رمضان و بازآرایی استراتژی تلویزیون؛ رقابت شبکه‌ها برای بازگرداندن مخاطب

ماه رمضان برای تلویزیون صرفا یک مناسبت تقویمی یا یک بازه زمانی مذهبی نیست، بلکه به‌مثابه یک فرصت راهبردی و یک باکس طلایی در جدول پخش تلقی می‌شود؛ فرصتی که می‌تواند معادلات مخاطب‌سنجی را تغییر دهد، بیننده‌های ریزش‌کرده را بازگرداند و حتی برندهای تازه‌ای را در حافظه جمعی تثبیت کند. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که در این ماه، الگوی مصرف رسانه‌ای خانواده‌ها دچار تغییر می‌شود، تماشای جمعی تلویزیون افزایش می‌یابد و ساعات مشخصی مانند زمان افطار به نقطه کانونی رقابت شبکه‌ها بدل می‌شود. همین ویژگی‌ها باعث شده است که رمضان همواره میدان آزمون و خطای مدیران و برنامه‌سازان صداوسیما باشد.

در این بازه، افزایش حضور مردم در خانه‌ها و تمرکز خانواده‌ها بر تماشای تلویزیون، سطح انتظارات مخاطب را نیز بالا می‌برد. مخاطب امروز دیگر صرفا به دنبال پر کردن وقت نیست، بلکه برنامه‌ای می‌خواهد که هم‌زمان پاسخگوی نیازهای فکری، روانی، معنوی و حتی سرگرمی او باشد. از همین رو، رمضان فرصتی است تا تلویزیون با بازتعریف قالب‌ها و فاصله گرفتن از کلیشه‌های تکراری، زبان تازه‌ای برای ارتباط با مخاطب پیدا کند. در چنین فضایی، برنامه‌های گفتگومحور، تاک‌شوها و ویژه‌برنامه‌های ترکیبی شانس بیشتری برای اثرگذاری دارند و برنامه‌های معارفی نیز اگر هوشمندانه طراحی شوند، می‌توانند از چارچوب‌های رسمی و شعاری عبور کرده و به زبان امروز نزدیک شوند.

هرچند سریال‌های رمضانی همچنان سهم مهمی از توجه مخاطبان را به خود اختصاص می‌دهند، اما پس از آن، ویژه‌برنامه‌های افطار و سحرگاه به عنوان ستون‌های اصلی جدول پخش شناخته می‌شوند. با این حال، آنچه در این گزارش مورد توجه قرار گرفته، نگاهی تحلیلی به ویژه‌برنامه‌ها و تاک‌شوهای رمضانی است که قرار است از شبکه‌های اصلی تلویزیون روی آنتن بروند و هر یک تلاش دارند سهمی از این بازار فشرده رقابت را به خود اختصاص دهند.

شبکه یک و تجربه متفاوت نبرد ربات‌ها

شبکه یک سیما در ماه رمضان امسال سراغ قالبی رفته است که کمتر در تلویزیون ایران به‌صورت حرفه‌ای تجربه شده است. برنامه «نبرد ربات‌ها» نسخه‌ای بومی‌شده از مسابقات مشهور جنگ ربات‌هاست که پیش‌تر در قالب برنامه‌ای موفق در بریتانیا و ایالات متحده مخاطبان گسترده‌ای داشته است. این مسابقات بر پایه طراحی، ساخت و هدایت ماشین‌های رباتیک زرهی شکل می‌گیرد که در یک میدان رقابتی به مصاف یکدیگر می‌روند.

نسخه ایرانی این برنامه از ابتدای ماه مبارک رمضان روی آنتن می‌رود و تلاش دارد با ترکیب هیجان رقابت، دانش فنی و جذابیت بصری، مخاطبان نوجوان و جوان را پای تلویزیون بنشاند. شرکت‌کنندگان برنامه از شهرها و مناطق مختلف کشور انتخاب شده‌اند و بازه سنی آن‌ها از حدود ۱۲ سال تا ۴۵ سال را دربرمی‌گیرد؛ موضوعی که نشان می‌دهد سازندگان تلاش کرده‌اند دامنه مخاطبان را محدود به یک گروه خاص نکنند. هرچند مخاطب اصلی «نبرد ربات‌ها» نوجوانان و جوانان هستند، اما ساختار برنامه به‌گونه‌ای طراحی شده که تماشای آن برای خانواده‌ها نیز جذاب باشد.

