دلار در اسارت سیاست؛ چرا بازار ارز به شایعه واکنش نشان می‌دهد نه اقتصاد؟

بازار ارز ایران در هفته‌های اخیر بار دیگر صحنه نوسانات شدید و رفتارهای غیرقابل پیش‌بینی بوده است؛ نوساناتی که بیش از آنکه ریشه در متغیرهای بنیادین اقتصاد داشته باشد، از اخبار سیاسی و فضای روانی بازار تغذیه می‌کند. جهش سریع قیمت دلار به نیمه بالایی کریدور ۱۶۰ هزار تومان و عقب‌نشینی کوتاه‌مدت آن پس از انتشار اخبار ضدونقیض درباره مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا، نشانه‌ای روشن از شکنندگی بازار و حساسیت بیش از حد آن به شایعات سیاسی است. این وضعیت بار دیگر این پرسش را مطرح می‌کند که آیا بازار ارز ایران هنوز تابع منطق‌های اقتصادی است یا صرفاً با موج اخبار سیاسی بالا و پایین می‌شود.

سلطه ریسک سیاسی بر رفتار دلار

میلاد زمانی، کارشناس بازارهای مالی، با تحلیل شرایط فعلی بازار ارز معتقد است افت مقطعی قیمت دلار به‌هیچ‌وجه به معنای بهبود پایدار نیست. به گفته او، هنوز نشانه روشنی از ترمیم متغیرهای کلان اقتصادی دیده نمی‌شود و همین موضوع اجازه کاهش معنادار نرخ ارز را نمی‌دهد. از نگاه این کارشناس، افزایش ریسک‌های سیاسی در هفته‌های گذشته باعث شد قیمت دلار به‌شکل کاملاً هیجانی رشد کند و کنترل بازار عملاً از دست سیاست‌گذار خارج شود. در آن مقطع، حرکت‌های تند صعودی دلار حتی اعداد بالایی در کریدور ۱۶۰ هزار تومان را ثبت کرد که بیش از هر چیز، حاصل ترس و انتظارات منفی فعالان بازار بود.

اثر اخبار مذاکرات ایران و آمریکا بر بازار ارز

انتشار اخبار مربوط به احتمال از سرگیری مذاکرات ایران و آمریکا، هرچند مبهم و ضدونقیض، توانست فضای بازار را تا حدی تغییر دهد. زمانی با اشاره به همین موضوع می‌گوید که حتی مطرح شدن احتمال انجام مذاکرات در کشوری ثالث مانند ترکیه، کافی بود تا بخشی از معامله‌گران دست به عقب‌نشینی بزنند و دلار وارد فاز اصلاحی کوتاه‌مدت شود. هرچند هنوز مشخص نیست چنین مذاکراتی واقعاً انجام خواهد شد یا نه، اما همین خبرها نشان داد که بازار ارز تا چه اندازه به اخبار سیاسی وابسته است و با کوچک‌ترین سیگنال، مسیر خود را تغییر می‌دهد.

بازگشت خریداران هیجانی در اصلاح‌های محدود

با وجود اصلاح نسبی قیمت دلار، این کاهش چندان عمیق نبود و خیلی زود خریداران بار دیگر وارد بازار شدند. زمانی تأکید می‌کند که از منظر اقتصاد کلان و مسائل تحریمی، تاکنون اتفاق مثبتی رخ نداده و هیچ مشکل بنیادینی حل نشده است. به همین دلیل، هر زمان دلار به محدوده‌های پایین‌تر نزدیک می‌شود، تقاضای هیجانی دوباره فعال می‌شود؛ چه در بازار اسکناس کاغذی و چه در بازارهای دیجیتال مانند تتر. این رفتار نشان می‌دهد که فعالان بازار کاهش‌های مقطعی را بیشتر فرصت خرید می‌دانند تا نشانه‌ای از تغییر روند.

حتی یک درصد احتمال توافق هم بازار را تکان می‌دهد

از نگاه این کارشناس بازارهای مالی، قیمت دلار در محدوده‌های زیر ۱۵۵ هزار تومان برای بسیاری از معامله‌گران جذاب تلقی می‌شود. با این حال، اینکه دلار در بازه ۱۵۴ تا ۱۵۶ هزار تومان تثبیت شود یا دوباره به سمت کانال ۱۶۰ هزار تومان حرکت کند، کاملاً به تحولات سیاسی پیش‌رو بستگی دارد. زمانی تصریح می‌کند که هرچند بسیاری از فعالان بازار نسبت به نتیجه مذاکرات خوش‌بین نیستند، اما حتی یک درصد احتمال توافق هم کافی است تا بخشی از معامله‌گران در قیمت‌های بالا اقدام به ذخیره سود کنند و در قیمت‌های پایین‌تر دوباره وارد موقعیت خرید شوند. همین رفتار رفت‌وبرگشتی، نوسان بازار را تشدید می‌کند.

