علی ربیعی در چابهار: بازسازی اجتماعی ایران بدون خلاقیت، فرهنگ و مدارا ممکن نیست

برگزاری نخستین جشنواره ملی صنایع خلاق و فرهنگی ایران در چابهار، فرصتی فراهم کرد تا علی ربیعی، دستیار اجتماعی رئیس جمهور، از منظری تحلیلی و مبتنی بر تجربه شخصی، به یکی از مهم‌ترین پرسش‌های امروز جامعه ایران بپردازد؛ اینکه چگونه می‌توان از دل بحران‌ها، رنج‌ها و شکاف‌های اجتماعی، مسیری به سوی بازسازی، ثبات و امید گشود. سخنان او نه صرفاً یک نطق مناسبتی، بلکه تلاشی برای بازتعریف نسبت میان دولت، جامعه، فرهنگ و خلاقیت در شرایط حساس کنونی بود؛ شرایطی که به گفته او، تداوم الگوهای گذشته در آن، به شکست قطعی هر سیستم منجر خواهد شد.

مواجهه با بحران؛ بازگشت به درون به جای فرار به بیرون

ربیعی در آغاز سخنان خود با اشاره به تجربه‌های زیسته فردی و اجتماعی، تأکید کرد که در مواجهه با رنج و مشکلات، نخستین واکنش جامعه نباید فرار به بیرون و جستجوی منجی خارجی باشد. از نگاه او، عبور از بحران تنها زمانی ممکن است که جامعه به درون خود بازگردد، منابع درونی‌اش را بازشناسد و با امید، مسیر عبور را طراحی کند. او تصریح کرد هر نظام اجتماعی که پس از بحران‌ها بخواهد همانند گذشته عمل کند، محکوم به شکست است و این قاعده‌ای تاریخی و اجتماعی است که بارها تکرار شده است.

ربیعی این نگاه را به ضرورت نوسازی ساختارها پیوند زد و گفت ساختارهای موجود، چه در حوزه اجتماعی و چه در حوزه اقتصادی، باید به سمت بازسازی و ثبات اجتماعی حرکت کنند. در این میان، سازمان‌های مردم‌نهاد و کنشگران اجتماعی نقشی کلیدی دارند، چرا که می‌توانند حلقه واسط میان جامعه و حاکمیت باشند و اعتماد آسیب‌دیده را بازسازی کنند.

نقد تکیه بر بیگانگان و تأکید بر الگوسازی داخلی

دستیار اجتماعی رئیس جمهور در بخش دیگری از سخنان خود، با لحنی صریح به نقد نگاه‌های مبتنی بر تکیه به قدرت‌های خارجی پرداخت. او با اشاره به تجربه تاریخی ایران گفت هیچ جامعه‌ای با اتکا به خارجی‌ها به سعادت نرسیده و تاریخ ایران گواه روشنی بر این واقعیت است. اشاره او به چهره‌هایی چون اسکندر و تیمور، نه از سر روایت تاریخی صرف، بلکه برای یادآوری این نکته بود که ورود قدرت‌های بیگانه هرگز حامل خوشبختی و رفاه برای ملت‌ها نبوده است.

ربیعی تأکید کرد جامعه ایرانی، با وجود همه نابسامانی‌ها و فشارها، همچنان بر مدارا و همزیستی درونی تکیه دارد و پرچم خود را به دست دشمن نمی‌دهد. از نگاه او، همین ظرفیت مدارا و توان زندگی کنار یکدیگر، سرمایه‌ای راهبردی است که باید تقویت شود و می‌تواند پایه الگوسازی داخلی برای توسعه و پیشرفت باشد.

همدردی با داغدیدگان و پذیرش انتقادات اجتماعی

سخنان ربیعی در چابهار، تنها به تحلیل‌های کلان محدود نماند و او با لحنی عاطفی، به وقایع تلخ اخیر و خانواده‌های داغدار پرداخت. او با تأکید بر اینکه همه انتقادات اجتماعی را می‌پذیرد، از شب‌های بی‌خوابی مسئولان سخن گفت و با اشاره به تجربه شخصی خود در از دست دادن فرزند، نشان داد که رنج داغ جوان را به خوبی درک می‌کند.

