تکلیف مجوز فروش آنلاین طلا چه شد؟ اختلاف اتحادیه طلا و کسب‌وکارهای مجازی بالا گرفت؛ هشدار درباره امنیت دارایی مردم

بازار خرید و فروش آنلاین طلا در سال‌های اخیر با گسترش فعالیت پلتفرم‌های اینترنتی و افزایش استقبال از خرید طلای آب‌شده، به یکی از بخش‌های مهم تجارت الکترونیکی تبدیل شده است.

امکان خرید طلا با مبالغ کم، معامله غیرحضوری و دسترسی سریع به قیمت‌ها از مهم‌ترین ویژگی‌های این خدمات است. با این حال، گسترش فعالیت این سکوها پرسش‌هایی درباره نظارت، تضمین دارایی کاربران و مسئولیت نهادهای مجوزدهنده ایجاد کرده است.

در مرکز این اختلاف، دو نهاد صنفی قرار دارند: اتحادیه کشوری کسب‌وکارهای مجازی و اتحادیه طلا و جواهر تهران.

اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی معتقد است بر اساس مقررات ویژه معاملات برخط، مسئولیت صدور مجوز فعالیت پلتفرم‌ها همچنان در اختیار این اتحادیه است.

در مقابل، اتحادیه طلا و جواهر تأکید دارد که نظارت بر خرید و فروش فلزات گران‌بها به تخصص فنی و صنفی نیاز دارد و بدون مشارکت نهاد تخصصی، امکان بررسی دقیق تخلفات احتمالی محدود خواهد بود.

اختلاف زمانی شدت گرفت که نادر بذرافشان روز ۱۰ آبان از تصمیم هیأت عالی نظارت برای انتقال صدور مجوز کسب‌وکارهای آنلاین به اتحادیه‌های تخصصی خبر داد؛ موضوعی که با واکنش اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی مواجه شد.

توضیحات جدید نادر بذرافشان؛ مصوبه اتحادیه طلا هنوز ابلاغ نشده است

نادر بذرافشان در تازه‌ترین اظهارات خود درباره مصوبه هیأت عالی نظارت توضیح داده که این تصمیم اختصاصی به بازار طلا ندارد.

به گفته رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران، مصوبه یادشده درباره مجموعه اتحادیه‌ها و اصناف کشور مطرح شده و هدف آن فراهم کردن امکان اظهارنظر تخصصی اتحادیه‌های مربوط درباره فعالیت‌های مجازی است.

او همچنین تأکید کرده که تصمیم مذکور هنوز مراحل قانونی و اداری خود را به‌طور کامل طی نکرده و ابلاغ رسمی نشده است.

این توضیح اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در گزارش‌های قبلی، مصوبه جلسه ۲۷ مهر ۱۴۰۵ هیأت عالی نظارت به‌عنوان تصمیمی برای انتقال صدور مجوز پلتفرم‌های آنلاین طلا به اتحادیه تخصصی معرفی شده بود.

با این حال، تا زمانی که متن نهایی مصوبه ابلاغ نشود و حدود اختیارات نهادهای مختلف مشخص نباشد، نمی‌توان تغییر مرجع صدور مجوز را قطعی تلقی کرد.

اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی چه پاسخی به اتحادیه طلا داد؟

رضا الفت‌نسب، رئیس اتحادیه کشوری کسب‌وکارهای مجازی، در واکنش به اظهارات پیشین رئیس اتحادیه طلا تأکید کرده است که مصوبه هیأت عالی نظارت، مرجع صدور مجوز فروش برخط طلا و نقره را تغییر نداده است.

به گفته او، هدف تصمیم مطرح‌شده این است که برخی کسب‌وکارهای دارای مجوز صنفی بتوانند در فضای اینترنت نیز فعالیت کنند، نه اینکه پلتفرم‌های تخصصی معاملات آنلاین طلا از دریافت مجوز مرتبط با فعالیت برخط معاف شوند.

الفت‌نسب همچنین به ضوابط اختصاصی تصویب‌شده در هیأت وزیران استناد کرده و گفته است صدور مجوز فعالیت این پلتفرم‌ها همچنان بر عهده اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی است.

در واقع، اختلاف دو اتحادیه تنها بر سر نظارت فنی نیست؛ بلکه درباره تفسیر مقررات و تفکیک وظایف صنفی نیز اختلاف‌نظر وجود دارد.

بانک مرکزی از صدور مجوز پلتفرم‌های طلا کنار رفت؟

یکی دیگر از موضوعات مهم این پرونده، تغییر نقش بانک مرکزی در فرآیند صدور مجوز است.

