نفت در برزخ سیاست و بازار؛ قیمت‌ها چشم‌انتظار نتیجه گفت‌وگوی عمان

بازار جهانی نفت بار دیگر نشان داد که بیش از هر زمان دیگری به تحولات سیاسی و انتظارات روانی گره خورده است. افزایش محدود قیمت‌ها در معاملات اخیر، نه نشانه آغاز یک روند صعودی پایدار، بلکه بازتابی از تداوم عدم‌قطعیت ژئوپلیتیکی در آستانه مذاکرات آمریکا و ایران است. بازاری که در هفته‌های گذشته بخش قابل توجهی از هیجان خود را تخلیه کرده، اکنون در نقطه‌ای ایستاده که هر خبر دیپلماتیک می‌تواند جهت آن را تغییر دهد.

قیمت نفت برنت با افزایش ۲۵ سنتی معادل ۰.۴ درصد، به ۶۷ دلار و ۸۰ سنت در هر بشکه رسید و نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با همین میزان رشد، در سطح ۶۳ دلار و ۵۴ سنت معامله شد. این افزایش، در مقیاس بازار جهانی نفت، حرکتی محتاطانه محسوب می‌شود و نشان می‌دهد معامله‌گران از اتخاذ موقعیت‌های بزرگ خودداری کرده‌اند.

فاصله معنادار از اوج شش‌ماهه

با وجود رشد روزانه قیمت‌ها، نفت خام همچنان بیش از سه درصد پایین‌تر از بالاترین سطح شش‌ماهه خود قرار دارد؛ سطحی که در اواخر ژانویه و هم‌زمان با تهدید دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، علیه ایران به توسل به زور ثبت شد. در آن مقطع، بازار نفت به‌سرعت ریسک درگیری نظامی را در قیمت‌ها لحاظ کرد و پرمیوم ژئوپلیتیکی قابل توجهی شکل گرفت.

اکنون اما همان پرمیوم تا حدی تخلیه شده است. برنامه‌ریزی برای مذاکره میان آمریکا و ایران در عمان، فضای بازار را از حالت تقابل مطلق خارج کرده و باعث شده معامله‌گران بخشی از ریسک را از قیمت‌ها حذف کنند. این تغییر فضا یکی از دلایل اصلی عقب‌نشینی قیمت نفت از اوج‌های قبلی محسوب می‌شود.

مذاکرات عمان و تداوم تنش پنهان

هرچند نفس مذاکره می‌تواند نشانه‌ای از کاهش تنش تلقی شود، اما تحلیلگران نسبت به نتایج آن خوش‌بینی محدودی دارند. نیل هاینز، تحلیلگر بانک ANZ، معتقد است فاصله مواضع دو طرف همچنان زیاد است و همین شکاف، سطح تنش را بالا نگه داشته است. از نگاه او، این وضعیت به معنای باقی ماندن ریسک ژئوپلیتیکی در بازار نفت است، حتی اگر فعلاً خبری از تشدید فوری بحران نباشد.

بازار نفت معمولاً به چنین شرایطی با احتیاط واکنش نشان می‌دهد. نه آن‌قدر خوش‌بین می‌شود که قیمت‌ها را به‌طور جدی پایین بیاورد و نه آن‌قدر بدبین که دوباره به سطوح اوج بازگردد. نتیجه، نوسان در دامنه‌ای محدود و شکننده است.

تنگه هرمز؛ متغیر کلیدی قیمت نفت

اهمیت روابط آمریکا و ایران برای بازار نفت، بیش از هر چیز به نقش تنگه هرمز بازمی‌گردد. حدود یک‌پنجم از کل مصرف نفت جهان از این آبراه حیاتی میان ایران و عمان عبور می‌کند. هرگونه اختلال، حتی در حد تهدید لفظی، می‌تواند جریان عرضه را با ریسک مواجه کرده و واکنش فوری قیمت‌ها را در پی داشته باشد.

