هشدار رئیس سازمان بورس درباره تعطیلی بازار سرمایه در صورت وقوع جنگ؛ تکلیف سهامداران چه میشود؟
حجتاله صیدی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، روز چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ در گفتوگو با اقتصادآنلاین درباره سرنوشت معاملات سهام در صورت وقوع جنگ توضیح داد که رویکرد اصلی نهاد ناظر، ادامه فعالیت بازار سرمایه حتی در شرایط جنگی است.
صیدی تأکید کرد که اگر دامنه درگیریها به اندازهای گسترش پیدا کند که زیرساختهای معاملاتی یا سازوکار قیمتگذاری داراییها دچار اختلال شوند، توقف فعالیت بازار به گزینهای ضروری تبدیل خواهد شد.
رئیس سازمان بورس همچنین با اشاره به تجربه جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان عنوان کرد که این رویدادها موجب افزایش آمادگی سازمان بورس و سهامداران برای مواجهه با بحرانهای احتمالی شدهاند.
این اظهارات نشان میدهد که سیاست مدیریت بازار سرمایه نسبت به تجربههای گذشته با تأکید بیشتری بر حفظ تداوم معاملات همراه شده است. با این حال، ادامه فعالیت بورس به معنای نادیده گرفتن خطرات احتمالی نیست، بلکه تصمیم نهایی به میزان اختلال در زیرساختها، شفافیت اطلاعات و امکان انجام معاملات منصفانه بستگی خواهد داشت.
آیا در صورت وقوع جنگ بورس تهران تعطیل میشود؟
یکی از مهمترین پرسشهای سهامداران این است که آیا آغاز درگیری نظامی به معنای تعطیلی فوری بورس خواهد بود یا معاملات میتواند تحت شرایط خاص ادامه پیدا کند.
بر اساس توضیحات رئیس سازمان بورس، وقوع جنگ بهتنهایی به معنای تعطیلی قطعی بازار نیست. در واقع، شدت درگیریها و تأثیر آنها بر فعالیت بخشهای مختلف اقتصاد، دو عامل تعیینکننده در تصمیمگیری خواهند بود.
در شرایطی که سامانههای معاملاتی فعال باشند، بانکها خدمات عادی ارائه دهند و اطلاعات شرکتها بهصورت قابل اتکا منتشر شود، امکان ادامه معاملات وجود دارد. اما اگر ارتباطات مالی، فرآیند تسویه معاملات یا دسترسی سرمایهگذاران به اطلاعات دچار اختلال جدی شود، ادامه فعالیت بورس میتواند خطرات بیشتری ایجاد کند.
حسن رضاییپور، دبیرکل کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار نیز در نشست خبری ۲۶ آبان تأکید کرده بود که تا زمانی که فعالیت بانکها و جریان عادی زندگی مردم مختل نشده باشد، بازار سرمایه ظرفیت ادامه فعالیت را دارد. او احتمال تعطیلی مجدد بورس را در شرایط محدود بودن درگیریها پایین ارزیابی کرده بود.
این دیدگاهها نشان میدهد که نهادهای مرتبط با بازار سرمایه در حال بررسی سناریوهای مختلف هستند، اما هیچکدام از این اظهارات به معنای صدور تصمیم رسمی برای تعطیلی یا تضمین باز ماندن بورس در هر شرایطی نیست.
تجربه جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان چه تأثیری بر تصمیم سازمان بورس داشت؟
تجربه تعطیلی بازار سهام در دورههای قبلی درگیری نظامی، یکی از عوامل اثرگذار بر سیاستهای جدید سازمان بورس محسوب میشود.
در جریان درگیریهای آغازشده در نهم اسفند ۱۴۰۴، فعالیت بازار سهام متوقف شد و بازگشایی معاملات به بررسی شرایط امنیتی، وضعیت شرکتها و فراهم شدن امکان انجام معاملات منصفانه وابسته بود.
صیدی در توضیح این تجربه گفته بود که سازمان بورس پس از جنگ ۱۲ روزه، با مشارکت بخشهای پژوهشی، حقوقی، ناشران و نهادهای مالی، دستورالعملهایی را برای مدیریت بازار در وضعیت اضطراری تدوین کرد.
