واکنش محسن رضایی به تصویر جنجالی ترامپ با پوتین و شی جینپینگ؛ ایران امروز، ایران دوران کنفرانس تهران نیست
محسن رضایی در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس به مقایسه تاریخی دونالد ترامپ میان نشست اخیر سران آمریکا، چین و روسیه و کنفرانسهای دوران جنگ جهانی دوم واکنش نشان داد.
دبیر شورای عالی امنیت ملی با اشاره به تغییر موقعیت ایران و آمریکا در نظام بینالملل، نوشت: «جهان تغییر کرده است؛ با عکسهای کهنه نمیتوان نظم فعلی را به گذشته بازگرداند!»
رضایی همچنین مدعی شد که آمریکا برخلاف دوران جنگ جهانی دوم، دیگر در موقعیت یک کشور فاتح قرار ندارد و در جنگ اخیر شکست خورده است. این بخش از پیام او بیانگر ارزیابی سیاسی مقام ایرانی از تحولات نظامی اخیر است و نباید آن را نتیجهای مورد توافق همه طرفهای درگیر دانست.
محور اصلی سخنان رضایی را میتوان مخالفت با شکلگیری توافقاتی میان قدرتهای بزرگ درباره سرنوشت سایر کشورها، بدون مشارکت مستقیم آنها، ارزیابی کرد.
ماجرای عکس جنجالی ترامپ با پوتین و شی جینپینگ چیست؟
دونالد ترامپ روز شنبه ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶، برابر با ۳۰ آبان ۱۴۰۵، تصویری از خود در کنار ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ را در شبکه اجتماعی تروتسوشال منتشر کرد. رئیسجمهور آمریکا این تصویر را در کنار عکس تاریخی رهبران متفقین قرار داد و از عبارت «قدرتهای بزرگ ۱۹۴۵، ۲۰۲۶» استفاده کرد.
نکته جالب توجه آن است که تصویر تاریخی منتشرشده برخلاف تاریخ درجشده توسط ترامپ، مربوط به کنفرانس تهران در سال ۱۹۴۳ است، نه کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵.
بررسی اسناد آرشیوی و گزارش یورونیوز نیز تأیید میکند که تصویر مذکور در جریان دیدار فرانکلین روزولت، وینستون چرچیل و ژوزف استالین در تهران ثبت شده است.
انتشار این تصویر به گمانهزنیها درباره احتمال شکلگیری نظمی جدید بر مبنای توافق میان سه قدرت بزرگ جهان دامن زده است؛ هرچند بیانیه رسمی نشست شنژن چنین توافقی را تأیید نمیکند.
کنفرانس تهران چه بود و چرا محسن رضایی به آن اشاره کرد؟
کنفرانس تهران از ۲۸ نوامبر تا اول دسامبر ۱۹۴۳، برابر با آذر ۱۳۲۲، با حضور رهبران آمریکا، بریتانیا و اتحاد جماهیر شوروی برگزار شد.
این نشست در شرایطی برگزار شد که ایران با وجود اعلام بیطرفی در جنگ جهانی دوم، تحت اشغال نیروهای متفقین قرار داشت. رهبران سه کشور در تهران درباره راهبردهای نظامی و آینده جهان پس از جنگ مذاکره کردند.
در پایان کنفرانس نیز اعلامیهای درباره احترام به استقلال، حاکمیت و تمامیت ارضی ایران منتشر شد.
با این حال، شرایط برگزاری این نشست و محدودیت نقش دولت ایران در تصمیمگیری قدرتهای بزرگ، باعث شده کنفرانس تهران در حافظه تاریخی ایرانیان جایگاه ویژهای داشته باشد.
اشاره محسن رضایی به این رویداد تاریخی را میتوان تأکید بر مخالفت تهران با تصمیمگیری قدرتهای خارجی درباره منافع و سرنوشت ایران دانست.
کنفرانس یالتا چگونه نظم جهانی را تغییر داد؟
کنفرانس یالتا از چهارم تا یازدهم فوریه ۱۹۴۵، برابر با بهمن ۱۳۲۳، در شبهجزیره کریمه برگزار شد. در این نشست، رهبران آمریکا، بریتانیا و شوروی درباره آینده آلمان، وضعیت کشورهای اروپای شرقی و ساختار سازمان ملل متحد مذاکره کردند.
توافقات یالتا در کنار سایر تحولات پس از جنگ جهانی دوم، در شکلگیری نظم بینالمللی و آغاز دوران جنگ سرد تأثیرگذار بود.
از آن زمان، اصطلاح «یالتای جدید» در ادبیات سیاسی برای توصیف احتمال توافق قدرتهای بزرگ درباره حوزههای نفوذ و آینده سایر کشورها مورد استفاده قرار گرفته است.