هیأت وزیران در مهر ۱۴۰۵ بخشی از دستورالعمل اجرایی معاملات برخط طلا و نقره را اصلاح کرد. بر اساس این اصلاحیه، الزام دریافت تأییدیه بانک مرکزی برای صدور، تمدید یا ابطال مجوز پلتفرم‌ها حذف شد.

همچنین بندی که تعیین ساعات فعالیت این کسب‌وکارها را به ضوابط بانک مرکزی وابسته می‌کرد، تغییر یافت.

با این حال، کاهش اختیارات بانک مرکزی در صدور مجوز به معنای حذف تمامی مسئولیت‌های آن در زمینه معاملات آنلاین طلا نیست.

مقررات مربوط به خدمات پرداخت، نگهداری طلا در خزانه‌های مورد تأیید و برخی سازوکارهای نظارت مالی همچنان اهمیت دارند.

بانک مرکزی پیش‌تر ضوابط خزانه‌داری شمش طلا و نقره را ابلاغ کرده و برای بانک‌های ملت و سامان نیز مجوز ارائه خدمات خزانه‌داری به سکوهای آنلاین صادر کرده است.

بنابراین باید میان صدور پروانه فعالیت پلتفرم، نظارت تخصصی بر معامله طلا و کنترل زیرساخت‌های مالی تفاوت قائل شد.

نگرانی اتحادیه طلا از فروش طلای تقلبی و مشکلات عیار

بخش دیگری از انتقادهای نادر بذرافشان به مشکلات احتمالی خریداران در معاملات غیرحضوری مربوط می‌شود.

او اعلام کرده برخی مراجعه‌کنندگان از اختلاف عیار طلای خریداری‌شده یا اصالت کالاهای تحویلی شکایت داشته‌اند.

به گفته رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران، بررسی چنین موضوعاتی نیازمند شناخت فنی از استانداردهای طلا، روش‌های عیارسنجی و قواعد معاملات فلزات گران‌بهاست.

این نگرانی از آن جهت اهمیت دارد که خریدار آنلاین معمولاً هنگام ثبت سفارش امکان مشاهده و آزمایش فیزیکی کالا را ندارد.

با وجود این، گزارش وجود شکایت درباره برخی فروشندگان را نباید به تمام پلتفرم‌های دارای مجوز تعمیم داد. برای تعیین میزان واقعی تخلفات، انتشار آمار رسمی شکایت‌ها، نتایج رسیدگی و احکام نهایی ضروری است.

خالی‌فروشی طلا چیست و چه خطری برای کاربران دارد؟

یکی از مهم‌ترین ریسک‌های خرید آنلاین طلا، احتمال فروش دارایی بدون پشتوانه کافی است؛ وضعیتی که در بازار با عنوان خالی‌فروشی شناخته می‌شود.

در چنین شرایطی، ممکن است پلتفرم تعهد فروش مقدار مشخصی طلا را بپذیرد، اما طلای کافی برای انجام تعهدات خود در اختیار نداشته باشد.

اگر تعداد زیادی از مشتریان هم‌زمان درخواست تحویل فیزیکی ثبت کنند، کمبود موجودی می‌تواند به تأخیر در تحویل یا بروز اختلاف مالی منجر شود.

دستورالعمل اجرایی معاملات برخط طلا و نقره، برای مدیریت این خطر، سازوکاری مبتنی بر نگهداری طلا در خزانه و تطبیق موجودی با تعهدات سکو پیش‌بینی کرده است.

طبق این مقررات، امکان فروش باید به میزان موجودی تأییدشده در خزانه محدود باشد و معاملات نیز در سامانه ناظر ثبت شوند.

با این حال، اثربخشی این مقررات به اجرای کامل سامانه‌ها، صحت اطلاعات و نظارت مستمر وابسته است.

آیا دولت دارایی خریداران آنلاین طلا را تضمین می‌کند؟

یکی از نکاتی که بسیاری از خریداران ممکن است از آن اطلاع نداشته باشند، تفاوت میان داشتن مجوز فعالیت و برخورداری از ضمانت دولتی است.

در ماده پنجم دستورالعمل اجرایی معاملات آنلاین طلا و نقره آمده است که ریسک معاملات بر عهده طرف‌های معامله است و این معاملات تحت ضمانت دولت و نظام بانکی قرار ندارند.

به این ترتیب، داشتن مجوز به‌تنهایی به معنای تضمین بازپرداخت تمام دارایی کاربران توسط دولت نیست.

البته این موضوع مسئولیت قانونی پلتفرم در قبال تعهدات قراردادی و تخلفات احتمالی را از بین نمی‌برد.

همچنین بر اساس متن دستورالعمل، پلتفرم موظف است در چارچوب شرایط مقرر، امکان تحویل فیزیکی طلا را فراهم کند؛ مهلتی که در مقررات اولیه حداکثر یک هفته تعیین شده بود.

