بازار سرمایه ایران در چهارمین روز کاری هفته، بار دیگر چهرهای متفاوت از خود نشان داد و پس از چند روز رشد پرشتاب، وارد فاز اصلاحی شد. شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران با کاهش ۳۸ هزار و ۷۶۷ واحدی در سطح چهار میلیون و ۲۹ هزار و ۸۲۰ واحد ایستاد تا دومین روز متوالی افت سنگین خود را ثبت کند. این در حالی است که تنها یک روز قبلتر، بازار سهام سقوطی بیش از ۱۰۵ هزار واحد را تجربه کرده بود؛ افتی که برای بسیاری از فعالان بازار، زنگ هشدار پایان یک دوره صعودی کوتاهمدت تلقی شد.
این تغییر مسیر ناگهانی در شرایطی رخ داد که بورس تهران طی پنج روز کاری متوالی، تحت تاثیر بهبود نسبی متغیرهای سیاسی و اخبار مربوط به مذاکرات، سبزپوش شده و توانسته بود بار دیگر نگاهها را به سمت خود جلب کند. با این حال، قرمزپوشی دیروز و امروز نشان داد که بازار سرمایه همچنان بیش از هر زمان دیگری به تحولات فضای سیاسی و بینالمللی وابسته است و کوچکترین تغییر در انتظارات میتواند مسیر شاخصها را دگرگون کند.
افت شاخص کل؛ بازگشت تردید به معاملات بورس
کاهش شاخص کل بورس تهران در چهارمین روز هفته، تنها یک عدد ساده در تابلوی معاملات نبود، بلکه بازتابی از تغییر رفتار معاملهگران و افزایش احتیاط در فضای بازار به شمار میرود. شاخص کل که در هفتههای اخیر با شتابی کمسابقه توانسته بود کانالهای متعددی را پشت سر بگذارد، حالا با فشار عرضه و افزایش شناسایی سود مواجه شده است. بسیاری از سهامداران که در موج صعودی اخیر وارد بازار شده بودند، ترجیح دادند با مشاهده نخستین نشانههای اصلاح، از موقعیتهای خود خارج شوند.
این رفتار، بهویژه در نمادهای بزرگ و شاخصساز مشهود بود؛ جایی که فروشهای سنگین، بیشترین تاثیر را بر افت شاخص کل گذاشت. به نظر میرسد بخشی از بازار به این جمعبندی رسیده که رشدهای اخیر، بیش از آنکه ناشی از بهبود بنیادهای اقتصادی باشد، محصول هیجانات سیاسی و انتظارات کوتاهمدت بوده و در چنین شرایطی، اصلاح قیمتی امری طبیعی تلقی میشود.
شاخص هموزن؛ فشار فروش در کلیت بازار
همزمان با افت شاخص کل، شاخص هموزن نیز امروز کاهش قابل توجهی را ثبت کرد و با افت ۴۴۹۷ واحدی در سطح یک میلیون و ۵۶۸ هزار واحد قرار گرفت. کاهش شاخص هموزن نشان میدهد که فشار فروش تنها محدود به نمادهای بزرگ نبوده و بخش گستردهای از بازار را دربر گرفته است. این شاخص که تصویر دقیقتری از وضعیت کلی سهام ارائه میدهد، بیانگر آن است که حتی شرکتهای کوچکتر و متوسط نیز از موج اصلاح در امان نماندهاند.
افت همزمان شاخص کل و هموزن، معمولاً نشانهای از تضعیف اعتماد عمومی در بازار است. در چنین فضایی، سرمایهگذاران خرد که حساسیت بیشتری به نوسانات دارند، زودتر از دیگران اقدام به فروش میکنند و همین موضوع میتواند دامنه اصلاح را گستردهتر کند. این وضعیت، بار دیگر اهمیت ثبات در متغیرهای کلان و کاهش نااطمینانیهای سیاسی را برای پایداری رشد بازار سرمایه برجسته میکند.
ارزش و حجم معاملات؛ نشانههای احتیاط معاملهگران
در جریان معاملات امروز بورس تهران، ۴۹۸ هزار فقره معامله به ارزش حدود ۳۶ هزار میلیارد تومان به ثبت رسید. هرچند این ارقام همچنان از حضور فعال معاملهگران در بازار حکایت دارد، اما در مقایسه با روزهای اوج صعود، نشانههایی از کاهش هیجان و افزایش احتیاط را میتوان در آن مشاهده کرد. ارزش معاملات اگرچه در سطح قابل قبولی قرار دارد، اما ترکیب آن بیشتر به سمت معاملات کوتاهمدت و خروج نقدینگی از برخی نمادهای بزرگ متمایل شده است.
