورزشکاران جوان و استفاده از روشهای علمی تمرین میتواند بخشی از این مسیر باشد.
مهمتر از همه، باید مشخص شود کدام رشتهها امکان افزایش مدال طلا دارند و چه اقداماتی برای تحقق این هدف ضروری است.
آینده ورزش ایران پس از ناگویا؛ ۱۰۲ مدال کافی نیست
نتایج بازیهای پاراآسیایی ۲۰۲۶ را نمیتوان صرفاً با نگاه به تعداد کل مدالها ارزیابی کرد.
کسب ۱۰۲ مدال ارزشمند است و تلاش ورزشکاران ایرانی شایسته تقدیر، اما سقوط از نایبقهرمانی به جایگاه ششم و تمرکز بیش از ۷۵ درصد مدالها در سه رشته، نشانههایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند.
ورزش پارالمپیکی ایران برای بازگشت به جایگاه قبلی نیازمند برنامهای است که هم از رشتههای موفق حمایت کند و هم ظرفیت مدالآوری رشتههای دیگر را افزایش دهد.
پیام اصلی ناگویا روشن است: ایران همچنان قهرمانان بزرگی در ورزش جانبازان و توانیابان دارد، اما برای رقابت پایدار با قدرتهای آسیایی، نمیتواند تنها بر توانایی چند رشته حساب کند.
اگر نتایج ناگویا به اصلاح برنامههای آمادهسازی، توزیع هدفمند منابع و توسعه استعدادها منجر شود، این سقوط چهار پلهای میتواند نقطه آغاز بازسازی جایگاه ایران در ورزش پارالمپیکی آسیا باشد.