قیمت روغن موتور و لاستیک خودرو آزاد شد؛ آغاز موج جدید گرانی در بازار خودرو از ۲۷ آبان ۱۴۰۵؟
بازار روانکارهای خودرو در روزهای پایانی آبان ۱۴۰۵ وارد مرحله تازهای از سیاستگذاری شده است. انجمن پالایشگاههای روغنسازی ایران در نامهای رسمی به مدیران عامل چهار شرکت بزرگ تولیدکننده روغن موتور اعلام کرده که محصولات بنزینی از شمول قیمتگذاری تثبیتی خارج شدهاند.
این نامه که تاریخ ۲۶ آبان ۱۴۰۵ را دارد، در پی مصوبه ستاد تنظیم بازار صادر شده و به تولیدکنندگان اجازه میدهد افزایش قیمت محصولات خود را در چارچوب ضوابط قانونی اعمال کنند.
مطابق مفاد منتشرشده، شرکتهای نفت بهران، نفت سپاهان، نفت پارس و ایرانول میتوانند قیمت روغن موتور بنزینی را بر مبنای هزینههای واقعی تولید و سود مجاز تنظیم کنند. سازمان حمایت از مصرفکنندگان و تولیدکنندگان نیز همچنان مسئول نظارت بر رعایت چارچوبهای تعیینشده خواهد بود.
نکته مهم اینکه در نامه انجمن، درصد مشخصی برای افزایش قیمت روغن موتور یا جدول نرخهای جدید اعلام نشده است. بنابراین، خروج از قیمتگذاری تثبیتی بهمعنای افزایش یکسان و فوری قیمت تمام برندها نیست و نرخ هر محصول باید براساس اطلاعیههای بعدی تولیدکنندگان مشخص شود.
مصوبه جدید ستاد تنظیم بازار چه زمانی تصویب شد؟
پیش از ابلاغ انجمن پالایشگاههای روغنسازی، ستاد تنظیم بازار در جلسهای به ریاست محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، تصمیم گرفته بود تایر و روغن موتور خودروهای سبک تا پایان سال از نظام قیمتگذاری دستوری خارج شوند.
خبر این تصمیم در ۱۷ آبان ۱۴۰۵ منتشر شد و هدف آن حمایت از تولید داخلی، تعدیل قیمتها و بهبود وضعیت عرضه عنوان شده است.
سیاستگذاران امیدوارند با ایجاد انعطاف بیشتر در تعیین قیمت، تولیدکنندگان بتوانند هزینههای خود را پوشش دهند و عرضه محصولات در بازار افزایش پیدا کند.
بااینحال، موفقیت این سیاست صرفاً به صدور مجوز اصلاح قیمت وابسته نیست. اگر تغییر سازوکار قیمتگذاری بدون افزایش واقعی تولید و بهبود شبکه توزیع اجرا شود، احتمال دارد نتیجه کوتاهمدت آن افزایش هزینه خرید برای مصرفکنندگان باشد.
چرا قیمت روغن موتور در بازار به پنج برابر نرخ مصوب رسید؟
یکی از مهمترین دلایل تصمیم جدید، اختلال در تعادل عرضه و تقاضای بازار روغن موتور طی ماههای گذشته بوده است.
علی کاظمی، رئیس انجمن پالایشگاههای روغنسازی ایران، پیشتر اعلام کرده بود کاهش عرضه و فعالیت سوداگرانه در شبکه فروش باعث شده قیمت برخی روغنموتورها در بازار به چهار تا پنج برابر نرخ مصوب درجشده روی بستهبندی برسد.
او همچنین تأکید کرده بود قیمت کارخانهای محصولات در ماههای گذشته مطابق نرخهای مصوب بوده و اختلاف شدید قیمت عمدتاً در مسیر توزیع و فروش ایجاد شده است.
این اختلاف نشان میدهد تثبیت قیمت کارخانه لزوماً به معنای دسترسی مصرفکننده به کالای ارزان نیست. زمانی که محصول با نرخ رسمی به اندازه کافی در بازار وجود نداشته باشد، امکان شکلگیری معاملات با قیمتهای بالاتر افزایش پیدا میکند.
بااینحال، ادعای فروش چهار تا پنج برابری را نباید به تمام برندها یا فروشگاههای روغن موتور تعمیم داد. این رقم به موارد مطرحشده از سوی مقام صنفی مربوط است و میانگین رسمی کل بازار محسوب نمیشود.
قیمت لاستیک خودرو ۳۰ تا ۳۳ درصد افزایش یافت
در بخش تایر نیز نخستین آثار تصمیم جدید ستاد تنظیم بازار در اطلاعیههای رسمی شرکتهای بورسی نمایان شده است.