سطوح حمایتی دلار از منظر تکنیکال

در شرایطی که بهبود محسوسی در متغیرهای کلان اقتصادی مشاهده نمی‌شود، انتظار افت شدید و پایدار قیمت دلار چندان منطقی به نظر نمی‌رسد. زمانی با اشاره به تحلیل تکنیکال بازار می‌گوید محدوده ۱۵۴ تا ۱۵۵ هزار تومان می‌تواند به‌عنوان یک حمایت مهم برای دلار عمل کند. به باور او، این سطح قیمتی جایی است که تقاضا افزایش پیدا می‌کند و اجازه ریزش عمیق‌تر را نمی‌دهد، مگر آنکه یک تحول سیاسی جدی و غیرمنتظره رخ دهد.

چشم‌انداز کوتاه‌مدت و میان‌مدت دلار

بررسی چشم‌انداز قیمت دلار نشان می‌دهد که این ارز هم در کوتاه‌مدت پتانسیل رشد هیجانی دارد و هم در بلندمدت می‌تواند به‌صورت اصولی افزایش پیدا کند. زمانی معتقد است اگر اتفاق خاصی در فضای سیاسی کشور رخ ندهد، دلار تا اردیبهشت و خرداد ۱۴۰۵ حتی توان رسیدن به محدوده ۱۸۰ هزار تومان را دارد. این پیش‌بینی بر پایه تداوم شرایط فعلی اقتصاد، رشد نقدینگی و نبود چشم‌انداز روشن برای کاهش تحریم‌ها مطرح می‌شود.

آیا ورود به بازار دلار در قیمت‌های فعلی منطقی است؟

پاسخ به این پرسش، به گفته زمانی، کاملاً به افق سرمایه‌گذاری افراد بستگی دارد. برای سرمایه‌گذاران کوتاه‌مدت، ورود به بازار ارز در قیمت‌های فعلی می‌تواند منطقی باشد، به شرط آنکه شرایط کلان اقتصادی و سیاسی تغییر محسوسی نکند و شوک سیاسی جدیدی بازار را غافلگیر نکند. در چنین فضایی، نوسان‌گیری و استفاده از اصلاح‌های مقطعی می‌تواند استراتژی غالب فعالان بازار باشد.

نقش تورم و نقدینگی در آینده دلار

حتی در غیاب ریسک‌های سیاسی، مسیر فعلی اقتصاد ایران می‌تواند قیمت دلار را در مسیر صعودی نگه دارد. زمانی با اشاره به احتمال افزایش تورم در سال آینده، معتقد است فشار ناشی از رشد نقدینگی و چاپ پول می‌تواند نرخ دلار را بالاتر از ارزش ذاتی آن ببرد. به گفته او، در چنین شرایطی حتی اعداد بالای ۲۰۰ هزار تومان نیز در افق بلندمدت دور از ذهن نیست، هرچند تحقق این سناریو به شدت به سیاست‌های اقتصادی و مالی دولت وابسته است.

اهداف قیمتی بلندمدت دلار

این کارشناس بازارهای مالی هدف قیمتی دلار در بازه یک‌ساله را محدوده ۲۶۰ تا ۲۷۰ هزار تومان عنوان می‌کند. با این حال، او تأکید دارد که در کوتاه‌مدت، خرید دلار در کانال ۱۵۰ تا ۱۵۵ هزار تومان از ریسک کمتری برخوردار است و بیشتر معامله‌گران این محدوده را کف نسبی بازار می‌دانند.

آیا دلار می‌تواند به زیر ۱۵۰ هزار تومان برسد؟

پرسش مهم دیگر این است که آیا سقوط دلار به زیر ۱۵۰ هزار تومان قابل تصور است یا خیر. زمانی در پاسخ می‌گوید در صورت دستیابی به یک توافق جدی، ممکن است قیمت دلار به‌صورت هیجانی وارد کانال ۱۴۰ هزار تومان شود. اما حتی در این سناریو نیز، با توجه به فاکتورهای اقتصادی موجود، احتمال بازگشت دلار به بالای ۱۵۰ هزار تومان در مدت کوتاهی وجود دارد. به همین دلیل، کف کانال ۱۵۰ هزار تومان از نگاه بسیاری از فعالان بازار عددی نسبتاً کم‌ریسک برای خرید محسوب می‌شود.

جمع‌بندی

آنچه امروز در بازار ارز ایران دیده می‌شود، بیش از هر چیز حاکی از غلبه سیاست و انتظارات روانی بر منطق‌های اقتصادی است. واکنش شدید دلار به اخبار مذاکرات و شایعات سیاسی نشان می‌دهد تا زمانی که چشم‌انداز روشنی از بهبود متغیرهای کلان اقتصادی و کاهش ریسک‌های سیاسی شکل نگیرد، نوسان جزء جدایی‌ناپذیر این بازار خواهد بود. در چنین فضایی، دلار نه‌تنها آینه‌ای از وضعیت اقتصاد، بلکه بازتابی از نااطمینانی سیاسی و بی‌ثباتی انتظارات در جامعه است.