هشدار جدی مجلس به فدراسیون فوتبال درباره فحاشی در ورزشگاهها؛ «هیچ باشگاهی بالاتر از قانون نیست»
ادامه حواشی روی سکوهای لیگ برتر، واکنش تازهای از سوی مجلس شورای اسلامی به همراه داشته است. روحالله لک علیآبادی در یادداشت خود با اشاره به اهمیت انضباط و اخلاق در ورزش، تأکید کرد که کمیتههای انضباطی فدراسیونها باید نقش مؤثرتری در جلوگیری از تکرار تخلفات ایفا کنند.
به اعتقاد این نماینده مجلس، وجود مقررات بهتنهایی برای کنترل رفتارهای نامناسب کافی نیست و آنچه اهمیت دارد، اراده واقعی برای اجرای یکسان قوانین است.
او هشدار داده است که هرگونه اغماض در برخورد با باشگاههای پرطرفدار یا بانفوذ، میتواند این تصور را در جامعه فوتبال ایجاد کند که برخی تیمها از مصونیت ویژهای برخوردارند.
این نگرانی تنها به یک باشگاه یا یک مسابقه محدود نمیشود؛ زیرا اعتبار تصمیمهای انضباطی زمانی حفظ خواهد شد که معیار رسیدگی به تخلفات برای تمام تیمها یکسان باشد.
برخورد متفاوت با تخلفاتی که ماهیت و شدت مشابه دارند، ممکن است اعتماد باشگاهها و هواداران به ساختار رسیدگی را کاهش دهد. البته تشخیص تبعیض واقعی نیازمند مقایسه جزئیات پروندهها، گزارش داوران، سوابق تخلف و آرای صادرشده است.
شعارهای توهینآمیز در لیگ برتر؛ چرا واکنش مجلس جدیتر شده است؟
لک علیآبادی در بخش دیگری از یادداشت خود به شعارهای توهینآمیز برخی تماشاگران در هفتههای اخیر لیگ برتر اشاره کرده و از آنها بهعنوان رفتارهایی مغایر با شأن ورزش یاد کرده است.
او معتقد است باشگاهها نمیتوانند مسئولیت خود را در مدیریت فضای ورزشگاه نادیده بگیرند و انتظار داشته باشند تمام پیامدهای رفتار تماشاگران صرفاً متوجه افراد حاضر روی سکوها باشد.
این انتقاد با یکی از بحثهای قدیمی فوتبال ایران ارتباط دارد: مرز مسئولیت فردی تماشاگران و مسئولیت حقوقی باشگاهها کجاست؟
باشگاهها ممکن است کنترل مستقیمی بر تکتک رفتارهای هواداران نداشته باشند، اما در چارچوب مقررات مسابقات، وظایفی برای پیشگیری از تخلف، همکاری با عوامل اجرایی و کنترل شرایط ورزشگاه دارند.
از سوی دیگر، نباید تمام تماشاگران یک تیم را به دلیل رفتار گروهی از افراد متخلف مسئول دانست. سیاست انضباطی مؤثر باید میان حمایت از تماشاگران قانونمدار و جلوگیری از رفتارهای توهینآمیز تعادل برقرار کند.
پرونده ملوان و تراکتور؛ نمونهای از چالش اجرای مقررات انضباطی
یکی از مهمترین اتفاقات هفتههای اخیر لیگ برتر، حواشی مسابقه ملوان بندرانزلی و تراکتور تبریز در هفته نهم بود؛ دیداری که به دلیل اتفاقات ورزشگاه سیروس قایقران آغاز نشد و در نهایت به کمیته انضباطی فدراسیون فوتبال ارجاع داده شد.
کمیته انضباطی در رأی پنجم آبان ۱۴۰۵، تیم تراکتور را به دلیل مسئولیت در برگزار نشدن مسابقه، سه بر صفر بازنده اعلام کرد. در مقابل، باشگاه ملوان نیز به دلیل شعارهای توهینآمیز تماشاگران منتسب به خود، با کسر دو امتیاز، جریمه نقدی یک میلیارد تومانی و محدودیتهایی در حضور تماشاگران مواجه شد.