همچنین در دوره تعطیلی سهام، برخی ابزارهای مالی از جمله صندوقهای درآمد ثابت و سپس صندوقهای کالایی با هدف پاسخگویی به نیاز نقدینگی سرمایهگذاران بهتدریج امکان فعالیت پیدا کردند.
از منظر تحلیلی، تجربههای گذشته دو ضرورت متفاوت را آشکار کردهاند. نخست اینکه در شرایط بحرانی باید از شکلگیری معاملات مبتنی بر اطلاعات ناقص جلوگیری شود و دوم اینکه توقف طولانیمدت معاملات میتواند دسترسی سهامداران به داراییهای خود را محدود کند.
به همین دلیل، تصمیمگیری درباره تعطیلی بورس نیازمند ایجاد تعادل میان حفظ امنیت معاملات و تأمین نقدشوندگی دارایی سرمایهگذاران است.
قانون درباره تعطیلی بورس در شرایط اضطراری چه میگوید؟
بر اساس دستورالعمل اجرایی شرایط اضطراری موضوع ماده ۳۲ قانون بازار اوراق بهادار، سازمان بورس میتواند در صورت وقوع شرایط اضطراری و برای حمایت از حقوق سرمایهگذاران، دستور توقف تمام یا بخشی از معاملات را حداکثر برای سه روز کاری صادر کند.
چنانچه ادامه تعطیلی برای مدت بیشتری ضرورت داشته باشد، پیشنهاد تمدید باید به شورای عالی بورس ارائه شود و تداوم توقف معاملات نیازمند موافقت این شورا خواهد بود.
در این مقررات، جنگ، اختلال جدی در زیرساختهای سختافزاری و نرمافزاری، ناتوانی در ارائه خدمات معاملاتی یا تسویه و فقدان شفافیت اطلاعاتی از جمله مصادیق شرایط اضطراری محسوب میشوند.
بنابراین، تصمیم احتمالی برای توقف معاملات باید در چارچوب مقررات و با توجه به وضعیت واقعی بازار اتخاذ شود. همچنین تعطیلی بازار سهام الزاماً به معنای توقف تمام ابزارهای معاملاتی، صندوقها یا بورسهای کالایی نخواهد بود.
تعطیلی بورس چه پیامدهایی برای سهامداران خواهد داشت؟
یکی از مهمترین پیامدهای تعطیلی بازار سرمایه، کاهش نقدشوندگی سهام است. بسیاری از سرمایهگذاران، بهویژه سهامداران حقیقی، بخشی از پسانداز خود را در بورس نگهداری میکنند و ممکن است در شرایط بحرانی به منابع مالی نیاز داشته باشند.
اگر معاملات برای مدت طولانی متوقف شود، این افراد امکان فروش داراییهای بورسی خود را از دست میدهند. در مقابل، باز ماندن بازار در شرایطی که اطلاعات کافی درباره وضعیت شرکتها وجود ندارد، میتواند به افزایش معاملات هیجانی و شکلگیری قیمتهای نامتعارف منجر شود.
از سوی دیگر، شرکتهای بورسی نیز ممکن است برای تأمین سرمایه در گردش، پرداخت هزینههای جاری و اجرای برنامههای تولیدی به بازار سرمایه وابسته باشند. توقف معاملات و محدود شدن دسترسی به برخی ابزارهای تأمین مالی میتواند فشار بیشتری بر فعالیت اقتصادی آنها وارد کند.
به همین دلیل، مدیریت بحران در بورس صرفاً به کنترل نوسانات شاخص کل محدود نمیشود؛ بلکه حفظ امکان تأمین مالی بنگاهها و پایداری فعالیت نهادهای مالی نیز اهمیت دارد.
تأثیر افزایش تنشهای سیاسی بر بورس تهران
بازار سهام ایران در هفتههای اخیر با افزایش حساسیت نسبت به تحولات سیاسی و احتمال وقوع درگیریهای جدید مواجه بوده است.
گزارش روزنامه دنیای اقتصاد در ۲۷ آبان ۱۴۰۵ نشان میدهد که بخشی از سرمایهگذاران نسبت به امکان دستیابی به توافق و کاهش تنشها خوشبین هستند، در حالی که گروه دیگری ریسک تشدید درگیریها را در تصمیمهای معاملاتی خود لحاظ میکنند.
