تأکید مسعود پزشکیان بر توسعه راهبردی و فناورانه مناطق آزاد ایران

مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی در سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از ابزارهای کلیدی رشد اقتصادی، اشتغال‌زایی و جذب سرمایه‌گذاری در کشور مطرح بوده‌اند. صبح امروز، شنبه ۱۸ بهمن ۱۴۰۴، مسعود پزشکیان در آیین بهره‌برداری از طرح‌های عمرانی و گردشگری این مناطق بر لزوم تغییر رویکرد سنتی و حرکت به‌سوی توسعه آینده‌محور تأکید کرد. سخنان رئیس‌جمهور ایران نه‌تنها جنبه اقتصادی داشت بلکه دارای بُعد راهبردی و فناورانه‌ای بود که می‌تواند مسیر جدیدی برای مدیریت و توسعه مناطق آزاد کشور ترسیم کند.

نگاه منطقه‌ای و فناورانه به توسعه

پزشکیان در این آیین، با قدردانی از تلاش مدیران و مسئولان استانی، خاطرنشان کرد که توسعه مناطق آزاد باید در چارچوبی جامع و شبکه‌ای دیده شود؛ رویکردی که هر منطقه را بخشی از یک منظومه ملی بداند و با استفاده از فناوری‌های برتر، مدل‌های نوین مدیریتی و داده‌محوری، به‌سوی کارآمدی اقتصادی حرکت کند. به گفته او، مناطق آزاد تنها با ساخت‌وساز فیزیکی رشد نمی‌کنند، بلکه نیازمند ساختار فکری، فناورانه و علمی هستند تا بتوانند در رقابت جهانی جایگاه خود را حفظ و تثبیت کنند.

ضرورت داشتن برنامه راهبردی برای هر منطقه آزاد

در تحلیل سخنان رئیس‌جمهور، روشن است که دولت سیزدهم نگاه تازه‌ای به نقش مناطق آزاد دارد. پزشکیان تأکید کرد بدون «نقشه راه علمی و کارشناسی» و بدون «رقابت‌پذیری بین‌المللی»، این مناطق از قافله جهانی عقب می‌مانند. او یادآور شد که توسعه بی‌برنامه، تنها منجر به ساخت پروژه‌های ناپایدار می‌شود. از منظر اقتصادی، مناطق موفق جهان نظیر دبی، سنگاپور و شانگهای بر پایه سیاست‌های دقیق، زیرساخت‌های فناورانه و جذابیت سرمایه‌گذاری پایدار بنا شده‌اند؛ الگویی که رئیس‌جمهور خواستار بومی‌سازی آن در کشور شد.

محور رقابت‌پذیری و کیفیت تولید در مناطق آزاد

پزشکیان بر این باور است که توسعه واقعی زمانی تحقق می‌یابد که واحدهای تولیدی این مناطق، توان بقا، صادرات‌پذیری و تعامل با زنجیره‌های تأمین منطقه‌ای را به دست آورند. او تأکید کرد محصولات صنعتی و تولیدی باید با حفظ کیفیت و کاهش هزینه قادر به حضور در بازارهای جهانی باشند. این سخنان بیانگر توجه دولت به اصلاح ساختار تولیدی مناطق آزاد است تا از فعالیت‌های صرفاً تجاری و وارداتی فاصله گرفته و به سمت فعالیت‌های مولد، دانش‌بنیان و صادرات‌محور حرکت کنند.

نگاه زیست‌محیطی در کنار توسعه اقتصادی

یکی از نکات برجسته سخنان رئیس‌جمهور، تأکید ویژه او بر رعایت الزامات زیست‌محیطی و استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر در پروژه‌های عمرانی بود. پزشکیان تصریح کرد که مناطق آزاد باید پیشگام در اجرای طرح‌های سبز باشند و با بهره‌گیری از پنل‌های خورشیدی، انرژی پاک و معماری سبز، به الگوی زیست‌پایدار شهری تبدیل شوند. این رویکرد نه‌تنها در کاهش هزینه‌های انرژی مؤثر است بلکه با اهداف «توسعه پایدار» و سیاست‌های کلان دولت در زمینه کاهش انتشار کربن هماهنگی دارد.

