بازار میوه شب عید همواره یکی از حساسترین مقاطع تنظیم بازار در اقتصاد کشاورزی کشور به شمار میرود؛ مقطعی که هرگونه نوسان در عرضه یا قیمت میتواند به سرعت به دغدغه عمومی تبدیل شود. در چنین شرایطی، اظهارات مجتبی شادلو نایب رئیس اتحادیه باغداران تهران، تصویری نسبتاً آرام و باثبات از وضعیت فعلی بازار ترسیم میکند؛ تصویری که در عین حال، سایه نگرانیهایی جدی برای آینده تولید را نیز در خود دارد.
ذخیرهسازی میوه شب عید و نقش آن در ثبات بازار
ذخیرهسازی میوه شب عید به عنوان یکی از ابزارهای کلیدی تنظیم بازار، امسال به گفته فعالان صنفی به شکل مطلوبی انجام شده است. شادلو با اشاره به شرایط انبارها و سردخانهها تأکید میکند که ذخایر میوه در وضعیت مناسبی قرار دارد و همین عامل، بازار شب عید را در مسیر پایداری قرار میدهد. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که هر زمان ذخیرهسازی به موقع و متناسب با نیاز مصرف انجام شده، التهاب قیمتی در روزهای پایانی سال کاهش یافته و اعتماد مصرفکننده نیز تقویت شده است.
در شرایط کنونی، فراوانی عرضه در بازار میوه نه تنها نشانهای از مدیریت مناسب ذخایر است، بلکه بیانگر آن است که تولیدکنندگان و شبکه توزیع توانستهاند هماهنگی لازم را برای پاسخگویی به تقاضای فصلی ایجاد کنند. این وضعیت، بهویژه برای اقلام پرمصرف شب عید مانند پرتقال و سایر مرکبات، اهمیت دوچندان دارد.
وضعیت بازار مرکبات و مقایسه با سال گذشته
بازار مرکبات امسال در حالی آرامتر از سال گذشته توصیف میشود که در فصل برداشت، خبرهایی از کاهش تولید نسبت به سال قبل مطرح بود. شادلو با اشاره به این تناقض ظاهری توضیح میدهد که اگرچه برخی برآوردها از افت تولید حکایت داشت، اما در عمل بازار واکنش ملتهبی نشان نداد و تعادل نسبی میان عرضه و تقاضا برقرار ماند.
این موضوع نشان میدهد که صرف کاهش یا افزایش تولید، عامل تعیینکننده نهایی قیمت و آرامش بازار نیست، بلکه نحوه مدیریت برداشت، ذخیرهسازی و توزیع نقش اصلی را ایفا میکند. بازار مرکبات امسال نمونهای از این واقعیت است که با برنامهریزی دقیقتر، میتوان اثر نوسانات تولید را تا حد زیادی کنترل کرد.
زمانبندی برداشت مرکبات و تأثیر آن بر عرضه
یکی از نکات مهمی که نایب رئیس اتحادیه باغداران تهران به آن اشاره میکند، تنوع واریتههای مرکبات و استمرار برداشت تا اردیبهشت ماه است. با این حال، عمده برداشت پرتقال در ماههای آذر و دی انجام میشود؛ زمانی که حجم اصلی محصول وارد چرخه عرضه میشود و نقش تعیینکنندهای در شکلگیری قیمتها دارد.
شادلو معتقد است که در شرایط فعلی، وضعیت بازار حتی نسبت به فصل برداشت نیز متعادلتر است. این گزاره بیانگر آن است که بخش قابل توجهی از محصول به شکل هدفمند ذخیره شده و به تدریج وارد بازار میشود. چنین رویکردی از شوکهای قیمتی جلوگیری کرده و امکان مدیریت تقاضای شب عید را فراهم میکند.
فراوانی عرضه و نشانههای شرایط مساعد تولید
فراوانی عرضه در بازار میوه، به گفته فعالان صنفی، نشانهای از شرایط مساعد تولید و ذخیرهسازی است. زمانی که مصرفکننده با کمبود مواجه نیست و تنوع محصول در بازار وجود دارد، فضای روانی بازار نیز آرامتر میشود. این آرامش، خود عاملی بازدارنده در برابر افزایش بیرویه قیمتهاست.
از منظر تولیدکننده نیز، وجود بازار باثبات و قابل پیشبینی اهمیت بالایی دارد. باغدار زمانی میتواند برای ادامه فعالیت و سرمایهگذاری تصمیمگیری کند که بداند محصولش با نوسانهای شدید و غیرقابل کنترل مواجه نخواهد شد. وضعیت فعلی بازار مرکبات، دستکم در کوتاهمدت، چنین اطمینانی را ایجاد کرده است.
