«جانشین» در جشنواره فجر؛ روایت سینمایی از قهرمانی که تاریخ جنگ را دوباره زنده می‌کند

نمایش فیلم سینمایی جانشین در هشتمین روز از چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر، بار دیگر سینمای دفاع مقدس را به کانون توجه رسانه‌ها و منتقدان بازگرداند. این اثر که به کارگردانی مهدی شامحمدی و تهیه‌کنندگی روح‌الله سهرابی ساخته شده، در پردیس سینما گالری ملت و در جمع اهالی رسانه به نمایش درآمد و پس از آن نشست خبری مفصلی با حضور عوامل اصلی فیلم برگزار شد. جانشین نه فقط یک روایت سینمایی از جنگ، بلکه تلاشی آگاهانه برای بازخوانی بخشی مغفول‌مانده از تاریخ دفاع مقدس و معرفی قهرمانانی است که نقش آنان در سرنوشت عملیات‌های بزرگ، کمتر در قاب سینما دیده شده است.

از همان دقایق ابتدایی نمایش فیلم، مشخص می‌شود که جانشین قصد ندارد صرفا در مسیر کلیشه‌های رایج ژانر جنگی حرکت کند. شامحمدی پس از تجربه موفق مجنون، بار دیگر به سراغ یک شخصیت واقعی رفته و این بار زندگی و نقش تعیین‌کننده شهید حسین املاکی، جانشین لشکر قدس گیلان، در طراحی و اجرای عملیات پیچیده نصر چهار را محور روایت خود قرار داده است. انتخاب چنین سوژه‌ای نشان می‌دهد که دغدغه اصلی کارگردان، پیوند زدن درام سینمایی با واقعیت تاریخی و یادآوری جایگاه انسان‌هایی است که با ایثار خود مسیر تحولات جنگ را تغییر دادند.

جانشین در جشنواره فجر؛ بازگشت سینمای قهرمان‌محور

حضور جانشین در جشنواره فیلم فجر چهل‌وچهارم، آن هم در سانس ویژه اهالی رسانه، نشانه‌ای از جایگاه ویژه این فیلم در میان آثار دفاع مقدسی امسال است. جشنواره فجر همواره محلی برای سنجش رویکرد سینمای ایران به مفاهیم ملی و تاریخی بوده و جانشین با تمرکز بر یک قهرمان واقعی، توانست توجه خبرنگاران و منتقدان را به خود جلب کند. نمایش فیلم در فضایی حرفه‌ای و پس از آن برگزاری نشست خبری، فرصتی فراهم کرد تا سازندگان اثر درباره انگیزه‌ها، چالش‌ها و نگاه تحلیلی خود به تاریخ جنگ سخن بگویند.

در این نشست خبری، علاوه بر مهدی شامحمدی و روح‌الله سهرابی، آرمان درویش بازیگر نقش شهید حسین املاکی، سارا توکلی و شکیب شجره از دیگر بازیگران، محمدحسین ابراهیمی صداگذار و سعید براتی مدیر فیلمبرداری حضور داشتند. ترکیب این جمع نشان می‌داد که جانشین حاصل یک کار گروهی منسجم است که هر بخش آن با دقت و حساسیت نسبت به موضوع انتخاب شده است.

روایت شهید حسین املاکی؛ قهرمانی از دل تاریخ جنگ

جانشین با تمرکز بر زندگی پر فراز و نشیب شهید حسین املاکی، تماشاگر را به دل یکی از حساس‌ترین مقاطع جنگ تحمیلی می‌برد. شهید املاکی به عنوان جانشین لشکر قدس گیلان، نقشی کلیدی در طراحی و اجرای عملیات نصر چهار داشت؛ عملیاتی بزرگ و پیچیده که موفقیت آن به تصمیم‌ها و شجاعت فرماندهان میدانی وابسته بود. فیلم تلاش می‌کند این نقش سرنوشت‌ساز را نه در قالب شعار، بلکه در بستر یک روایت انسانی و دراماتیک به تصویر بکشد.

شامحمدی در این اثر، همانند فیلم مجنون، بر این نکته تاکید دارد که قهرمان داستان، شخصیتی واقعی است که جان خود را برای حفظ وطن فدا کرده است. بازگشت به تصاویر مستند در انتهای فیلم، تماشاگر را از فضای جادویی سینما بیرون می‌آورد و او را با حقیقتی انکارناپذیر روبه‌رو می‌کند؛ حقیقت مردانی که نامشان شاید کمتر شنیده شده، اما تاثیرشان بر سرنوشت کشور ماندگار است.