او تصریح کرد همه جان‌باختگان حوادث اخیر، فرزندان این سرزمین بودند و این درد، دردی ملی است. با این حال، ربیعی بار دیگر بر این نکته تأکید کرد که حتی در اوج اندوه و اعتراض، نباید به این توهم دچار شد که نیروهای خارجی می‌توانند سعادت و خوشبختی را برای جامعه ایران به ارمغان بیاورند. این بخش از سخنان او، تلاشی برای پیوند همدردی انسانی با تحلیل سیاسی و اجتماعی بود.

ضرورت بازسازی اجتماعی و نوسازی ساختارها

ربیعی با اشاره مستقیم به نگاه رئیس جمهور، گفت بدون تردید عالی‌ترین سطح اجرایی کشور به این جمع‌بندی رسیده است که جامعه ایران به بازسازی اجتماعی نیاز دارد. او با طرح مثالی روشن تأکید کرد اگر سیستمی پس از رخدادهای بزرگ، مانند جنگ یا بحران‌های عمیق اجتماعی، بخواهد شبیه قبل عمل کند، آن سیستم شکست خواهد خورد.

از دید او، بازسازی صرفاً به معنای ترمیم ظاهری نیست، بلکه مستلزم نوسازی عمیق ساختارهای اقتصادی و از همه مهم‌تر اجتماعی است. ربیعی تأکید کرد که بی‌توجهی به بازسازی اجتماعی، هرگونه اصلاح اقتصادی را نیز بی‌اثر خواهد کرد، زیرا بدون سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی، هیچ برنامه توسعه‌ای به سرانجام نمی‌رسد.

صنایع خلاق فرهنگی؛ پیوند هنر، دانش و اقتصاد

بخش مهمی از سخنان دستیار اجتماعی رئیس جمهور به تبیین جایگاه صنایع خلاق فرهنگی اختصاص داشت؛ حوزه‌ای که جشنواره چابهار به آن اختصاص یافته بود. ربیعی با اشاره به فعالیت‌های دانشجویان و فعالان این عرصه گفت صنایع خلاق فرهنگی مجموعه‌ای از تجربه‌ها و آموخته‌هاست که در طول زمان شکل گرفته و امروز به یک ظرفیت واقعی برای توسعه تبدیل شده است.

او نخستین عنصر خلاقیت را عاملی دانست که در گذشته، به ویژه در برخی دوره‌های مدیریتی، سرکوب شده و فرصت رشد پیدا نکرده است. به باور ربیعی، بخشی از مسائل و بحران‌های امروز جامعه ایران، ریشه در همین سرکوب خلاقیت و نادیده گرفتن ظرفیت‌های فرهنگی دارد. جشنواره صنایع خلاق، از نگاه او، نمادی از بازگشت تدریجی این عنصر مغفول به متن سیاست‌گذاری و اقتصاد است.

خطاب به دانشجویان؛ آینده‌ای مبتنی بر خلاقیت و دانش

ربیعی در سخنانی مستقیم خطاب به دانشجویان حاضر در جشنواره، بر اهمیت دوره‌ای که در آن قرار دارند تأکید کرد. او گفت فعالیت‌های مرتبط با صنایع خلاق، به توسعه همزمان خلاقیت، دانش نوین و میراث گذشته کمک می‌کند. آنچه در نمایشگاه‌های این جشنواره به نمایش درآمده بود، به گفته او، ترکیبی از دانش صریح و ضمنی بود که نشان می‌داد نسل جوان توانسته است پیوند میان هنر، سرمایه و فعالیت اقتصادی را بیاموزد و در عمل به کار گیرد.

