حمله تند واعظ آشتیانی به کفاشیان و تاج؛ افشاگری درباره رفاقتهای پشت پرده فوتبال ایران و مدیریت «شاه سلطان حسینی»
اظهارات اخیر علی کفاشیان درباره رفتار مهدی تاج در جریان محرومیتش، بار دیگر روابط میان مدیران باسابقه فدراسیون فوتبال را به موضوع بحث رسانههای ورزشی تبدیل کرده است.
کفاشیان که سالها در رأس فدراسیون فوتبال فعالیت داشته، در گفتوگویی با اشاره به همکاری طولانی خود با تاج، از آنچه بیوفایی رئیس فعلی فدراسیون توصیف کرده، گلایه کرده است.
او مدعی شده در سالهایی که برخی مسئولان خواهان کنار گذاشتن تاج از مجموعه مدیریتی فوتبال بودند، در برابر این درخواستها مقاومت کرده و همکاری خود با او را ادامه داده است.
کفاشیان انتظار داشته تاج نیز در زمان محرومیت او از فعالیتهای فوتبالی، حمایت مشابهی نشان دهد.
این اظهارات از آن جهت اهمیت دارد که هر دو نفر از چهرههای شناختهشده مدیریت فوتبال ایران هستند و در دورههای مختلف، رابطه کاری نزدیکی داشتهاند.
مهدی تاج در دوران ریاست کفاشیان، مسئولیتهایی از جمله نایبرئیسی فدراسیون و ریاست سازمان لیگ را بر عهده داشت و در اردیبهشت ۱۳۹۵ نیز جانشین او در ریاست فدراسیون شد.
با این حال، اختلاف فعلی نشان میدهد رابطه مدیریتی این دو چهره، دستکم از نگاه کفاشیان، دیگر شرایط گذشته را ندارد.
واکنش تند واعظ آشتیانی؛ انتقاد از مدیریت «شاه سلطان حسینی»
امیررضا واعظ آشتیانی، مدیرعامل سابق باشگاه استقلال، در واکنش به اظهارات کفاشیان، انتقادهای گستردهای را متوجه شیوه مدیریت فوتبال ایران کرده است.
او در گفتوگو با خبرآنلاین، مدیریت کفاشیان را با تعبیر «شاه سلطان حسینی» توصیف کرده و معتقد است ضعفهای دوره مدیریت او زمینه تداوم ناکارآمدی در دوران ریاست مهدی تاج را فراهم کرده است.
این تعبیر از سوی واعظ آشتیانی برای انتقاد از شیوه تصمیمگیری و اداره فدراسیون به کار رفته و یک ارزیابی شخصی درباره عملکرد مدیران سابق و فعلی فوتبال است.
به باور او، مشکلات امروز فدراسیون را نمیتوان تنها به تصمیمهای یک رئیس یا یک دوره مدیریتی محدود کرد.
واعظ آشتیانی معتقد است فوتبال ایران در بیش از دو دهه گذشته با ضعفهایی در حوزه برنامهریزی، نیروی انسانی، زیرساختها و ساختار اجرایی روبهرو بوده و تداوم این مشکلات، اصلاح وضعیت را دشوارتر کرده است.
او همچنین تأکید کرده که جبران ضعفهای انباشتهشده مدیریتی، به زمان طولانی و برنامهریزی منسجم نیاز دارد.
این اظهارات در واقع بحث را از اختلاف شخصی میان کفاشیان و تاج فراتر برده و مسئله کیفیت اداره فوتبال کشور را مطرح کرده است.
پرونده محرومیت علی کفاشیان چه بود؟
برای بررسی اختلاف فعلی، مرور سابقه پرونده محرومیت علی کفاشیان اهمیت دارد.
در تیر ۱۳۹۸، کمیته اخلاق فدراسیون فوتبال، کفاشیان و عباس ترابیان را در پروندهای مرتبط با حقوق پخش برخی مسابقات تیم ملی به محرومیت پنجساله از فعالیتهای فوتبالی محکوم کرد.