این رأی با اعتراض هر دو باشگاه همراه شد. ملوان مجازات کسر امتیاز را نامتناسب دانست و تراکتور نیز نسبت به مسئول شناخته شدن خود در برگزار نشدن مسابقه اعتراض کرد.
بر اساس گزارش تسنیم در پنجم آبان، دو باشگاه خواستار پیگیری پرونده از مسیر کمیته استیناف شدند.
این پرونده نشان میدهد رسیدگی به تخلفات تماشاگران تنها به تعیین جریمه نقدی محدود نمیشود؛ بلکه ممکن است نتیجه مسابقه، امتیازات تیمها و حق حضور هواداران در ورزشگاه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
بااینحال، رأی اولیه کمیته انضباطی را نباید بدون بررسی نتیجه اعتراضها، لزوماً رأی نهایی و قطعی پرونده دانست.
دستور جدید کمیته انضباطی؛ توقف مسابقه در صورت فحاشی گسترده
برخلاف این برداشت که فدراسیون فوتبال هیچ اقدامی درباره اتفاقات اخیر انجام نداده، بررسی گزارشهای رسمی نشان میدهد کمیته انضباطی در ششم آبان دستور تازهای برای مقابله با فحاشی در ورزشگاهها صادر کرده است.
طبق این دستور، در صورت وقوع توهین گسترده، مستمر و سازمانیافته، داور و ناظر مسابقه موظفاند ابتدا تخلف را مستندسازی کنند و از طریق بلندگوی ورزشگاه به تماشاگران تذکر دهند.
اگر رفتار توهینآمیز ادامه پیدا کند، امکان تعلیق مسابقه تا سقف ۱۵ دقیقه پیشبینی شده است. در صورت تداوم تخلف، داور و ناظر میتوانند فرایند تعطیلی مسابقه و ارسال گزارش به کمیته انضباطی را دنبال کنند.
در متن این دستور همچنین تأکید شده که اجرا نکردن الزامات تعیینشده میتواند خود بهعنوان تخلف انضباطی مورد رسیدگی قرار گیرد.
بنابراین، مسئله اصلی اکنون تنها نبود مقررات نیست؛ بلکه چگونگی اجرای این دستور در مسابقات آینده و میزان هماهنگی داوران، ناظران و مسئولان برگزاری اهمیت دارد.
از این منظر، انتقاد لک علیآبادی را میتوان مطالبهای برای اجرای مؤثرتر و بدون تبعیض مقررات موجود دانست.
کسر امتیاز و محرومیت از میزبانی؛ آیا جریمههای سنگین بازدارنده هستند؟
یکی از پیشنهادهای مطرحشده در یادداشت عضو فراکسیون ورزش مجلس، استفاده از مجازاتهایی است که هزینه تخلف را برای باشگاهها افزایش میدهند.
کسر امتیاز، محدودیت حضور تماشاگران و محرومیت از میزبانی میتوانند پیامدهای ورزشی و اقتصادی قابلتوجهی برای باشگاهها داشته باشند.
بااینحال، اعمال چنین مجازاتهایی باید متناسب با نوع تخلف، میزان مسئولیت باشگاه و مقررات قابل اجرا باشد.
برای نمونه، تغییر نتیجه مسابقه موضوعی متفاوت از جریمه یک باشگاه به دلیل شعارهای تماشاگران است. چنین تصمیمی باید پشتوانه قانونی مشخص داشته باشد و نمیتوان آن را بهصورت خودکار برای هر مورد فحاشی اعمال کرد.
محمد حسنوند، رئیس کمیته تدوین مقررات فدراسیون فوتبال، پیشتر در ۲۸ مهر اعلام کرده بود که مقررات موجود امکان برخورد با رفتارهای توهینآمیز را فراهم میکند، اما مجازاتهای مالی بهتنهایی بازدارندگی کافی نداشتهاند.