این نگاه، صنایع خلاق را نه صرفاً یک فعالیت فرهنگی، بلکه یک مسیر واقعی برای اشتغال، هویت‌سازی و مشارکت اجتماعی معرفی می‌کند؛ مسیری که می‌تواند فاصله میان دانشگاه، جامعه و بازار را کاهش دهد.

فرهنگ و هویت؛ سرمایه ماندگار ایران

ربیعی با تأکید بر جایگاه فرهنگ در تاریخ ایران گفت هیچ گوهر گرانبهاتری از فرهنگ ایرانی برای این سرزمین باقی نمانده است. به باور او، همین فرهنگ بوده که ایران را در طول قرن‌ها، در برابر تهاجم‌ها، بحران‌ها و دگرگونی‌های سیاسی حفظ کرده است.

او نمایشگاه صنایع خلاق را بازتابی از فرهنگ ملموس و غیرملموس مردم ایران دانست و تأکید کرد هیچ جامعه‌ای بدون فرهنگ مناسب، تاب‌آوری نخواهد داشت. حافظه جمعی جوامع، از دل فرهنگ شکل می‌گیرد و فرهنگ پویا و خلاق ایرانی، همواره نیرویی بوده که جامعه را به جلو پرتاب کرده است. این تأکید، فرهنگ را از حاشیه به متن توسعه و سیاست‌گذاری بازمی‌گرداند.

توسعه پایدار و ارتباط مستقیم با زندگی مردم

دستیار اجتماعی رئیس جمهور در ادامه، به نقد الگوهای توسعه مبتنی بر صنایع بزرگ پرداخت. او گفت سرمایه‌گذاری‌های عظیم در حوزه‌هایی مانند پتروشیمی یا فولاد، اگر نسبت مستقیمی با زندگی روزمره مردم نداشته باشد، لزوماً شادی و رفاه اجتماعی ایجاد نمی‌کند.

در مقابل، فعالیت‌هایی که در صنایع خلاق فرهنگی انجام می‌شود، ارتباطی مستقیم با جامعه، هویت و زیست مردم دارد و به همین دلیل می‌تواند نقش مؤثری در توسعه پایدار ایفا کند. از نگاه ربیعی، توسعه‌ای که نتواند در زندگی روزمره مردم احساس شود، دیر یا زود با بحران مشروعیت مواجه خواهد شد.

مدارا، خلاقیت و زندگی مشترک؛ نیاز امروز ایران

ربیعی در جمع‌بندی مباحث خود، سه عنصر کلیدی را به عنوان نیازهای فوری جامعه ایران برشمرد؛ مدارا، خلاقیت و توانایی زندگی مشترک. او تأکید کرد ایران امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند عبور از قطبی‌سازی‌های داخلی است و این عبور، تنها از مسیر مدارا و همدلی ممکن می‌شود.

او افزود هر آنچه در داخل کشور خلق می‌شود، یک سرمایه ملی است و باید از آن صیانت کرد. به باور ربیعی، آینده ایران نه در تقابل‌های فرسایشی، بلکه در تقویت خلاقیت اجتماعی و پذیرش تنوع دیدگاه‌ها ساخته خواهد شد.

جمع‌بندی

سخنان علی ربیعی در افتتاحیه نخستین جشنواره ملی صنایع خلاق و فرهنگی ایران، تصویری چندلایه از وضعیت و نیازهای امروز جامعه ایران ترسیم کرد. او با پیوند تجربه شخصی، تحلیل تاریخی و نگاه سیاست‌گذاری، بر این نکته تأکید داشت که بازسازی اجتماعی، نوسازی ساختارها و تقویت فرهنگ و خلاقیت، سه ضلع جدایی‌ناپذیر عبور از بحران‌های کنونی هستند. از نگاه او، اتکا به ظرفیت‌های داخلی، مدارا و خلاقیت اجتماعی، تنها مسیری است که می‌تواند جامعه ایران را به سوی ثبات، امید و توسعه پایدار رهنمون سازد.