تحریم ایران

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در تازه‌ترین اظهارات خود گفته است «امکان اینکه بتوانند ما را تحریم کنند وجود ندارد» و تأکید کرده فشار نظامی و اقتصادی نه‌تنها ایران را تسلیم نکرده، بلکه به گفته او موجب افزایش وحدت و همدلی در کشور شده است. این سخنان در شرایطی مطرح می‌شود که مذاکرات غیرمستقیم تهران و واشنگتن بر سر تنگه هرمز و کاهش فشارهای اقتصادی همچنان ادامه دارد و آمریکا نیز طی همین ماه چند مجموعه تحریمی جدید علیه اشخاص، شرکت‌ها و بخش‌هایی از اقتصاد ایران اعمال کرده است. بنابراین عبارت پزشکیان را بیش از آنکه بتوان به معنای «نبود تحریم» گرفت، باید در چارچوب ادعای دولت درباره کاهش اثرگذاری فشار خارجی و توان ادامه فعالیت کشور زیر محدودیت‌ها تحلیل کرد.

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، در تازه‌ترین واکنش خود به سیاست فشار اقتصادی آمریکا علیه ایران، این بار مستقیماً لحن طعنه‌آمیزی علیه اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری ایالات متحده، به کار برد. قالیباف در شبکه ایکس آمریکا را «امپراتوری روبه‌زوال» خواند و با اشاره به هزینه‌های نظامی واشنگتن، حمایت مالی از اسرائیل و شبکه پایگاه‌های نظامی آمریکا در جهان نوشت این منابع می‌توانست صرف مردم آمریکا شود. جمله پایانی او خطاب به «اسکات» نیز روشن‌ترین بخش پیام بود: «اعتبارت در خطر است. کاری بکن!»؛ کنایه‌ای که در بحبوحه فشارها بر بسنت در داخل آمریکا و آغاز دور تازه تحریم‌های واشنگتن علیه ایران منتشر شده است.

محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، در واکنش به موج تازه تهدیدهای اقتصادی واشنگتن اعلام کرد دولت اجازه نخواهد داد فشار آمریکا ثبات اقتصادی و معیشت مردم ایران را هدف قرار دهد. این موضع درست در زمانی مطرح شده که دولت دونالد ترامپ از آماده‌سازی آنچه «سخت‌ترین تحریم‌های تاریخ» علیه ایران می‌خواند خبر داده و قرار است جزئیات اقدامات تازه آمریکا در روز دوشنبه اعلام شود. همزمان دلار آزاد در بازار تهران به حوالی ۱۹۰ هزار تومان رسیده و آخرین آمار رسمی نیز تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۷.۹ درصدی را نشان می‌دهد؛ بنابراین چالش اصلی دولت دیگر فقط پاسخ سیاسی به واشنگتن نیست، بلکه تبدیل وعده «حفاظت از معیشت» به سیاست‌هایی است که اثر آن در سفره خانوار دیده شود.

واشنگتن هم‌زمان با تهدید دونالد ترامپ به آغاز یک کارزار بی‌سابقه برای انزوای اقتصادی ایران، تحریم‌های تازه‌ای را علیه شبکه‌های مرتبط با تهران و حزب‌الله اعمال کرده است. با این حال یک نکته مهم در تازه‌ترین اطلاعات وجود دارد: رویترز به نقل از مقام آمریکایی می‌گوید اقدام پنجشنبه علیه حزب‌الله، بخشی از بسته بزرگ و وعده‌داده‌شده تحریم‌های جدید ایران نیست و جزئیات آن بسته قرار است روز دوشنبه اعلام شود. وزارت خزانه‌داری در اقدام تازه، حزب‌الله را به دلیل آنچه «خدمت به حکومت ایران تحت فرمان نیروی قدس سپاه» خوانده، دوباره تحت یک مبنای تحریمی قرار داده و ۱۰ فرد را نیز به اتهام انتقال پول برای این گروه هدف گرفته است. همزمان اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، می‌گوید واشنگتن در حال آماده‌سازی «سخت‌ترین تحریم‌های تاریخ» علیه ایران است؛ تهدیدی که اگر از سطح شعار به تحریم‌های ثانویه گسترده علیه خریداران نفت و شرکای تجاری برسد، چین، عراق و ترکیه را در مرکز فشار قرار خواهد داد.

وزارت خزانه‌داری آمریکا روز چهارشنبه ۲۴ تیر ۱۴۰۵ چهار شخص و سه شرکت را به اتهام مشارکت در یک شبکه بین‌المللی تأمین تجهیزات نظامی برای سپاه پاسداران به فهرست تحریم‌ها اضافه کرد. در میان اهداف جدید، اتباع و شرکت‌هایی از ایران، روسیه، ایتالیا و نیجریه دیده می‌شوند. این اقدام در شرایطی انجام شده که بند نهم تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، آمریکا را تا زمان دستیابی به توافق نهایی از اعمال تحریم‌های جدید منع می‌کرد؛ هرچند واشنگتن و تهران اکنون عملاً پایان اجرای این تفاهم را اعلام کرده‌اند.

دولت دونالد ترامپ در فاصله‌ای کوتاه، هم مجوز موقت فروش نفت ایران را لغو کرد و هم علی انصاری، چند صرافی و مجموعه‌ای از شرکت‌های مرتبط را در فهرست تحریم قرار داد. این اقدامات در حالی انجام شده که رئیس‌جمهور آمریکا از موافقت واشنگتن با ادامه مذاکرات سخن می‌گوید، اما هم‌زمان پایان آتش‌بس را اعلام کرده است. کنار هم قرار گرفتن این تحولات نشان می‌دهد آمریکا به‌دنبال اجرای الگوی «مذاکره زیر فشار» است؛ الگویی که مسیر دیپلماسی را باز نگه می‌دارد، اما دسترسی ایران به درآمد نفتی و شبکه مالی بین‌المللی را محدودتر می‌کند.