با این حال، ساختار اقتصادی، سیاسی و حقوقی جهان امروز تفاوتهای قابل توجهی با دوران جنگ جهانی دوم دارد و بازسازی کامل الگوی یالتا با موانع متعددی مواجه خواهد بود.
نشست سهجانبه ترامپ، پوتین و شی جینپینگ چه دستاوردی داشت؟
رهبران آمریکا، روسیه و چین روز پنجشنبه ۲۸ آبان ۱۴۰۵ در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه در شهر شنژن چین گرد هم آمدند.
در پایان این نشست، سه کشور بیانیهای مشترک درباره صلح، امنیت بینالمللی، اصلاح ساختار سازمان ملل، ثبات جریان انرژی و کاهش مخاطرات هستهای منتشر کردند.
با وجود اهمیت سیاسی این نشست، در متن رسمی بیانیه منتشرشده از سوی کاخ سفید و دولت چین، هیچ توافق مشخصی درباره پایان جنگ ایران و آمریکا یا جنگ اوکراین اعلام نشده است.
این موضوع نشان میدهد انتشار تصویر مشترک رهبران سه کشور را نباید به معنای دستیابی به توافقی جامع برای تعیین نظم جدید جهانی تلقی کرد.
تفاوت ایران امروز با ایران دوران جنگ جهانی دوم چیست؟
یکی از محورهای اصلی پیام محسن رضایی، تأکید بر تفاوت موقعیت ایران در سال ۲۰۲۶ با شرایط این کشور در دهه ۱۹۴۰ میلادی است.
در دوران جنگ جهانی دوم، ایران با اشغال نظامی و محدودیت شدید در اعمال حاکمیت خود مواجه بود. در مقابل، ایران امروز دارای ساختار سیاسی، نظامی و روابط بینالمللی متفاوتی است.
با این حال، ارزیابی قدرت و موقعیت راهبردی یک کشور باید با توجه به مجموعهای از شاخصها، از جمله ظرفیت اقتصادی، توان دفاعی، روابط خارجی، هزینههای درگیری و میزان تأثیرگذاری دیپلماتیک انجام شود.
از این منظر، تعبیر رضایی درباره شکست آمریکا بازتاب موضع سیاسی تهران است، در حالی که ارزیابی نتیجه نهایی جنگ همچنان محل اختلاف طرفهای درگیر محسوب میشود.
پیام محسن رضایی همزمان با ابهام در مذاکرات ایران و آمریکا
اظهارات دبیر شورای عالی امنیت ملی در شرایطی مطرح شده که تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به درگیری میان تهران و واشنگتن همچنان ادامه دارد.
خبرگزاری رویترز در گزارش ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نسبت به دستیابی به راهحلی دیپلماتیک ابراز امیدواری کرده است. در مقابل، دونالد ترامپ شرایط پیشنهادی ایران برای دستیابی به توافق را غیرقابل قبول دانسته است.
همزمان، مقامهای قطر نیز برای کاهش فاصله میان پیشنهادهای دو طرف تلاش میکنند.
تفاوت این مواضع نشان میدهد هنوز توافق مشخصی درباره شرایط پایان درگیری حاصل نشده و مذاکرات با چالشهای مهمی مواجه است.
آیا آمریکا، روسیه و چین به دنبال ایجاد نظم جدید جهانی هستند؟
افزایش رقابت میان قدرتهای بزرگ، گسترش نقش اقتصادی چین، اختلافات روسیه با کشورهای غربی و تغییر اولویتهای سیاست خارجی آمریکا، بحث درباره آینده نظم بینالمللی را پررنگتر کرده است.
نشست سهجانبه شنژن نیز از این منظر اهمیت دارد که سه عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل، با وجود اختلافات گسترده، درباره برخی مسائل مشترک وارد گفتوگو شدهاند.
با این حال، منافع آمریکا، روسیه و چین در تمامی موضوعات یکسان نیست. اختلافات تجاری، رقابتهای امنیتی و تفاوت دیدگاهها درباره بحرانهای منطقهای میتواند مانع شکلگیری توافقات فراگیر شود.
علاوه بر این، نقش سایر قدرتهای منطقهای و بینالمللی باعث شده تصمیمگیری درباره آینده جهان پیچیدهتر از دوران جنگ جهانی دوم باشد.
در مجموع، واکنش محسن رضایی به تصویر منتشرشده توسط دونالد ترامپ، بیانگر مخالفت تهران با احیای الگوی تصمیمگیری قدرتهای بزرگ درباره سرنوشت دیگر کشورهاست. اگرچه نشست شنژن توجه گستردهای را به آینده نظم جهانی جلب کرده، هنوز شواهدی از شکلگیری توافقی مشابه کنفرانس یالتا وجود ندارد. نتیجه مذاکرات ایران و آمریکا و تحولات آینده منطقه مشخص خواهد کرد که تعامل میان قدرتهای بزرگ تا چه اندازه بر معادلات سیاسی و امنیتی ایران تأثیر میگذارد.