روز چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵، شرکت کویر تایر اعلام کرد میانگین نرخ فروش تایرهای رادیال سواری خود را ۳۳ درصد افزایش میدهد. مجتمع صنایع لاستیک یزد نیز افزایش میانگین ۳۰ درصدی قیمت این گروه از محصولات را اعلام کرده است.
شرکت آرتاویل تایر، تولیدکننده لاستیکهای گلدستون، نیز از اصلاح میانگین نرخ فروش محصولات رادیال سواری تا ۳۰ درصد خبر داده است.
این درصدها مربوط به میانگین قیمت فروش کارخانهای محصولات مشمول هستند و الزاماً به معنای رشد یکسان قیمت تمام سایزها و برندهای لاستیک در خردهفروشیها نیستند.
بااینحال، افزایش نرخ کارخانه میتواند بر هزینه خرید لاستیک در بازار تأثیر بگذارد؛ بهخصوص اگر شبکه توزیع افزایش قیمت را به مصرفکنندگان منتقل کند.
سهم محصولات گلدستون از آزادسازی قیمت چقدر است؟
شرکت آرتاویل تایر در اطلاعیه مربوط به تغییر سازوکار قیمتگذاری توضیح داده که بخش قابلتوجهی از تولیدات آن مشمول تصمیم جدید شدهاند.
در برخی گزارشهای منتشرشده، سهم محصولات مشمول حدود ۶۵ درصد از حجم تولید شرکت عنوان شده است؛ هرچند منابع دیگر براساس افشاهای بورسی، نسبتهایی نزدیک به ۶۹ تا ۷۰ درصد را گزارش کردهاند. بنابراین برای اعلام سهم دقیق، مراجعه به متن نهایی افشای شرکت ضروری است.
این سهم قابلتوجه نشان میدهد تغییر سیاست قیمتگذاری میتواند بر درآمد و فعالیت عملیاتی گلدستون اثر بگذارد. بااینحال، افزایش درآمد فروش الزاماً به معنای رشد متناسب سود خالص نیست.
تولیدکنندگان تایر همزمان با تغییر سیاست قیمتگذاری با افزایش هزینه تأمین ارز و مواد اولیه روبهرو هستند. به همین دلیل، بخشی از درآمد حاصل از افزایش قیمت محصولات ممکن است صرف جبران هزینههای جدید تولید شود.
تغییر شرایط تأمین ارز؛ عامل تازه گرانی لاستیک
در کنار افزایش اختیار قیمتگذاری، تغییر سازوکار تأمین ارز مواد اولیه یکی از مسائل مهم صنعت لاستیکسازی است.
براساس توضیحات منتشرشده از سوی آرتاویل تایر، تأمین ارز برخی مواد اولیه از جمله کائوچو و گروهی از مواد شیمیایی از طریق مرکز مبادله انجام میشود، اما برای سایر اقلام و تجهیزات باید از روشهای مجاز دیگر استفاده کرد.
استفاده از ارز حاصل از صادرات یا سپرده ارزی میتواند هزینه تأمین مواد اولیه وارداتی را تغییر دهد. همچنین افزایش نرخ نهادههای وارداتی ممکن است بر قیمت مواد اولیه تولید داخل نیز اثرگذار باشد.
بررسی روزنامه دنیای اقتصاد از وضعیت صنعت تایر نشان میدهد برخی کارخانهها به دلیل مشکلات واردات، حملونقل و تأمین مواد اولیه با ظرفیت پایینتر از توان تولیدی خود فعالیت میکنند.
به همین دلیل، اصلاح قیمت فروش بدون حل مشکلات تأمین مواد اولیه نمیتواند بهتنهایی افزایش پایدار تولید را تضمین کند.
سود ۴۱ هزار میلیارد تومانی صنعت روانکار؛ چرا بازار همچنان با کمبود مواجه است؟
یکی از موضوعات قابلتوجه در بررسی بازار روغن موتور، عملکرد مالی شرکتهای بزرگ تولیدکننده روانکار است.
براساس گزارش منتشرشده از سوی انرژیپرس، مجموع سود خالص چهار شرکت بزرگ این صنعت در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ به ۴۱ هزار و ۵۵۳ میلیارد تومان رسیده که نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد قابلتوجهی داشته است. این رقم گزارششده به کل فعالیت شرکتها مربوط است، نه صرفاً فروش روغن موتور بنزینی.
روزنامه دنیای اقتصاد نیز در بررسی عملکرد ششماهه صنعت روانکار اعلام کرده که مجموع درآمد چهار شرکت بورسی این گروه با رشد ۱۲۰ درصدی به ۱۳۶ هزار و ۴۱۰ میلیارد تومان رسیده است.
نکته مهم این گزارش، کاهش مقدار فروش در بیشتر شرکتها همزمان با رشد شدید درآمد است. این وضعیت نشان میدهد افزایش نرخ فروش محصولات نقش مهمی در رشد درآمد صنعت داشته است.
