قیمت شیر خام رسماً افزایش یافت؛ شیر ۶۸ هزار تومان شد | گرانی جدید لبنیات در راه است؟
بازار شیر و فرآوردههای لبنی در آبان ۱۴۰۵ با تصمیم مهمی روبهرو شده است که میتواند بر هزینه تولید کارخانههای لبنی و قیمت نهایی محصولات مصرفی تأثیر بگذارد. پس از چند هفته مذاکره میان نمایندگان دامداران، تشکلهای صنایع لبنی و مسئولان وزارت جهاد کشاورزی، سرانجام نرخ تازه شیر خام در جلسه روز چهارشنبه ۲۷ آبان تعیین شد.
بر اساس اعلام روابط عمومی انجمن صنایع لبنی ایران، قیمت توافقشده برای هر کیلوگرم شیر خام با کیفیت استاندارد درب دامداری ۶۸ هزار تومان است. همچنین برای نخستین مرحله اجرای این تصمیم، مهلتی یکهفتهای پس از ابلاغ کتبی در نظر گرفته شده تا دامداریها و کارخانههای لبنی بتوانند قراردادها و شرایط خریدوفروش خود را با نرخ جدید تطبیق دهند.
اهمیت این تصمیم تنها به افزایش درآمد اسمی دامداران محدود نمیشود. شیر خام ماده اولیه اصلی بسیاری از محصولات پرمصرف خانوار است و هرگونه تغییر در قیمت آن میتواند ساختار هزینه تولید صنایع لبنی را تحت تأثیر قرار دهد. از همین رو، مصوبه جدید علاوه بر تولیدکنندگان، برای مصرفکنندگان نیز اهمیت اقتصادی دارد.
جزئیات قیمت جدید شیر خام در آبان ۱۴۰۵
بر اساس مصوبه کارگروه تنظیم بازار وزارت جهاد کشاورزی، نرخ پایه هر کیلوگرم شیر خام استاندارد با چربی ۳.۲ درصد، ۶۸ هزار تومان تعیین شده است. این رقم مبنای محاسبه قیمت خرید شیر از دامداریها خواهد بود و میزان چربی شیر نیز در قیمت نهایی اثر مستقیم دارد.
مطابق توافق انجامشده، به ازای هر یکدهم واحد درصد افزایش یا کاهش چربی نسبت به سطح پایه ۳.۲ درصد، مبلغ ۸۵۰ تومان به قیمت هر کیلوگرم شیر اضافه یا از آن کسر میشود.
به این ترتیب، قیمت محاسباتی شیر خام با چربی ۳.۳ درصد به ۶۸ هزار و ۸۵۰ تومان میرسد. برای شیر دارای چربی ۳.۴ درصد نیز نرخ ۶۹ هزار و ۷۰۰ تومان محاسبه میشود. در مقابل، شیر خام با چربی ۳.۱ درصد، بر اساس همین فرمول، ۶۷ هزار و ۱۵۰ تومان قیمت خواهد داشت.
این سازوکار با هدف لحاظ کردن کیفیت و میزان چربی شیر در قیمتگذاری طراحی شده است. البته قیمت نهایی در معاملات میتواند تحت تأثیر سایر الزامات کیفی و شرایط قرارداد نیز قرار گیرد.
قیمت شیر خام چند درصد افزایش پیدا کرد؟
مقایسه نرخ جدید ۶۸ هزار تومانی با قیمت پایه قبلی ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان نشان میدهد بهای اسمی هر کیلوگرم شیر خام ۷ هزار و ۵۰۰ تومان افزایش یافته است.
این تغییر معادل رشد تقریبی ۱۲.۴ درصدی است؛ افزایشی که برای دامداریهای دارای حجم تولید بالا میتواند تأثیر قابلتوجهی بر درآمد فروش داشته باشد.
برای نمونه، یک واحد دامداری که روزانه ۱۰ تن شیر خام استاندارد تولید و با نرخ پایه عرضه میکند، در صورت فروش تمام این مقدار با قیمت جدید، ۷۵ میلیون تومان درآمد ناخالص بیشتری نسبت به نرخ قبلی خواهد داشت.
البته این افزایش درآمد را نباید معادل افزایش سود دامداری دانست؛ زیرا هزینه نهادههای دامی، خوراک، دستمزد، انرژی، دارو و خدمات دامپزشکی نیز در محاسبه سودآوری نقش دارند.
همچنین در گزارشهای نرخ قبلی، گاهی قیمت شیر درب کارخانه و در برخی گزارشها درب دامداری ذکر شده است؛ بنابراین برای ارزیابی دقیق افزایش هزینه خرید کارخانهها باید شرایط تحویل و قراردادها نیز در نظر گرفته شود.