او همچنین از بررسی راهکارهایی مانند کسر امتیاز برای مقابله مؤثرتر با تخلفات گسترده خبر داده بود.
با وجود این، شدت مجازات بهتنهایی تضمینکننده کاهش تخلفات نیست. اجرای قابل پیشبینی قانون، مستندسازی دقیق و رسیدگی عادلانه نیز برای ایجاد بازدارندگی ضرورت دارد.
مسئولیت باشگاهها در قبال شعارهای توهینآمیز هواداران چیست؟
یکی از محورهای اصلی بحث درباره تخلفات ورزشگاهی، تعیین مسئولیت باشگاه میزبان و تماشاگران منتسب به دو تیم است.
کمیته انضباطی فدراسیون فوتبال در بیانیه ۲۷ آذر ۱۴۰۴، با استناد به ماده ۸۵ مقررات انضباطی، بر مسئولیت باشگاه میزبان در قبال رفتارهای تماشاگران و ضرورت اتخاذ تدابیر پیشگیرانه تأکید کرده بود.
بااینحال، اجرای این مسئولیت در مسابقات واقعی ممکن است با پیچیدگیهایی مواجه شود؛ زیرا هواداران دو تیم میتوانند در یک ورزشگاه حضور داشته باشند و منشأ رفتارهای توهینآمیز همیشه بهسادگی مشخص نباشد.
به همین دلیل، گزارش ناظر مسابقه، تصاویر دوربینهای ورزشگاه، گزارش داور و شواهد مربوط به محل استقرار تماشاگران برای تعیین مسئولیت اهمیت دارند.
از منظر مدیریتی نیز باشگاهها میتوانند با آموزش هواداران، همکاری با کانونهای هواداری، اطلاعرسانی پیشگیرانه و هماهنگی با مسئولان ورزشگاه برای کاهش احتمال تکرار تخلفات تلاش کنند.
هدف چنین اقداماتی باید جلوگیری از رفتارهای توهینآمیز بدون محروم کردن غیرضروری تماشاگران قانونمدار از حضور در مسابقات باشد.
چرا اجرای یکسان آرای کمیته انضباطی برای اعتماد هواداران مهم است؟
لک علیآبادی در یادداشت خود نسبت به شکلگیری تصور تبعیض میان باشگاهها هشدار داده است؛ موضوعی که میتواند بر اعتماد عمومی به ساختار انضباطی فوتبال اثر بگذارد.
در مسابقات پرطرفدار، هر تصمیم کمیته انضباطی معمولاً با واکنش هواداران، مدیران باشگاهها و رسانهها همراه میشود. اگر دلایل صدور احکام بهروشنی توضیح داده نشوند، زمینه برای برداشتهای متفاوت فراهم خواهد شد.
انتشار مستندات قانونی و تشریح تفاوت پروندهها میتواند به کاهش چنین ابهامهایی کمک کند.
برای مثال، ممکن است دو باشگاه به دلیل رفتار تماشاگران جریمه شوند، اما شدت مجازات آنها متفاوت باشد. این تفاوت زمانی قابل ارزیابی است که مواردی مانند تکرار تخلف، گستردگی رفتار، گزارش مسئولان مسابقه و سوابق انضباطی مشخص باشد.
همچنین وجود سازوکار اعتراض و رسیدگی در کمیته استیناف، بخشی از فرایند دادرسی ورزشی است و نباید صرفاً نشانه تضعیف اقتدار کمیته انضباطی تلقی شود.
اجرای عادلانه قانون به معنای صدور احکام یکسان برای تمام پروندهها نیست؛ بلکه به معنای استفاده از معیارهای حقوقی یکسان برای تخلفات مشابه است.
نقش مجلس در برخورد با بیاخلاقیهای فوتبال چیست؟
ورود عضو فراکسیون ورزش مجلس به موضوع رفتارهای توهینآمیز تماشاگران را میتوان در چارچوب نقش نظارتی نمایندگان بر عملکرد دستگاههای ورزشی بررسی کرد.