بنابراین، سودآوری بالای برخی شرکتها لزوماً به معنای افزایش عرضه روغن موتور در بازار مصرف نیست. برای بررسی دقیق وضعیت باید سهم تولید روغن موتور بنزینی، میزان موجودی انبارها، صادرات و حجم فروش داخلی شرکتها بهصورت جداگانه ارزیابی شود.
آزادسازی قیمت روغن موتور و لاستیک چه اثری بر هزینه نگهداری خودرو دارد؟
روغن موتور و لاستیک از کالاهایی هستند که دارندگان خودرو برای حفظ عملکرد و ایمنی وسیله نقلیه خود ناچار به خرید آنها هستند.
افزایش قیمت این محصولات میتواند هزینه سرویسهای دورهای را بیشتر کند. در بخش روغن موتور، این فشار بهصورت تکرارشونده در زمان تعویض روغن ظاهر میشود، درحالیکه در بخش تایر، هزینه خرید چند حلقه لاستیک ممکن است بخش قابلتوجهی از بودجه خانوار را در یک مقطع زمانی به خود اختصاص دهد.
برای مثال، اگر قیمت یک دست لاستیک پیش از افزایش نرخ ۲۰ میلیون تومان باشد، رشد فرضی ۳۰ درصدی قیمت میتواند هزینه آن را به ۲۶ میلیون تومان برساند. این محاسبه صرفاً برای نشان دادن اثر افزایش نرخ است و قیمت قطعی یک محصول مشخص محسوب نمیشود.
در چنین شرایطی، احتمال دارد بخشی از رانندگان تعویض قطعات مصرفی را به تعویق بیندازند؛ تصمیمی که بهخصوص درباره لاستیکهای فرسوده و روغن موتور نامناسب میتواند خطرات فنی و ایمنی ایجاد کند.
آیا قیمت روغن موتور و لاستیک در آذر ۱۴۰۵ کاهش پیدا میکند؟
آینده قیمت روغن موتور و لاستیک در آذرماه به عملکرد شرکتهای تولیدکننده و شرایط عرضه بستگی خواهد داشت.
اگر آزادسازی قیمت به افزایش تولید، کاهش کمبود کالا و محدود شدن فعالیت واسطهها منجر شود، امکان کاهش فاصله نرخ کارخانه و بازار آزاد وجود دارد.
در مقابل، اگر مشکلات تأمین مواد اولیه ادامه پیدا کند یا افزایش هزینههای تولید با محدودیت عرضه همراه شود، ممکن است بازار با فشار افزایشی بیشتری مواجه شود.
در صنعت تایر، افزایش نرخ کارخانهای برخی محصولات در ۲۷ آبان تأیید شده است. اما در بخش روغن موتور بنزینی، نامه انجمن پالایشگاههای روغنسازی درصد مشخصی برای افزایش قیمت اعلام نکرده و همچنان باید نرخهای رسمی محصولات بهصورت جداگانه بررسی شوند.
ازاینرو، پیشبینی قطعی درباره افزایش یا کاهش قیمت تمام روغنموتورها و لاستیکهای سواری در آذرماه، بدون دسترسی به نرخنامههای جدید و آمار عرضه، امکانپذیر نیست.
جمعبندی؛ آزادسازی قیمت به نفع تولیدکنندگان یا مصرفکنندگان؟
خروج روغن موتور بنزینی و تایرهای سبک از قیمتگذاری دستوری، یکی از تغییرات مهم سیاست تنظیم بازار در آبان ۱۴۰۵ محسوب میشود.
این تصمیم با هدف اصلاح قیمتگذاری، کاهش اختلاف نرخ کارخانه و بازار آزاد و ایجاد انگیزه برای افزایش تولید اتخاذ شده است. بااینحال، افزایش ۳۰ تا ۳۳ درصدی میانگین نرخ فروش برخی تایرهای سواری نشان میدهد مصرفکنندگان ممکن است در کوتاهمدت با هزینه بیشتری مواجه شوند.
در بخش روغن موتور نیز نتیجه نهایی تصمیم جدید زمانی روشن خواهد شد که تولیدکنندگان قیمتهای تازه را اعلام کنند و وضعیت عرضه محصولات در بازار مشخص شود.
در نهایت، معیار موفقیت این سیاست تنها افزایش درآمد یا سود شرکتها نیست؛ بلکه کاهش کمبود کالا، شفاف شدن قیمتها، بهبود شبکه توزیع و دسترسی مصرفکنندگان به روغن موتور و لاستیک با نرخ متعارف خواهد بود. اگر این اهداف محقق نشوند، آزادسازی قیمت ممکن است بهجای اصلاح بازار، صرفاً هزینه نگهداری خودرو را برای خانوارها افزایش دهد.