قیمت جدید شیر خام از چه زمانی اجرا میشود؟
یکی از نکات مهم مصوبه جدید، زمان اجرای آن است. بر اساس تصمیم کارگروه تنظیم بازار، نرخ ۶۸ هزار تومانی بلافاصله پس از اعلام خبر لازمالاجرا نخواهد شد.
مطابق توافق، اجرای قیمت جدید برای دامداریها و شرکتهای لبنی یک هفته پس از ابلاغ کتبی مصوبه آغاز میشود. بنابراین تا زمانی که تاریخ ابلاغ رسمی مشخص نشده باشد، نمیتوان روز قطعی اجرای نرخ تازه را اعلام کرد.
این فاصله زمانی میتواند فرصتی برای اصلاح قراردادهای خرید، هماهنگی میان تولیدکنندگان و کارخانهها و تعیین نحوه اجرای تعهدات مالی باشد.
موضوع دیگری که در مصوبه مورد توجه قرار گرفته، هزینه حمل شیر خام است. بر اساس تصمیم جدید، هزینه جابهجایی شیر طبق بارنامههای صادرشده و مطابق تعرفه وزارت راه و شهرسازی بر عهده کارخانههای لبنی خواهد بود.
این بند اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هزینه حمل از دامداری تا واحد فرآوری میتواند بر قیمت تمامشده شیر دریافتی کارخانه اثر بگذارد. در نتیجه، نرخ ۶۸ هزار تومانی لزوماً تمام هزینه تأمین هر کیلوگرم شیر برای صنایع لبنی را نشان نمیدهد.
آیا قیمت شیر و لبنیات دوباره گران میشود؟
مهمترین پرسش مصرفکنندگان پس از افزایش نرخ شیر خام این است که آیا قیمت شیر بستهبندی، ماست، پنیر، خامه و سایر فرآوردههای لبنی نیز افزایش خواهد یافت؟
شیر خام یکی از مهمترین اجزای هزینه تولید محصولات لبنی است. بنابراین افزایش ۱۲.۴ درصدی نرخ پایه آن میتواند فشار هزینهای تازهای بر کارخانهها ایجاد کند.
با این حال، نباید تصور کرد تمام محصولات لبنی نیز الزاماً به همین میزان گران خواهند شد. سهم شیر خام در هزینه تولید محصولات مختلف یکسان نیست و عواملی مانند بستهبندی، انرژی، حملونقل، دستمزد، فرآوری و شبکه توزیع نیز بر قیمت مصرفکننده اثر میگذارند.
برای بررسی بهتر این موضوع میتوان به نرخهای قبلی محصولات تنظیمبازاری مراجعه کرد. در خرداد ۱۴۰۵، همزمان با تعیین قیمت پایه ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومانی شیر خام، قیمت شیر نایلونی کمچرب ۹۰۰ گرمی ۸۴ هزار تومان، شیر بطری یک کیلوگرمی کمچرب ۹۸ هزار تومان، پنیر UF چهارصدگرمی ۲۰۳ هزار تومان و ماست دبهای دو کیلوگرمی ۲۲۸ هزار و ۷۰۰ تومان اعلام شده بود.
این ارقام مربوط به مصوبه قبلی هستند و نباید آنها را قیمت روز بازار یا نرخ جدید مصوب محصولات لبنی دانست.
در شرایط کنونی، افزایش قیمت شیر خام میتواند زمینه درخواست کارخانهها برای بازنگری قیمت محصولات را فراهم کند؛ اما تا زمان اعلام تصمیم جدید درباره کالاهای مشمول قیمتگذاری، نمیتوان درصد مشخصی را بهعنوان میزان قطعی افزایش قیمت لبنیات معرفی کرد.
افزایش نرخ شیر خام به سود دامداران تمام میشود؟
از منظر تولیدکنندگان شیر خام، افزایش نرخ خرید میتواند بخشی از فشار ناشی از رشد هزینههای تولید را جبران کند.
دامداریها با هزینههای متعددی از جمله تأمین خوراک دام، نگهداری تجهیزات، دستمزد کارگران، خدمات دامپزشکی و حملونقل مواجه هستند. هرگونه افزایش در این هزینهها میتواند سودآوری فعالیت دامداری را کاهش دهد.
به همین دلیل، تعیین نرخ جدید تنها زمانی به بهبود وضعیت اقتصادی دامداران منجر میشود که درآمد حاصل از فروش شیر با هزینه واقعی تولید تناسب داشته باشد.
اگر قیمت نهادههای دامی و سایر هزینههای تولید با سرعتی بالاتر از نرخ فروش شیر افزایش پیدا کند، حتی نرخ ۶۸ هزار تومانی نیز ممکن است برای برخی واحدهای تولیدی کافی نباشد.