مجلس میتواند درباره عملکرد وزارت ورزش و جوانان، شیوه نظارت بر فدراسیونها و مشکلات ساختاری ورزش کشور پرسشهایی مطرح کند.
بااینحال، صدور حکم درباره یک تخلف مشخص ورزشی در صلاحیت مراجع انضباطی مربوط قرار دارد و نمایندگان مجلس جایگزین این نهادها نمیشوند.
از این رو، مؤثرترین نتیجه چنین موضعگیریهایی میتواند افزایش مطالبه برای شفافیت، اجرای مقررات و پاسخگویی مسئولان باشد.
در مقابل، مداخله مستقیم در نتیجه یک پرونده انضباطی ممکن است استقلال فرایند رسیدگی را با پرسش مواجه کند.
همچنین هشدار لک علیآبادی درباره احتمال ورود سایر نهادهای مسئول، به معنای آغاز قطعی رسیدگی قضایی یا صدور دستور از سوی دستگاههای دیگر نیست؛ بلکه بیانگر نگرانی او از گسترش پیامدهای اجتماعی رفتارهای توهینآمیز است.
فوتبال ایران چگونه میتواند با فحاشی در ورزشگاهها مقابله کند؟
مقابله با رفتارهای توهینآمیز در ورزشگاهها نیازمند مجموعهای از اقدامات حقوقی، اجرایی و فرهنگی است.
مجازاتهای انضباطی میتوانند نقش بازدارنده داشته باشند، اما بدون اصلاح شیوه مدیریت مسابقات و ارتباط مستمر با هواداران، احتمال تکرار رفتارهای نامناسب همچنان وجود خواهد داشت.
در این میان، مدیران باشگاهها، کانونهای هواداری، سازمان لیگ، داوران و ناظران مسابقات هرکدام وظایف متفاوتی بر عهده دارند.
همچنین شناسایی افراد متخلف و استفاده از اقدامات قانونی متناسب، میتواند از تحمیل هزینه تخلف گروهی محدود به تمام هواداران جلوگیری کند.
از سوی دیگر، آموزش فرهنگ تماشاگرى و واکنش بهموقع مسئولان در زمان آغاز شعارهای توهینآمیز میتواند از گسترش تنش جلوگیری کند.
حفظ فضای سالم ورزشگاه به نفع باشگاهها، بازیکنان و تماشاگران است و میتواند شرایط مناسبتری برای حضور خانوادهها و علاقهمندان فوتبال فراهم کند.
جمعبندی؛ هشدار مجلس به فدراسیون فوتبال چه پیامی دارد؟
اظهارات روحالله لک علیآبادی درباره ضرورت برخورد قاطع با رفتارهای توهینآمیز در ورزشگاهها، بار دیگر موضوع عدالت انضباطی و مسئولیت باشگاهها را در فوتبال ایران مطرح کرده است.
این عضو فراکسیون ورزش مجلس خواستار آن شده که فدراسیونها بدون توجه به نام و نفوذ باشگاهها، با تخلفات برخورد کنند و اجازه ندهند تکرار رفتارهای غیرورزشی به امری عادی تبدیل شود.
در همین حال، بررسی اقدامات اخیر فدراسیون فوتبال نشان میدهد کمیته انضباطی در پرونده ملوان و تراکتور احکام قابلتوجهی صادر کرده و دستور تازهای نیز برای برخورد مرحلهای با فحاشی در مسابقات ابلاغ شده است.
بنابراین، چالش اصلی فوتبال ایران اکنون سنجش میزان اثربخشی این تصمیمها، اجرای یکسان مقررات و جلوگیری از تکرار تخلفات است.
در نهایت، اعتبار کمیته انضباطی تنها با صدور احکام سنگین حفظ نمیشود، بلکه به شفافیت تصمیمها، تناسب مجازاتها و اجرای منصفانه آنها وابسته است. مسئلهای که لک علیآبادی نیز در یادداشت خود بر آن تأکید کرده و انتظار دارد مسئولان فوتبال برای تحقق آن پاسخگو باشند.