نگاه مهدی شامحمدی؛ پیوند عملیات و قهرمان

مهدی شامحمدی در نشست خبری جانشین، به صراحت از دغدغه اصلی خود سخن گفت. او تاکید کرد که در هر دو فیلم مجنون و جانشین، قهرمانی را به تصویر کشیده که وجود خارجی داشته و پرداختن به او بدون توجه به بستر تاریخی و عملیاتی جنگ، ممکن نیست. از نگاه او، نشان دادن بخش‌های مغفول تاریخ جنگ و معرفی قهرمانان این عملیات‌ها، دو روی یک سکه‌اند که باید همزمان دیده شوند.

این رویکرد تحلیلی باعث شده جانشین صرفا یک بیوگرافی ساده نباشد، بلکه تصویری جامع از شرایط پیچیده جنگ، تصمیم‌گیری‌های حساس و مسئولیت سنگین فرماندهان میدانی ارائه دهد. شامحمدی معتقد است که پرداختن به عملیات‌های بزرگ، بدون معرفی انسان‌هایی که در دل این عملیات‌ها نقش‌آفرینی کرده‌اند، ناقص خواهد بود و بالعکس، معرفی قهرمانان شهید بدون نشان دادن میدان عمل آنان، از عمق و تاثیرگذاری می‌کاهد.

آرمان درویش و تجربه ایفای نقش یک شهید

آرمان درویش در نشست خبری جانشین، با ادبیاتی احساسی و در عین حال مسئولانه، از تجربه بازی در نقش شهید حسین املاکی سخن گفت. او سخنان خود را با ادای احترام به همه شهدای جنگ تحمیلی، جنگ دوازده روزه و شهدای ایام اخیر آغاز کرد و این نقش را افتخاری ماندگار در کارنامه هنری خود دانست. درویش تاکید کرد که ایفای چنین نقش‌هایی نیازمند رویکردی متفاوت است و بازیگر باید با فروتنی، اجازه دهد شخصیت شهید او را در مسیر درست هدایت کند.

او همچنین به شکاف‌های اجتماعی موجود اشاره کرد و ابراز امیدواری نمود که یاد و خون شهدا بتواند بار دیگر پیوندی عمیق میان مردم ایجاد کند. از نگاه این بازیگر، سینما می‌تواند با روایت درست زندگی شهدا، به جای دامن زدن به اختلاف‌ها، بر نقاط مشترک و ارزش‌های جمعی تاکید کند. این نگاه، جانشین را از یک فیلم صرفا تاریخی به اثری اجتماعی و معاصر تبدیل می‌کند که با مسائل امروز جامعه نیز ارتباط برقرار می‌سازد.

جانشین و جایگاه آن در سینمای دفاع مقدس

جانشین را می‌توان ادامه مسیری دانست که سینمای دفاع مقدس در سال‌های اخیر به آن بازگشته است؛ مسیری که به جای کلی‌گویی، بر جزئیات انسانی و تاریخی تمرکز دارد. این فیلم با بهره‌گیری از بازی کنترل‌شده آرمان درویش، فضاسازی دقیق و توجه به اسناد تاریخی، تلاش می‌کند تصویری باورپذیر از جنگ و فرماندهان آن ارائه دهد. حضور عوامل فنی چون صداگذار و مدیر فیلمبرداری در نشست خبری نیز نشان داد که جانشین از نظر تکنیکی، با حساسیت و دقت ساخته شده است.

از منظر رسانه‌ای، جانشین ظرفیت آن را دارد که مخاطبان جوان‌تر را نیز با بخشی از تاریخ دفاع مقدس آشنا کند. روایت پرکشش، شخصیت‌پردازی دقیق و تاکید بر واقعیت تاریخی، این فیلم را به اثری قابل تامل در میان تولیدات جشنواره فجر تبدیل کرده است.

جمع‌بندی؛ جانشین به عنوان یک روایت مسئولانه

در مجموع، فیلم سینمایی جانشین را می‌توان تلاشی مسئولانه برای بازخوانی تاریخ جنگ و معرفی قهرمانانی دانست که نقش آنان کمتر دیده شده است. مهدی شامحمدی با انتخاب شهید حسین املاکی، نشان داده که سینما می‌تواند همزمان سرگرم‌کننده، آموزنده و وفادار به حقیقت باشد. بازی آرمان درویش، نگاه تحلیلی کارگردان و تاکید بر پیوند میان قهرمان و عملیات، جانشین را به اثری تبدیل کرده که فراتر از یک فیلم جشنواره‌ای، می‌تواند در حافظه فرهنگی مخاطبان ماندگار شود. این فیلم یادآوری می‌کند که پشت هر عملیات بزرگ، انسان‌هایی ایستاده‌اند که با ایثار خود، تاریخ را رقم زده‌اند و سینما وظیفه دارد روایتگر صادق این حقیقت باشد.