از سوی دیگر، پرداخت بهموقع مطالبات دامداران توسط کارخانهها نیز اهمیت دارد. افزایش نرخ مصوب بدون نظم در پرداختها، الزاماً مشکل نقدینگی واحدهای تولیدکننده را برطرف نخواهد کرد.
نگرانی از کاهش مصرف لبنیات در خانوارها
در سوی دیگر بازار، مصرفکنندگان قرار دارند که افزایش قیمت محصولات غذایی میتواند سهم بیشتری از بودجه ماهانه آنها را به خود اختصاص دهد.
شیر و فرآوردههای لبنی از منابع مهم تأمین پروتئین، کلسیم و برخی مواد مغذی محسوب میشوند. بنابراین افزایش قیمت این محصولات ممکن است برای خانوارهای کمدرآمد، تصمیمگیری درباره مقدار و نوع مصرف را دشوارتر کند.
اگر افزایش هزینه تولید به شکل قابلتوجهی به قیمت فروشگاهی منتقل شود، احتمال دارد بخشی از مصرفکنندگان به سمت بستهبندیهای کوچکتر، برندهای اقتصادیتر یا کاهش مقدار خرید حرکت کنند.
این وضعیت میتواند چالشی دوطرفه ایجاد کند؛ از یک طرف تولیدکنندگان به دنبال پوشش هزینههای خود هستند و از طرف دیگر قدرت خرید خانوارها محدودیتهایی برای افزایش قیمت ایجاد میکند.
به همین دلیل، سیاستگذاری در بازار لبنیات نیازمند توجه همزمان به پایداری تولید شیر خام و امکان دسترسی مصرفکنندگان به محصولات لبنی است.
پیشبینی قیمت لبنیات در آذر ۱۴۰۵
با توجه به مصوبه جدید، بازار لبنیات در آستانه دورهای قرار گرفته که نتیجه آن به تصمیمهای بعدی تنظیم بازار و رفتار شرکتهای تولیدکننده وابسته خواهد بود.
در سناریوی نخست، اگر کارخانهها بتوانند بخشی از افزایش هزینه شیر خام را از طریق مدیریت هزینههای تولید جبران کنند، احتمال دارد فشار افزایش قیمت مصرفکننده محدودتر باشد.
در سناریوی دوم، اگر هزینه بستهبندی، انرژی، دستمزد و توزیع نیز همزمان افزایش پیدا کند، شرکتهای لبنی ممکن است درخواست بازنگری گستردهتری در قیمت محصولات مطرح کنند.
با این حال، مصوبه ۲۷ آبان صرفاً نرخ پایه شیر خام را مشخص کرده و بهتنهایی تأییدکننده افزایش مشخص قیمت شیر بستهبندی، پنیر، ماست یا سایر محصولات در آذرماه نیست.
در نتیجه، هرگونه پیشبینی عددی درباره نرخ جدید محصولات لبنی بدون انتشار مصوبه یا اطلاعات معتبر تازه، قطعی نخواهد بود.
جمعبندی؛ افزایش ۱۲.۴ درصدی شیر خام و انتظار برای قیمت جدید لبنیات
تصمیم کارگروه تنظیم بازار وزارت جهاد کشاورزی برای تعیین قیمت ۶۸ هزار تومانی شیر خام، یکی از تحولات مهم بازار محصولات کشاورزی و صنایع غذایی در روزهای پایانی آبان ۱۴۰۵ است.
بر اساس این تصمیم، قیمت پایه هر کیلوگرم شیر خام ۷ هزار و ۵۰۰ تومان افزایش یافته و محاسبه چربی نیز با نرخ ۸۵۰ تومان به ازای هر یکدهم واحد درصد تغییر انجام خواهد شد.
همچنین هزینه حمل بر عهده کارخانههای لبنی قرار گرفته و اجرای مصوبه به گذشت یک هفته از ابلاغ کتبی وابسته است.
اکنون مهمترین مسئله بازار، اثر این افزایش بر قیمت نهایی محصولات لبنی است. اگرچه رشد هزینه تأمین شیر خام میتواند فشار تازهای بر تولیدکنندگان ایجاد کند، میزان انتقال این افزایش به مصرفکنندگان هنوز مشخص نیست.
در نهایت، موفقیت تصمیم جدید به ایجاد تعادل میان هزینه تولید دامداران، توان مالی صنایع لبنی و قدرت خرید خانوارها بستگی خواهد داشت؛ تعادلی که تعیین میکند افزایش قیمت شیر خام تا چه اندازه به بهبود شرایط تولید و تا چه میزان به رشد قیمت در بازار مصرف منجر شود.