کفاشیان به این رأی اعتراض کرد و بر اساس گزارشهای بعدی، میزان محرومیت او در مرحله استیناف به یک سال کاهش یافت.
با وجود پایان دوره محرومیت، موضوع این حکم در جریان انتخابات ریاست فدراسیون فوتبال در سال ۱۴۰۳ بار دیگر مطرح شد.
کمیته بدوی انتخابات، با استناد به سابقه رأی کمیته اخلاق، صلاحیت کفاشیان را برای حضور در رقابت انتخاباتی تأیید نکرد.
او نسبت به این تصمیم اعتراض کرد، اما بر اساس اعلام رسمی منتشرشده در ۱۸ بهمن ۱۴۰۳، کمیته استیناف انتخابات نیز رأی به عدم تأیید صلاحیت او داد.
کفاشیان در آن مقطع استدلال میکرد که پایان یافتن دوره محرومیت باید امکان حضور مجدد او در انتخابات را فراهم کند.
اختلاف بر سر تفسیر مقررات انتخاباتی و آثار حقوقی احکام انضباطی، یکی از موضوعات اصلی آن پرونده بود.
آیا مهدی تاج در محرومیت کفاشیان نقش داشت؟
یکی از مهمترین نکات اختلاف اخیر، نسبت دادن مسئولیت محرومیت به مهدی تاج است.
کفاشیان در روایت خود از ماجرا، از رفتار رئیس فعلی فدراسیون گلایه کرده و معتقد است او میتوانست حمایت بیشتری نشان دهد.
با این حال، باید میان تصمیم شخصی رئیس فدراسیون و آرای صادرشده از سوی ارکان قضایی یا انتخاباتی تفاوت قائل شد.
رأی محرومیت کفاشیان در کمیته اخلاق صادر شد و سپس در مرجع استیناف مورد بررسی قرار گرفت.
همچنین موضوع عدم تأیید صلاحیت انتخاباتی او از مسیر کمیتههای مربوط به انتخابات فدراسیون پیگیری شد.
مهدی تاج پیشتر درباره عدم تأیید صلاحیت کفاشیان و شهابالدین عزیزیخادم اعلام کرده بود که در این تصمیمها دخالت نداشته است.
بنابراین در نبود اسناد مستقل درباره دخالت شخصی تاج، نمیتوان ادعای کفاشیان را اثباتشده دانست.
البته این موضوع مانع بررسی انتقاد کفاشیان درباره میزان حمایت مدیریتی یا موضعگیری عمومی تاج نیست؛ مسئلهای که ماهیتی متفاوت از مسئولیت حقوقی صدور حکم دارد.
رفاقت یا قانون؛ اختلاف اصلی مدیران فوتبال ایران چیست؟
اظهارات کفاشیان یک پرسش مهم درباره مناسبات مدیریتی فوتبال ایران ایجاد میکند: حمایت از همکاران قدیمی تا چه اندازه باید در تصمیمهای سازمانی نقش داشته باشد؟
در محیطهای حرفهای، روابط دوستانه و اعتماد میان مدیران میتواند به هماهنگی بیشتر کمک کند.
اما تصمیمهای انضباطی، انتخاباتی و مالی باید بر اساس مقررات، شواهد و سازوکارهای مشخص اتخاذ شوند.
از این منظر، حمایت از یک همکار میتواند شامل فراهم کردن امکان دفاع، رعایت حقوق قانونی و پیگیری روند منصفانه رسیدگی باشد.
با این حال، رفاقت شخصی نباید جایگزین معیارهای قانونی شود یا بر نتیجه بررسی یک پرونده اثر ناموجه بگذارد.
واعظ آشتیانی نیز در واکنش خود بر همین تفاوت تأکید کرده است.
او معتقد است مدیری که عملکرد مناسبی داشته باشد، برای حفظ جایگاه و اعتبار خود نیازی به حمایت شخصی دیگران نخواهد داشت.