مناطق آزاد؛ محور هم‌افزایی ملی و منطقه‌ای

تحلیل محتوای سخنان پزشکیان نشان می‌دهد او مناطق آزاد را نه به‌عنوان جزایری جدا از اقتصاد ملی، بلکه به‌مثابه گره‌های راهبردی در شبکه توسعه کشور می‌بیند. این نواحی به‌واسطه موقعیت جغرافیایی، زیرساخت‌های بندری و دسترسی بین‌المللی، ظرفیت تبدیل‌شدن به پیشران‌های صادراتی و فناوری‌محور کشور را دارند. با چنین نگاهی، توسعه مناطق آزاد می‌تواند ضمن تقویت سرمایه‌گذاری خصوصی، اشتغال‌زایی محلی و کاهش تمرکزگرایی اقتصادی، الگوی نوینی از پیشرفت متوازن را رقم بزند.

فناوری‌های نوین؛ مسیر تحول در زیرساخت و مدیریت

یکی از محورهای کلیدی در سخنان رئیس‌جمهور، اهمیت فناوری‌های نو در مدیریت مناطق آزاد بود. پزشکیان بر این نکته تأکید کرد که استفاده از ابزارهای دیجیتال، سیستم‌های هوشمند نظارت و برنامه‌ریزی داده‌محور می‌تواند ضمن افزایش شفافیت، بهره‌وری و کاهش بروکراسی، به جذب سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی کمک کند. در واقع، دولت به‌دنبال آن است که مناطق آزاد را به‌عنوان پایلوت تحول دیجیتال در اقتصاد کشور معرفی کند؛ مناطقی که بتوانند الگوی «حکمرانی نوین اقتصادی» در جمهوری اسلامی ایران باشند.

تلفیق توسعه اقتصادی با عدالت منطقه‌ای

در کنار نگاه فناورانه، تأکید پزشکیان بر عدالت منطقه‌ای نیز قابل توجه بود. او معتقد است توسعه متوازن، زمانی تحقق می‌یابد که منافع اقتصادی مناطق آزاد به مناطق پیرامونی و جامعه محلی نیز برسد. از این منظر، مناطق آزاد باید با حمایت از کارآفرینی بومی، آموزش نیروی انسانی متخصص و ارتقای زیرساخت‌های اجتماعی، به موتور محرک رشد استان‌های کم‌برخوردار تبدیل شوند.

نقش مدیران در تحقق افق جدید مناطق آزاد

پزشکیان در پایان سخنانش مسئولیت ترسیم مسیر آینده مناطق آزاد را برعهده مدیران این مناطق گذاشت و آنان را به «پیشرو بودن در اندیشه و اقدام» فراخواند. به گفته او، آینده‌سازی بدون اندیشه راهبردی ممکن نیست و مدیران باید ضمن شناخت تحولات جهانی، برنامه‌ریزی مبتنی بر رقابت و نوآوری را در دستور کار قرار دهند.

جمع‌بندی تحلیلی

سخنان امروز رئیس‌جمهور را می‌توان نقشه راه تازه‌ای برای سیاست‌های اقتصادی دولت در حوزه مناطق آزاد دانست؛ رویکردی که بر سه محور «فناوری و نوآوری»، «پایداری زیست‌محیطی» و «عدالت منطقه‌ای» استوار است. اگر این دیدگاه‌ها با برنامه‌ریزی دقیق، اصلاح ساختار مدیریتی و مشارکت بخش خصوصی همراه شود، مناطق آزاد ایران می‌توانند به‌جایگاه واقعی خود در نقشه تجارت و اقتصاد جهانی نزدیک شوند. تأکید بر توسعه سبز و استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر نیز می‌تواند این مناطق را به الگویی از توسعه هم‌زمان صنعت و محیط زیست بدل کند؛ مدلی که پاسخ‌گوی نیاز امروز ایران به رشد پایدار، اشتغال‌زا و فناورانه است.