کشورهایی مانند عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت، عراق و ایران بخش عمده صادرات نفت خام خود را از تنگه هرمز انجام می‌دهند. به همین دلیل، امنیت این مسیر نه‌تنها یک موضوع منطقه‌ای، بلکه مسئله‌ای راهبردی برای اقتصاد جهانی است و بازار نفت نمی‌تواند نسبت به آن بی‌تفاوت باشد.

سناریوی کاهش تنش و افت بیشتر قیمت‌ها

در نقطه مقابل، اگر مذاکرات آمریکا و ایران بتواند احتمال درگیری در منطقه را کاهش دهد، بازار نفت وارد فاز جدیدی خواهد شد. در چنین حالتی، بخش مهمی از ریسک ژئوپلیتیکی از قیمت‌ها خارج می‌شود و تمرکز معامله‌گران به سمت عوامل بنیادی معطوف خواهد شد.

کاهش تنش، به‌ویژه در شرایطی که نشانه‌هایی از ضعف رشد اقتصادی جهانی وجود دارد، می‌تواند به افت بیشتر قیمت نفت منجر شود. این سناریو همان چیزی است که بخشی از فعالان بازار از هم‌اکنون آن را در نظر گرفته‌اند و مانع از شکل‌گیری موج خرید قدرتمند شده است.

بازگشت عوامل بنیادی به صدر تحلیل‌ها

تحلیلگران موسسه کپیتال اکونومیکس بر این باورند که در نهایت، ترس‌های ژئوپلیتیکی جای خود را به واقعیت‌های بنیادی بازار خواهد داد. آن‌ها در یادداشتی تحلیلی به بهبود تولید نفت قزاقستان اشاره کرده‌اند؛ عاملی که می‌تواند عرضه جهانی را تقویت کرده و فشار نزولی بر قیمت‌ها وارد کند.

از دید این موسسه، تداوم این روند می‌تواند قیمت نفت را تا پایان سال ۲۰۲۶ به حدود ۵۰ دلار در هر بشکه برساند. چنین برآوردی نشان می‌دهد که در افق میان‌مدت، بازار نفت بیش از آنکه اسیر تنش‌های سیاسی باشد، با مسئله مازاد عرضه و تقاضای ضعیف‌تر روبه‌رو خواهد بود.

دوگانه سیاست و اقتصاد در بازار نفت

وضعیت فعلی بازار نفت، تصویر روشنی از دوگانگی میان سیاست و اقتصاد ارائه می‌دهد. در کوتاه‌مدت، اخبار مربوط به مذاکرات، تهدیدها و تحولات ژئوپلیتیکی می‌تواند قیمت‌ها را جابه‌جا کند، اما در بلندمدت، این عرضه، تقاضا و ظرفیت تولید است که مسیر اصلی را مشخص می‌کند.

همین تضاد باعث شده سرمایه‌گذاران بزرگ با احتیاط بیشتری عمل کنند و از اتخاذ مواضع سنگین خودداری کنند. بازار در حال سنجش این است که کدام نیرو دست بالا را خواهد داشت؛ سیاست یا بنیان‌های اقتصادی.

جمع‌بندی

افزایش محدود قیمت نفت برنت و وست تگزاس اینترمدیت، نشانه‌ای از تداوم ریسک ژئوپلیتیکی در آستانه مذاکرات آمریکا و ایران است، اما فاصله گرفتن قیمت‌ها از اوج شش‌ماهه، حاکی از تعدیل انتظارات بازار است. اگر گفت‌وگوهای عمان به کاهش تنش منجر شود، فشار کاهشی بر قیمت نفت تشدید خواهد شد و عوامل بنیادی بار دیگر به کانون توجه بازمی‌گردند. در این میان، بازار نفت همچنان میان امید به دیپلماسی و نگرانی از واقعیت‌های اقتصادی در نوسان باقی خواهد ماند.