البته این دیدگاه به معنای بیاهمیت بودن حقوق دفاعی افراد نیست. حتی مدیرانی که عملکردشان مورد انتقاد قرار دارد، باید از امکان رسیدگی منصفانه و شفاف برخوردار باشند.
انتقاد واعظ آشتیانی از دو دهه مدیریت فوتبال ایران
یکی دیگر از محورهای مهم صحبتهای واعظ آشتیانی، انتقاد از تداوم مشکلات ساختاری فوتبال است.
او معتقد است تغییر افراد در رأس فدراسیون، بدون اصلاح شیوه مدیریت و استفاده از نیروهای متخصص، نمیتواند مشکلات ریشهدار را برطرف کند.
به باور مدیرعامل پیشین استقلال، ضعف زیرساختها، ناکارآمدی ساختار اجرایی و کمبود نیروی انسانی متخصص از جمله مسائلی هستند که طی سالهای گذشته بر وضعیت فوتبال کشور اثر گذاشتهاند.
او همچنین هشدار داده که بازسازی مجموعهای که برای سالها با ضعف مدیریتی مواجه بوده، فرآیندی دشوار و زمانبر خواهد بود.
این تحلیل بر اهمیت برنامهریزی بلندمدت تأکید دارد.
فدراسیون فوتبال تنها مسئول انتخاب سرمربی تیم ملی یا برگزاری مسابقات نیست، بلکه باید در حوزههای آموزش، توسعه فوتبال پایه، داوری، باشگاهداری و مدیریت منابع نیز برنامه مشخصی داشته باشد.
با این حال، برای ارزیابی دقیق عملکرد دو دهه گذشته، صرف انتقاد کلی کافی نیست و باید شاخصهای قابلاندازهگیری بررسی شوند.
تعداد بازیکنان پرورشیافته، کیفیت رقابتهای داخلی، وضعیت مالی باشگاهها، توسعه زیرساختها و نتایج تیمهای ملی در ردههای مختلف میتوانند مبنای چنین ارزیابیای باشند.
چرا فوتبال ایران به برنامه راهبردی نیاز دارد؟
واعظ آشتیانی در بخش دیگری از سخنانش بر ضرورت تدوین و اجرای برنامه راهبردی تأکید کرده است.
او معتقد است داشتن یک برنامه مکتوب بهتنهایی نمیتواند به بهبود شرایط فوتبال منجر شود؛ زیرا اجرای برنامه به مدیران متخصص و آگاه نیاز دارد.
این نکته یکی از موضوعات اساسی مدیریت حرفهای ورزش محسوب میشود.
برنامه راهبردی زمانی میتواند مؤثر باشد که اهداف آن روشن، منابع مالی مشخص و مسئولیت اجرای هر بخش تعیین شده باشد.
برای نمونه، اگر فدراسیون هدف افزایش کیفیت فوتبال پایه را دنبال میکند، باید مشخص کند این هدف از چه مسیرهایی، با چه بودجهای و در چه بازه زمانی قرار است محقق شود.
همچنین ارزیابی دورهای نتایج و انتشار گزارش عملکرد میتواند به شفافتر شدن وضعیت کمک کند.
در چنین ساختاری، موفقیت یا شکست یک برنامه صرفاً به روابط شخصی مدیران وابسته نخواهد بود.
به همین دلیل، انتقاد واعظ آشتیانی را میتوان دعوتی به بررسی معیارهای تخصصی مدیریت دانست؛ هرچند درباره میزان مسئولیت هر مدیر در مشکلات موجود، ارزیابیهای متفاوتی وجود دارد.
آیا تغییر رئیس فدراسیون مشکلات فوتبال را حل میکند؟
یکی از پرسشهایی که در پی این اختلاف مطرح میشود، میزان تأثیر جابهجایی مدیران بر عملکرد فدراسیون فوتبال است.
تغییر مدیر میتواند موجب اصلاح بعضی تصمیمها و تغییر اولویتهای اجرایی شود، اما مشکلاتی که در طول چندین سال شکل گرفتهاند، معمولاً با یک جابهجایی برطرف نمیشوند.
