خرما ارزان می‌ماند؟ تصمیم مهم دولت برای مهار قیمت‌ها پیش از رمضان

با فرارسیدن ماه مبارک رمضان، بازار مواد غذایی به‌طور طبیعی وارد دوره‌ای حساس می‌شود؛ دوره‌ای که در آن الگوی مصرف خانوارها تغییر می‌کند و برخی اقلام، به‌واسطه پیوند عمیق با سنت‌های دینی و فرهنگی، نقش پررنگ‌تری در سفره مردم می‌یابند. خرما بی‌تردید یکی از مهم‌ترین این کالاهاست؛ محصولی که آغاز افطار میلیون‌ها روزه‌دار با آن گره خورده و هرگونه نوسان قیمتی در آن، بازتابی گسترده در افکار عمومی و معیشت خانوارها دارد. در چنین فضایی، سیاست‌گذاری دولت برای مدیریت عرضه و تقاضا اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند.

افزایش تقاضای خرما در رمضان و پیامدهای قیمتی آن

مرتضی معتمد، معاون فنی بازرگانی سازمان تعاون روستایی، با اشاره به جایگاه ویژه خرما در فرهنگ غذایی مسلمانان، تأکید کرده است که هر ساله با نزدیک شدن به ماه رمضان، تقاضا برای این محصول به‌طور محسوسی افزایش می‌یابد. این رشد تقاضا تنها محدود به بازار داخلی نیست و همزمان با افزایش مصرف در کشورهای عربی و منطقه، فشار مضاعفی بر بازار خرما وارد می‌شود. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که اگر این روند بدون مدیریت و مداخله تنظیمی رها شود، می‌تواند به افزایش قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان، به‌ویژه اقشار آسیب‌پذیر، منجر شود.

از منظر اقتصادی، خرما در ماه رمضان به کالایی با کشش تقاضای بالا تبدیل می‌شود؛ به این معنا که حتی با افزایش قیمت، مصرف آن کاهش چشمگیری نمی‌یابد. همین ویژگی، زمینه‌ساز سودجویی و التهاب بازار می‌شود و ضرورت ورود نهادهای تنظیم‌گر را برجسته می‌سازد.

نقش سازمان تعاون روستایی در تنظیم بازار خرما

سازمان تعاون روستایی به‌عنوان یکی از بازوهای اصلی دولت در مدیریت بازار محصولات کشاورزی، امسال رویکردی پیش‌دستانه در پیش گرفته است. به گفته معتمد، این سازمان در فصل برداشت، اقدام به خرید خرمای تولیدی بم کرده و آن را برای عرضه هدفمند در ماه رمضان ذخیره‌سازی کرده است. انتخاب خرمای بم، به‌ویژه خرمای مضافتی، از آن جهت اهمیت دارد که این محصول سهم قابل‌توجهی از مصرف بازار را به خود اختصاص می‌دهد و نوسان قیمت آن، به سرعت بر کل بازار اثر می‌گذارد.

ذخیره‌سازی سه‌برابری؛ پاسخ به تجربه تلخ سال‌های گذشته

یکی از مهم‌ترین نکات مطرح‌شده از سوی معاون بازرگانی سازمان مرکزی تعاون روستایی، افزایش سه‌برابری میزان ذخیره‌سازی خرما نسبت به سال گذشته است. این تصمیم، پاسخی مستقیم به تجربه نوسانات قیمتی پایان سال قبل است؛ نوساناتی که عمدتاً ناشی از کمبود عرضه و تأخیر در مداخله تنظیمی بود. افزایش حجم ذخایر، به دولت این امکان را می‌دهد که در صورت بروز هرگونه التهاب، با تزریق سریع کالا به بازار، تعادل را برقرار کند و اجازه ندهد قیمت‌ها از کنترل خارج شود.

از منظر سیاست‌گذاری، این اقدام نشان‌دهنده تغییر نگاه از واکنش پس از بحران به پیشگیری پیش از بحران است؛ رویکردی که می‌تواند الگوی موفقی برای سایر کالاهای اساسی نیز باشد.

قیمت‌گذاری مصوب و سازوکار نظارت

خرمای ذخیره‌شده، در ماه رمضان با قیمت مصوب کمیته راهبردی ستاد تنظیم بازار میوه استان‌ها عرضه خواهد شد؛ کمیته‌ای که به ریاست جهاد کشاورزی استان‌ها فعالیت می‌کند و مسئول تعیین نرخ متناسب با شرایط هر منطقه است. معتمد اعلام کرده است که تمامی عرضه‌کنندگان، از میادین میوه و تره‌بار گرفته تا فروشگاه‌های زنجیره‌ای، واحدهای صنفی و روستابازارها، موظف به رعایت این نرخ مصوب هستند.

در استان تهران، قیمت هر کیلوگرم خرمای مضافتی درجه یک برای مصرف‌کننده ۳۱۰ هزار تومان تعیین شده است؛ رقمی که هدف آن ایجاد تعادل میان حمایت از تولیدکننده و حفظ قدرت خرید مصرف‌کننده است. اجرای مؤثر این سیاست، البته نیازمند نظارت مستمر و برخورد قاطع با تخلفات احتمالی خواهد بود.

توزیع گسترده برای دسترسی عادلانه

یکی از چالش‌های همیشگی تنظیم بازار، اطمینان از دسترسی عادلانه همه اقشار به کالای تنظیمی است. سازمان تعاون روستایی اعلام کرده است که خرمای تنظیم بازار از مسیرهای متنوع توزیع خواهد شد تا تمرکز عرضه در یک کانال خاص، به ایجاد صف یا بازار سیاه منجر نشود. این تنوع کانال توزیع، علاوه بر افزایش دسترسی، قدرت چانه‌زنی دلالان را نیز کاهش می‌دهد و به شفافیت بازار کمک می‌کند.

تأثیرات اجتماعی و معیشتی سیاست تنظیم بازار خرما

کنترل قیمت خرما در ماه رمضان، صرفاً یک اقدام اقتصادی نیست، بلکه ابعادی اجتماعی و حتی فرهنگی دارد. برای بسیاری از خانوارهای کم‌درآمد، افزایش قیمت خرما به‌معنای حذف یا کاهش مصرف کالایی است که بخشی از آیین روزه‌داری آنان محسوب می‌شود. از این رو، تثبیت قیمت‌ها می‌تواند نقش مهمی در حفظ امنیت غذایی و آرامش روانی جامعه ایفا کند.

جمع‌بندی

مجموعه اقداماتی که سازمان تعاون روستایی برای ماه رمضان امسال تدارک دیده است، از خرید به‌موقع و ذخیره‌سازی سه‌برابری خرما گرفته تا قیمت‌گذاری مصوب و توزیع گسترده، نشان‌دهنده تلاش دولت برای مدیریت هوشمندانه بازار یکی از کالاهای حساس این ایام است. اگر این سیاست‌ها با نظارت دقیق و اجرای منسجم همراه شود، می‌توان امیدوار بود که بازار خرما در ماه رمضان با ثبات قیمتی، عرضه کافی و دسترسی عادلانه برای همه اقشار جامعه همراه باشد؛ هدفی که تحقق آن، آزمونی مهم برای نظام تنظیم بازار در کشور به‌شمار می‌رود.