فضای رقابت‌های رباتیک سال‌هاست در دانشگاه‌ها و مدارس کشور فعال است و علاقه‌مندان جدی خود را دارد، اما فقدان یک برنامه تلویزیونی با پروداکشن حرفه‌ای در این حوزه همواره احساس می‌شد. حال باید دید «نبرد ربات‌ها» تا چه اندازه توانسته است میان وفاداری به الگوی اصلی و خلاقیت بومی تعادل برقرار کند و آیا می‌تواند به یک برند تازه در جدول پخش رمضان تبدیل شود یا نه. این مسابقه مجری‌محور نیست و گزارشگری نبردها را ارسلان جولایی بر عهده دارد که سابقه فعالیت در حوزه گویندگی و دوبله می‌تواند به جذابیت روایت مسابقات کمک کند.

شبکه دو و تاک‌شوی حال خوب برای ایران

شبکه دو سیما در ماه رمضان امسال روی یک برنامه گفتگومحور و مجله‌ای سرمایه‌گذاری کرده است. «کشور دوست» با اجرای المیرا شریفی‌مقدم همزمان با آغاز ماه مبارک رمضان روی آنتن می‌رود و رویکرد اصلی آن حال خوب برای ایران عنوان شده است. این برنامه قرار است هر شب از قاب شبکه دو پخش شود و تلاش دارد با پرداختن به موضوعات اجتماعی، فرهنگی و انسانی، فضایی مثبت و امیدبخش برای مخاطب ایجاد کند.

شریفی‌مقدم که بیشتر با اجراهای صبحگاهی شناخته می‌شود، در سال‌های اخیر نشان داده است که در مواجهه با اتفاقات و حتی حاشیه‌های رسانه‌ای، رویکردی متعادل و نزدیک به دغدغه‌های مردم دارد. او از معدود مجریان زن تلویزیون است که توانایی ورود به گفت‌وگوهای جدی و حتی چالشی را دارد، هرچند این وجه از توانایی‌هایش کمتر مجال بروز پیدا کرده است. از سوی دیگر، در برنامه‌هایی با حال‌وهوای صمیمانه، انتظار مخاطب از مجری، همراهی و گرمای بیشتری است که باید دید «کشور دوست» تا چه اندازه می‌تواند این انتظار را برآورده کند.

رویکرد اعلام‌شده برنامه، یعنی تمرکز بر حال خوب، پاسخی مستقیم به نیاز مخاطب امروز است؛ مخاطبی که در میان اخبار و فشارهای روزمره، به دنبال روزنه‌هایی از امید و همدلی در رسانه ملی می‌گردد. موفقیت این برنامه تا حد زیادی به انتخاب سوژه‌ها، مهمانان و نحوه هدایت گفت‌وگوها بستگی دارد.

شبکه سه و تداوم برند محفل تا تولد کاپیتان

شبکه سه سیما در ماه رمضان امسال با دو ویژه‌برنامه شاخص به میدان آمده است. «محفل» که طی سال‌های اخیر به یکی از موفق‌ترین برنامه‌های رمضانی تلویزیون تبدیل شده، بار دیگر با فصل جدید روی آنتن می‌رود. این برنامه توانسته است با طراحی دقیق فرم و محتوا، جایگاه ویژه‌ای در میان مخاطبان پیدا کند و به یک برند مستقل در حوزه برنامه‌های قرآنی بدل شود.