این تغییر رفتار معاملاتی، اغلب در مقاطع حساس بازار رخ میدهد؛ زمانی که سرمایهگذاران در حال ارزیابی دوباره چشمانداز پیشروی خود هستند. در چنین شرایطی، بازار نیازمند محرکهای قوی و پایدار است تا بتواند از فاز اصلاح عبور کرده و بار دیگر به مسیر صعودی بازگردد.
وضعیت فرابورس؛ همگام با بورس در مسیر نزولی
شاخص فرابورس ایران نیز امروز همسو با بورس تهران حرکت کرد و با کاهش ۱۳۶ واحدی به سطح ۲۹ هزار و ۹۵۷ واحد رسید. در بازار فرابورس، ۳۰۳ هزار فقره معامله به ارزش ۱۸۹ هزار میلیارد تومان انجام شد که نشاندهنده گردش بالای نقدینگی در این بازار است. با این حال، افت شاخص فرابورس نشان میدهد که شرکتهای حاضر در این بازار نیز از فضای کلی منفی حاکم بر بازار سرمایه تاثیر پذیرفتهاند.
فرابورس که در ماههای اخیر نقش مهمی در جذب سرمایههای جدید ایفا کرده بود، اکنون با چالش حفظ اعتماد سرمایهگذاران مواجه است. تداوم این روند میتواند بر جذابیت عرضههای اولیه و تامین مالی شرکتها از این مسیر اثرگذار باشد.
مسیر پرنوسان شاخص از آبان تا بهمن
بازار سرمایه ایران از ۲۴ آبانماه وارد یک روند افزایشی قدرتمند شد؛ روندی که طی آن شاخص کل توانست رکوردهای متعددی را ثبت کند و بهطور متوالی وارد کانالهای ۳.۳، ۳.۴، ۳.۵، ۳.۶، ۳.۷، ۳.۸، ۳.۹، ۴، ۴.۱، ۴.۲، ۴.۳، ۴.۴ و حتی ۴.۵ میلیون واحد شود. این رشد سریع، امیدهای تازهای را در میان فعالان بازار ایجاد کرد و بسیاری از سرمایهگذاران، بازگشت بورس به دوران رونق را محتمل دانستند.
اما از ابتدای بهمنماه، ورق بازار برگشت. تحت تاثیر متغیرهای غیراقتصادی، تشدید بحرانهای منطقهای و افزایش نااطمینانیهای سیاسی، شاخص کل تا کانال ۳.۹ میلیون واحد عقبنشینی کرد. هرچند در ۱۳ بهمنماه بازار توانست بار دیگر کانال ۴ میلیون واحد را پس بگیرد و در ۱۸ بهمن به سطح ۴.۱ میلیون واحد صعود کند، اما این صعود پایدار نبود و در ۲۰ بهمنماه، شاخص دوباره این کانال را از دست داد.
نقش پررنگ سیاست در نوسانات بازار سرمایه
آنچه در این دوره بیش از هر عامل دیگری خودنمایی میکند، واکنش سریع و بعضاً هیجانی بازار سرمایه به اخبار مثبت و منفی فضای بینالملل است. طی ماههای اخیر، بورس تهران بارها نشان داده که نسبت به تحولات سیاسی و مذاکرات خارجی حساسیت بالایی دارد و همین موضوع، نوسانات شدید و غیرقابل پیشبینی را رقم زده است. این وابستگی، اگرچه در کوتاهمدت میتواند فرصتهایی برای کسب سود ایجاد کند، اما در بلندمدت مانعی جدی برای شکلگیری روندهای پایدار محسوب میشود.
جمعبندی
افت شاخص کل بورس تهران در چهارمین روز هفته، بار دیگر شکنندگی روندهای صعودی اخیر را نمایان کرد. بازار سرمایه که طی ماههای گذشته با امید به بهبود فضای سیاسی رشد کرده بود، اکنون در برابر نخستین نشانههای تردید عقبنشینی کرده است. کاهش همزمان شاخص کل و هموزن، افت فرابورس و تغییر رفتار معاملهگران نشان میدهد که بازار برای ادامه مسیر صعودی، نیازمند ثبات بیشتر در متغیرهای کلان، کاهش ریسکهای سیاسی و تقویت عوامل بنیادی است. در غیر این صورت، نوسانات فرسایشی میتواند اعتماد سرمایهگذاران را بیش از پیش تضعیف کرده و مسیر بورس را با چالشهای جدیتری مواجه سازد.