ذخایر سردخانهای و پایداری بازار شب عید
سردخانهها نقش ستون فقرات تنظیم بازار میوه را ایفا میکنند. شادلو با تأکید بر مناسب بودن ذخایر سردخانهای، آینده بازار میوه شب عید را پایدار توصیف میکند. این پایداری به معنای جلوگیری از جهش ناگهانی قیمتها و حفظ دسترسی مصرفکنندگان به میوه با نرخ منطقی است.
ذخیرهسازی نرمال بازار، آنگونه که نایب رئیس اتحادیه باغداران تهران بیان میکند، نشان میدهد که زنجیره تولید تا توزیع در این مقطع به درستی عمل کرده است. در چنین فضایی، نقش نظارت و سیاستگذاری نیز پررنگ میشود تا این تعادل تا پایان سال حفظ شود.
نگرانی از آینده تولید پس از حذف ارز ترجیحی
با وجود تصویر نسبتاً آرام بازار فعلی، شادلو نسبت به آینده تولید هشدار میدهد. به گفته او، وضعیت بازار نهادهها پس از حذف ارز ترجیحی، نگرانیهایی جدی برای تولیدکنندگان ایجاد کرده است. افزایش هزینه نهادهها میتواند فشار مضاعفی بر باغداران وارد کند و در نهایت، خود را در قالب افزایش قیمت تمامشده محصول نشان دهد.
این نگرانی از آن جهت اهمیت دارد که اگر قیمتها به شکل بیرویه افزایش یابد، بازار پایدار از دست خواهد رفت. تجربه نشان داده است که افزایش ناگهانی قیمتها نه تنها مصرفکننده را متضرر میکند، بلکه در بلندمدت به کاهش تقاضا و آسیب به تولیدکننده نیز منجر میشود.
ارتباط قیمت نهادهها با ثبات بازار میوه
بازار میوه بیش از آنکه صرفاً به میزان تولید وابسته باشد، به ساختار هزینهها و سیاستهای حمایتی گره خورده است. نهادههایی مانند کود، سم و هزینههای حملونقل، سهم قابل توجهی در قیمت نهایی محصول دارند. پس از حذف ارز ترجیحی، اگرچه هدف اصلاح ساختار اقتصادی بوده، اما بدون سیاستهای جبرانی مؤثر، تولیدکننده ممکن است توان ادامه فعالیت با قیمتهای فعلی را از دست بدهد.
شادلو با اشاره به این موضوع، تلویحاً بر ضرورت توجه سیاستگذاران به پایداری تولید تأکید میکند. ثبات بازار شب عید، اگرچه دستاورد مهمی است، اما بدون تضمین شرایط تولید در سالهای آینده، نمیتواند استمرار داشته باشد.
چشمانداز بازار میوه و مسئولیت سیاستگذاران
بازار میوه شب عید امسال نمونهای از مدیریت موفق کوتاهمدت به شمار میرود، اما آینده این بازار نیازمند تصمیمگیریهای دقیقتر و بلندمدت است. اگر سیاستگذاران نتوانند تعادلی میان هزینههای تولید و قدرت خرید مصرفکننده ایجاد کنند، احتمال بروز نوسانهای شدید در سالهای آینده افزایش خواهد یافت.
در این میان، نقش اتحادیهها و تشکلهای صنفی در انتقال دغدغههای تولیدکنندگان به بدنه تصمیمگیری اهمیت ویژهای دارد. اظهارات نایب رئیس اتحادیه باغداران تهران را میتوان هشداری زودهنگام دانست که در صورت بیتوجهی، ممکن است به چالشهای جدیتری منجر شود.
جمعبندی
مجموع اظهارات مجتبی شادلو نشان میدهد که بازار میوه شب عید از نظر ذخیرهسازی، عرضه و آرامش قیمتی در وضعیت مناسبی قرار دارد و مصرفکنندگان میتوانند با اطمینان بیشتری به استقبال روزهای پایانی سال بروند. بازار مرکبات امسال، برخلاف برخی پیشبینیها، متعادلتر از سال گذشته بوده و ذخایر سردخانهای نقش مهمی در این ثبات ایفا کردهاند. با این حال، نگرانی از افزایش هزینه نهادهها پس از حذف ارز ترجیحی، زنگ خطری برای آینده تولید به شمار میرود. اگر این چالش به درستی مدیریت نشود، ثبات فعلی میتواند موقتی باشد و بازار پایدار جای خود را به نوسانهای پرهزینه برای تولیدکننده و مصرفکننده بدهد.