تمرکز «محفل» بر قرآن و پیوند آن با زندگی امروز، مهم‌ترین عامل موفقیت آن بوده است. حضور کارشناسان قرآنی که به دور از تکلف‌های مرسوم، دور یک میز می‌نشینند و درباره سوژه‌ها، قرائت‌ها و تجربه‌های شخصی خود صحبت می‌کنند، فضایی صمیمی و در عین حال عمیق ایجاد کرده است. همین مولفه‌ها باعث شد «محفل» در فصل‌های ابتدایی به پربیننده‌ترین برنامه رمضانی تلویزیون تبدیل شود و حتی زمینه‌ساز شکل‌گیری برندهای جانبی باشد. انتظار می‌رود فصل جدید این برنامه نیز همان مسیر موفق را ادامه دهد.

در کنار «محفل»، شبکه سه از یک برند تازه نیز رونمایی می‌کند. مسابقه استعدادیابی ورزشی «کاپیتان» برنامه‌ای است که به‌صورت مشترک از شبکه سه و شبکه ورزش پخش می‌شود و تلاش دارد خلأ برنامه‌های استعدادیابی پس از «عصر جدید» را تا حدی پر کند. اجرای این برنامه بر عهده سینا مهراد است که این نخستین تجربه جدی او در عرصه اجرا به شمار می‌رود.

در میز داوری «کاپیتان»، چهره‌های شاخصی چون هادی چوپان قهرمان بدنسازی جهان، پژمان درستکار سرمربی تیم ملی کشتی آزاد و زهرا کیانی قهرمان ووشوی ایران حضور دارند. یکی از ویژگی‌های متمایز این مسابقه، حضور همزمان زنان و مردان در رقابت‌هاست؛ موضوعی که می‌تواند دامنه مخاطبان برنامه را گسترش دهد و تصویر متنوع‌تری از ورزش قهرمانی ارائه کند.

شبکه نسیم و بازگشت یک مجری حرفه‌ای

شبکه نسیم در ماه رمضان امسال با بازگشت محمدرضا شهیدی‌فرد به عرصه اجرا، توجه‌ها را به خود جلب کرده است. شهیدی‌فرد که با برنامه‌هایی چون «پارک ملت» و «مردم ایران سلام» در ذهن مخاطبان مانده، طی سال‌های اخیر بیشتر در پشت صحنه و اتاق فکر برنامه‌ها فعال بوده است. حضور دوباره او در مقام مجری، آن هم در شرایطی که کمبود مجریان حرفه‌ای احساس می‌شود، اتفاقی قابل توجه است.

برنامه «هزارداستان» در فصل جدید با عنوان «پریزاد» و با تهیه‌کنندگی محمدفواد صفاریان‌پور و علی زارعان در ایام ماه مبارک رمضان از شبکه نسیم پخش می‌شود. صفاریان‌پور از جمله برنامه‌سازان مولفی است که تجربه فعالیت در تلویزیون و شبکه نمایش خانگی را دارد و پیش‌تر نیز تولید این برنامه را بر عهده داشته است. شهیدی‌فرد نیز پیش از این میزبانی «هزارداستان» را تجربه کرده و حالا دوباره در فصل جدید آن دیده می‌شود.

«هزارداستان» بر روایت زندگی انسان‌هایی با قصه‌های واقعی و شنیدنی تمرکز دارد؛ قصه‌هایی که رد پای امید، تجربه و زیست روزمره در آن‌ها پررنگ است و می‌تواند ارتباطی عاطفی با مخاطب برقرار کند. این رویکرد، به‌ویژه در ماه رمضان، می‌تواند به یکی از نقاط قوت شبکه نسیم تبدیل شود.

جمع‌بندی

نگاهی به جدول پخش رمضان امسال نشان می‌دهد که تلویزیون تلاش کرده است با تنوع‌بخشی به قالب‌ها و استفاده از برندهای تثبیت‌شده در کنار ایده‌های تازه، بار دیگر توجه مخاطب را جلب کند. از مسابقات رباتیک و استعدادیابی ورزشی گرفته تا تاک‌شوهای گفتگومحور و برنامه‌های قرآنی، هر شبکه استراتژی خاص خود را برای این ماه طلایی انتخاب کرده است. موفقیت نهایی این برنامه‌ها اما بیش از هر چیز به میزان درک آن‌ها از نیازهای واقعی مخاطب و توانایی‌شان در ایجاد ارتباطی صادقانه و به‌روز با بیننده بستگی دارد.