این تفاوت دیدگاه موجب شده است رفتار سهام شرکتها یکسان نباشد و سرمایهگذاران علاوه بر تحولات سیاسی، میزان آسیبپذیری صنایع، وضعیت تولید و امکان تأمین مواد اولیه را بررسی کنند.
در چنین شرایطی، حتی شرکتهایی که از نظر بنیادی عملکرد مناسبی دارند، ممکن است تحت تأثیر افزایش ریسکهای سیستماتیک با احتیاط خریداران مواجه شوند.
از طرف دیگر، کاهش تنشها میتواند بخشی از نااطمینانی موجود را کاهش دهد، اما جهت حرکت شاخصهای بورس همچنان به متغیرهای اقتصادی مانند نرخ ارز، سودآوری شرکتها، سیاستهای بودجهای و جریان ورود و خروج نقدینگی وابسته خواهد بود.
پیشبینی وضعیت بورس در صورت تشدید درگیریها
با توجه به اظهارات رئیس سازمان بورس، میتوان سه وضعیت احتمالی را برای فعالیت بازار سرمایه در نظر گرفت.
در وضعیت نخست، اگر تنشهای سیاسی افزایش پیدا کند اما فعالیت زیرساختهای اقتصادی و سامانههای معاملاتی مختل نشود، امکان ادامه معاملات بورس وجود خواهد داشت. البته افزایش احتیاط معاملهگران و نوسانات کوتاهمدت در چنین شرایطی دور از انتظار نیست.
در وضعیت دوم، اگر درگیریها گسترش پیدا کند و برخی شرکتها با مشکل افشای اطلاعات، اختلال عملیاتی یا محدودیت دسترسی به شبکههای مالی مواجه شوند، توقف بخشی از معاملات یا اعمال محدودیتهای موقت میتواند مطرح شود.
در وضعیت سوم، اگر ابعاد بحران به اندازهای گسترده باشد که امکان انجام معاملات منظم، تسویه وجوه یا قیمتگذاری قابل اتکا از بین برود، تعطیلی گستردهتر بازار سرمایه ممکن است ضرورت پیدا کند.
این سناریوها صرفاً تحلیل شرایط احتمالی هستند و نباید آنها را تصمیم قطعی سازمان بورس یا پیشبینی وقوع جنگ تلقی کرد.
سرنوشت بورس در شرایط جنگی؛ اعتماد سهامداران چگونه حفظ میشود؟
اظهارات جدید حجتاله صیدی نشان میدهد که سازمان بورس تلاش دارد میان دو هدف مهم، یعنی حفاظت از منافع سرمایهگذاران و حفظ جریان معاملات، تعادل برقرار کند.
برای تحقق این هدف، اطلاعرسانی شفاف درباره وضعیت سامانهها، تصمیمهای شورای عالی بورس، شرایط فعالیت صندوقها و زمانبندی احتمالی توقف یا بازگشایی بازار اهمیت زیادی دارد.
تجربه دورههای گذشته نیز نشان داده است که مدیریت انتظارات سرمایهگذاران میتواند در کاهش رفتارهای هیجانی مؤثر باشد. هرچه سهامداران اطلاع دقیقتری از تصمیمهای نهاد ناظر داشته باشند، امکان تصمیمگیری بر اساس دادههای معتبر افزایش خواهد یافت.
رئیس سازمان بورس در پایان گفتوگوی خود با اقتصادآنلاین، با اشاره به شعری از قیصر امینپور، بر امید به غلبه بر جنگ تأکید کرد؛ سخنی که در کنار توضیحات اقتصادی او، اهمیت کاهش تنشها برای بازگشت ثبات به فعالیتهای اقتصادی را برجسته میکند.
در مجموع، پیام اصلی اظهارات رئیس سازمان بورس این است که تعطیلی بازار سرمایه در صورت وقوع جنگ، تصمیمی خودکار و از پیش تعیینشده نیست. ادامه فعالیت یا توقف معاملات به شدت بحران، میزان اختلال در زیرساختها و امکان حفظ شفافیت و عدالت معاملاتی بستگی خواهد داشت.
برای سهامداران نیز مهمترین موضوع در روزهای آینده، پیگیری اطلاعیههای رسمی سازمان بورس و پرهیز از تصمیمگیری صرفاً بر اساس شایعات مربوط به جنگ یا تعطیلی بازار خواهد بود.