ساختار مالی باشگاهها، شیوه انتخاب مدیران، نظام استعدادیابی، توسعه ورزشگاهها و کیفیت آموزش مربیان موضوعاتی هستند که به همکاری مجموعهای از نهادها نیاز دارند.
در مقابل، استمرار مدیریت نیز بهتنهایی نشانه موفقیت نیست.
ماندن یک مدیر برای مدت طولانی زمانی میتواند ارزشمند باشد که با بهبود شاخصهای عملکرد، افزایش شفافیت و پاسخگویی همراه شود.
از این منظر، ارزیابی دورههای ریاست کفاشیان و تاج باید بر اساس نتایج قابلاندازهگیری صورت گیرد، نه صرفاً بر مبنای رابطه شخصی آنها یا مواضع رسانهای منتقدان.
پاسخگویی مدیران؛ مهمتر از اختلافهای شخصی
بخش قابلتوجهی از توجه رسانهها به این پرونده، به گلایههای شخصی کفاشیان و واکنش صریح واعظ آشتیانی اختصاص یافته است.
با این حال، موضوع مهمتر برای فوتبال ایران، روشن شدن سازوکار پاسخگویی مدیران است.
زمانی که درباره یک تصمیم انضباطی یا انتخاباتی اختلاف ایجاد میشود، انتشار مبانی قانونی رأی و توضیح روند رسیدگی میتواند به کاهش ابهام کمک کند.
همچنین هنگامی که عملکرد یک دوره مدیریتی مورد انتقاد قرار میگیرد، ارائه گزارشهای مستند درباره تصمیمها و نتایج میتواند زمینه داوری دقیقتر را فراهم کند.
شفافیت در این حوزه به معنای انتشار اطلاعات محرمانه پروندهها نیست، بلکه به معنی روشن بودن حدود اختیارات نهادها، امکان اعتراض قانونی و مسئولیتپذیری تصمیمگیرندگان است.
چنین سازوکاری میتواند مانع تبدیل اختلافهای مدیریتی به مناقشات شخصی طولانی شود.
جمعبندی؛ اختلاف کفاشیان و تاج چه واقعیتی را درباره مدیریت فوتبال نشان میدهد؟
گلایه علی کفاشیان از مهدی تاج و واکنش تند امیررضا واعظ آشتیانی، بار دیگر موضوع مناسبات مدیریتی در فوتبال ایران را مطرح کرده است.
کفاشیان معتقد است تاج در جریان محرومیت او حمایت مورد انتظار را انجام نداده و رابطه چندساله آنها را نادیده گرفته است.
در مقابل، واعظ آشتیانی ضمن انتقاد از هر دو مدیر، تأکید کرده که مشکلات فوتبال ایران را باید در ضعف ساختار اجرایی، نبود برنامهریزی مؤثر و کمبود مدیران متخصص جستوجو کرد.
نکته اصلی این مناقشه، تفاوت میان حمایت شخصی از مدیران و پاسخگویی بر اساس عملکرد و مقررات است.
سوابق پرونده نشان میدهد محرومیت کفاشیان از مسیر کمیتههای انضباطی و انتخاباتی پیگیری شده و مهدی تاج نیز پیشتر نقش داشتن در رد صلاحیت او را رد کرده است.
بنابراین اختلاف شخصی این دو مدیر را نباید بدون ارائه اسناد بهعنوان اثبات دخالت در یک حکم حقوقی تلقی کرد.
در نهایت، بحثی که با گلایه از یک رفاقت قدیمی آغاز شد، به پرسشی بزرگتر درباره آینده فوتبال ایران رسیده است: چگونه میتوان نظام مدیریتی را به سمتی برد که ارزیابی عملکرد، شفافیت و تخصص، بیش از روابط فردی در تصمیمها اثرگذار باشند؟
پاسخ به این پرسش میتواند برای آینده اداره فدراسیون فوتبال مهمتر از سرنوشت اختلاف شخصی کفاشیان و تاج باشد.