در صورت ایجاد اختلاف، متن قرارداد، مدارک پرداخت، سوابق معامله و مقررات لازم‌الاجرا مبنای بررسی مسئولیت طرف‌ها خواهند بود.

خریداران آنلاین طلا پیش از معامله چه مواردی را بررسی کنند؟

با توجه به اختلافات نهادی و ریسک‌های معاملات غیرحضوری، بررسی اعتبار پلتفرم پیش از خرید اهمیت ویژه‌ای دارد.

مهم‌ترین نکاتی که خریداران باید مدنظر قرار دهند عبارت‌اند از:

• اعتبار مجوز: وضعیت پروانه فعالیت را از مرجع رسمی صدور مجوز و درگاه ملی مجوزها بررسی کنند.

• پشتوانه طلا: درباره شیوه نگهداری دارایی و امکان استعلام موجودی و تعهدات سؤال کنند.

• شرایط تحویل: حداقل وزن قابل تحویل، مهلت تحویل فیزیکی و هزینه‌های مربوط را مطالعه کنند.

• اصالت و عیار: مشخصات طلای خریداری‌شده و مدارک مربوط به استاندارد و عیار را بررسی کنند.

• کارمزد معاملات: اختلاف نرخ خرید و فروش، هزینه نگهداری و سایر کسورات را پیش از پرداخت مشخص کنند.

• مدارک قابل پیگیری: رسید معتبر، شناسه معامله و سوابق پرداخت را نگهداری کنند.

این بررسی‌ها می‌تواند بخشی از ریسک معامله را کاهش دهد، اما هیچ پلتفرمی را به سرمایه‌گذاری بدون خطر تبدیل نمی‌کند.

آینده مجوز پلتفرم‌های آنلاین طلا چه خواهد شد؟

با توجه به اظهارات اخیر مسئولان دو اتحادیه، سه موضوع همچنان نیازمند تعیین تکلیف رسمی است.

نخست، متن نهایی و ابلاغ‌شده مصوبه هیأت عالی نظارت باید حدود اختیارات اتحادیه‌های تخصصی و اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی را روشن کند.

دوم، نقش نهادهای تخصصی در رسیدگی به اختلافات مربوط به عیار، اصالت و تحویل کالا باید به‌صورت مشخص تعریف شود.

سوم، مسئولیت نظارت بر موجودی و پشتوانه معاملات باید به‌گونه‌ای تعیین شود که در صورت تخلف، امکان شناسایی نهاد پاسخگو و پیگیری حقوق کاربران وجود داشته باشد.

یک راهکار قابل بررسی، تفکیک وظایف میان نهادهای مجوزدهنده، ناظران فنی بازار طلا و دستگاه‌های مسئول زیرساخت‌های مالی است.

چنین مدلی در صورت تعریف دقیق مسئولیت‌ها می‌تواند از تداخل وظایف جلوگیری کند؛ اما بدون تعیین ضمانت اجرا، صرف حضور نهادهای بیشتر الزاماً به نظارت مؤثرتر منجر نخواهد شد.

جمع‌بندی؛ مجوز فروش آنلاین طلا به اتحادیه طلا واگذار شده است؟

اختلاف بر سر صدور مجوز پلتفرم‌های آنلاین طلا هنوز به نتیجه نهایی و روشنی نرسیده است.

نادر بذرافشان تأکید دارد که فعالیت در بازار طلا، چه حضوری و چه اینترنتی، به نظارت تخصصی نیاز دارد. در مقابل، رضا الفت‌نسب معتقد است مقررات ویژه معاملات آنلاین همچنان اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی را مرجع صدور مجوز معرفی می‌کند.

از طرف دیگر، اصلاح مقررات دولتی بخشی از اختیارات پیشین بانک مرکزی در فرآیند صدور مجوز را حذف کرده است.

مهم‌ترین نتیجه بررسی‌ها این است که تا زمان ابلاغ رسمی مصوبه جدید و روشن شدن نسبت آن با مقررات اختصاصی معاملات آنلاین طلا، نمی‌توان واگذاری قطعی صدور مجوز به اتحادیه طلا و جواهر را تأیید کرد.

در این میان، مسئله اصلی برای مردم فراتر از اختلاف دو اتحادیه است. خریداران باید اطمینان داشته باشند طلای خریداری‌شده پشتوانه واقعی دارد، اصالت و عیار آن قابل بررسی است و امکان تحویل فیزیکی و پیگیری تخلفات وجود دارد.

آینده بازار آنلاین طلا به میزان زیادی به شفافیت مقررات، تعیین مسئولیت نهادهای ناظر و اجرای مؤثر سازوکارهای حمایت از حقوق کاربران وابسته خواهد بود.